II SA/Rz 161/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. A. K. dołączonym do wniesionej przez siebie skargi (sporządzonej przez reprezentującego go radcę prawnego) wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (złożonym na obowiązującym w tym przedmiocie formularzu PPF) zwrócił się o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał w nim, że źródłem utrzymania jego i rodziny (żona oraz 2 dzieci w wieku 9 i 12 lat) jest wynagrodzenie za pracę jego i żony w wysokości po ok. 1120 zł., które to dochody po odliczeniu kosztów utrzymania domu ledwo wystarczają na zakup żywności, ubrań, środków czystości i nie pozwalają na poczynienie dodatkowych oszczędności. W tej sytuacji brak zwolnienia od kosztów sądowych uniemożliwi mu dochodzenie roszczeń na drodze sądowej. Jako posiadany majątek wnioskodawca wykazał dom o pow. 80 m² oraz nieruchomość rolną (1,2 ha) i leśną (0,97 ha), zaś z ponoszonych wydatków wyszczególnił opłaty za energię elektryczną (ok. 300 zł.), internet i telefon (ok. 169 zł.), podatek od nieruchomości, rolny i leśny (71 zł. /kwartał), zakup paliwa (ok. 200 zł.) oraz spłatę pożyczki bankowej zaciągniętej na kwotę 3118 zł. (rata w wysokości 210 zł.). Ponieważ powyższe dane uznano za niewystarczające do kompleksowej oceny sytuacji finansowej skarżącego, wezwano go (za pośrednictwem pełnomocnika) do: a) wskazania kwot netto (do wypłaty) wynagrodzenia za pracę swojego i żony, b) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym na zakup żywności, c) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów, d) wskazania sposobu wykorzystania (zagospodarowania) posiadanej nieruchomości rolnej i uzyskiwanych z niej dochodów /korzyści, e) wskazania, jakiego okresu płatności dotyczy oszacowana na ok. 300 zł. opłata za energię elektryczną, f) wskazanie źródeł pokrycia wydatków związanych z wykonaniem związanego z przedmiotem sprawy nasypu ziemnego oraz z ustanowieniem w sprawie pełnomocnika (radcy prawnego); wg uzasadnienia wniosku PPF, dochody po odliczeniu kosztów utrzymania domu i rodziny nie pozwalają na poczynienie dodatkowych oszczędności, g) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych za okres od 1 stycznia 2013 r. do dnia wykonania wezwania, h) przedłożenia kserokopii harmonogramu spłaty zaciągniętego kredytu (pożyczki) lub innego dowodu potwierdzającego długość okresu spłaty i wysokość rat. Doręczone pełnomocnikowi (radcy prawnemu) 18 marca 2013 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało jednak bez odpowiedzi; ostatnim dniem tego terminu był 25 marca 2013 r. Pismem z dnia 27 marca (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik skarżącego poinformował o wniesieniu w jego imieniu opłaty od skargi, załączając dowód dokonanej w tym samym dniu na rachunek Sądu wpłaty kwoty 200 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, wykazanie tego warunku obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne opierające się na dochodach i sytuacji materialnej jej oraz osób wspólnie gospodarujących jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Mimo wskazywania przez skarżącego, iż z uwagi na ponoszone koszty utrzymania nie jest w stanie poczynić żadnych oszczędności na opłacenie kosztów sądowych, spełnienie opisanej powyżej przesłanki do przyznania prawa pomocy nie zostało przez niego w złożonym wniosku PPF w dostatecznym stopniu uprawdopodobnione. Wynikało to przede wszystkim z niespójności tych danych z faktem ustanowienia przez niego w sprawie pełnomocnika z wyboru oraz wykonania prac ziemnych (nasypu), co bez wątpienia wymagało pewnych nakładów finansowych. Udzielone informacje okazały się także niezupełne względem rodzaju i wysokości wszystkich obciążających go wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, a także sposobu wykorzystania posiadanych składników majątkowych i ewentualnie uzyskiwanych z nich korzyści. Sytuacja ta skutkowała skierowaniem do skarżącego wezwania do udzielenia dodatkowego oświadczenia i przedstawienia dokumentów źródłowych. Jego wykonanie pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić zasadność jego wniosku i w przypadku jej stwierdzenia, na przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Brak odpowiedzi na wezwanie ze strony skarżącego skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że najprawdopodobniej nie jest on w stanie wykazać ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie mu wnioskowanego prawa pomocy. Przy zaspokojonych bowiem potrzebach mieszkaniowych oraz stałych – chociaż stosunkowo niewysokich dochodach – w żaden sposób nie uprawdopodobnił on zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, tj. że w związku z wymogiem opłacenia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie nie mogliby zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb życiowych (obecnie przeciwko takiemu uznaniu przemawia również opłacenie tytułem wpisu od skargi kwoty 200 zł.). Punktem odniesienia do tego nie są wszystkie normalne ponoszone wydatki, lecz przede wszystkim te przeznaczane na zakup żywności, lekarstw oraz najważniejsze opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania; co do zasady nie obejmują one (a z pewnością nie w pełnej ich wysokości) np. wydatków na utrzymanie pojazdów mechanicznych, opłat za internet i telefon. Utrwalone orzecznictwo sądowe (m.in. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2011 r. I FZ 362/11) nie pozwala również na priorytetowe traktowanie względem kosztów sądowych zobowiązań prywatnoprawnych, tj. kredytów, pożyczek. Niezależnie od tego, za uznaniem że rzeczywista sytuacja materialna i finansowa skarżącego prawdopodobnie kształtuje się nieco odmiennie, niż wynikałoby to z już udzielonych przez niego informacji, przemawia treść zalegającego w aktach sądowych pisma z dnia 22 lutego 2013 r. (k. 25 i 26), wg którego do grona osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym należy jego matka pobierająca emeryturę, on sam uzyskuje dopłaty do gruntów rolnych z ARiMR, czerpie korzyści w postaci płodów rolnych z prowadzonego gospodarstwa oraz z lasu (wycinka drzew), a także już uprzednio korzystał we własnym zakresie z fachowej pomocy prawnej świadczonej przez radców prawnych. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Osoba ta ma oczywiście prawo do odmowy udzielenia wnioskowanych informacji, niemniej jednak w takiej sytuacji musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku. Potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie mu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.