I FZ 362/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Zając po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2011 r., o sygn. akt III SA/Wa 1421/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 2 marca 2011 r., Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 31 sierpnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. G. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia wnioskodawcy oraz złożonych przez niego dokumentów wynikało, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz synem. Na podstawie oświadczeń Sąd ustalił, że skarżący nie posiada nieruchomości, ani przedmiotów wartościowych, posiada natomiast około 10.000 zł w funduszu emerytalnym, a jego żona, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej, jest właścicielem domu jednorodzinnego. Ponadto Sąd wskazał, że skarżący z tytułu zatrudnienia na stanowisku dyrektora zarządzającego uzyskuje miesięcznie dochody w kwocie 4.260 zł brutto, a w 2010 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w kwocie 824.870,63 zł, dochód w wysokości 33.894,02 zł, natomiast koszty uzyskania przychodu wyniosły 790.976,61 zł. Ponadto żona skarżącego z tytułu najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze uzyskała w 2010 r. przychód w kwocie 52.597,77 zł oraz z tytułu prowadzonej działalności - w kwocie 10.386,90 zł. Z załączonej do wniosku umowy kredytu wynika, że skarżący wraz żoną spłaca kredyt zaciągnięty na budowę domu w kwocie 489.701,34 zł (772.834,28 zł w sumie wraz z odsetkami). Ponadto, Sąd zaznaczył, że skarżący poniósł koszt w wysokości 2.392,09 zł tytułem opłaty za gaz za okres od grudnia 2010 r. do lutego 2011 r. oraz koszt w wysokości 722,28 zł za energię za okres od września do grudnia 2010 r. Dokonawszy analizy sytuacji majątkowej skarżącego i jego żony, jak również biorąc pod uwagę okoliczność, że wysokość wpisu sądowego, do którego uiszczenia zobowiązany został skarżący, wynosi 2.662 zł, Sąd I instancji uznał, że w świetle art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zasadne. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę poprzez uwzględnienie w całości wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący podniósł, że wysokość wpisu sądowego przewyższa jego możliwości finansowe, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dokonał wnikliwej oceny wszystkich przytoczonych przez niego okoliczności oraz błędnie zinterpretował art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W szczególności skarżący nie zgodził się z twierdzeniem Sądu, że ustrój rozdzielności majątkowej pomiędzy skarżącym a małżonką nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W art. 243 i następnych przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawodawca uregulował instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Kształtuje ona uprawnienie strony nieposiadającej dostatecznych środków umożliwiających prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym do zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. W art. 246 p.p.s.a. przedstawione zostały przesłanki, które musi spełnić osoba fizyczna (§ 1) albo osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (§ 2), aby ubiegać się o prawo pomocy. Podmiot wnioskujący o prawo pomocy w zakresie całkowitym zobowiązany jest do wykazania braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast gdy wnioskodawca wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, spoczywa na nim obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2011 r. sformułowanie: "gdy wykaże", którym ustawodawca posługuje się w art. 246 p.p.s.a. "oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane" (postanowienie NSA w Warszawie z dnia 6 maja 2011 r.; I FZ 100/11). Zdaniem tutejszego Sądu rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd I instancji jest jak najbardziej słuszne. Przede wszystkimi zauważyć należy, że jak wynika z podanych przez samego skarżącego informacji, nie znajduje się on w trudnej sytuacji ekonomicznej, skoro osiąga dochody w znacznej wysokości zarówno z tytułu zatrudnienia, jak i prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca posiada także środki na spłatę kredytu, a jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych nie można akceptować priorytetowego traktowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych ponad daniny publiczne (por. postanowienie NSA z 26 maja 2011 r.; I FZ 130/11). Kwota w wysokości 2.662 zł, jaką skarżący jest obowiązany uiścić tytułem kosztów sądowych, nie jest zbyt wygórowana biorąc pod uwagę chociażby fakt, że wnioskodawca z samego tytułu zatrudnienia otrzymuje znaczne wynagrodzenie, a z racji prowadzenia działalności gospodarczej w 2010 r. jego dochody były jeszcze większe. Sąd I instancji zbadał powyższe kwoty w powiązaniu z dochodami i majątkiem żony oraz wspólnymi wydatkami, w tym obciążeniami kredytowymi. Nie zasługuje zatem na uwzględnienie główny argument podnoszony przez wnioskodawcę w zażaleniu, zgodnie z którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dokonał wnikliwej i prawidłowej oceny wszystkich przytoczonych przez skarżącego okoliczności determinujących możliwość poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania. Zauważyć należy ponadto, że badając zasadność przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność pozostawania przez małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym. Wpływa ona bowiem na ocenę zdolności ponoszenia kosztów sądowych niezależnie od istniejącego małżeńskiego ustroju majątkowego skarżącego. "Majątek oraz dochody małżonka, pozostającego z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym muszą być wzięte pod uwagę przy badaniu zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2011 r. II FZ 112/11). Nie sposób zgodzić się z twierdzeniami skarżącego o "automatycznym" odmówieniu stronie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał dogłębnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego wynikającej z przedstawionej dokumentacji, zbadał dochody osiągane przez skarżącego z tytułu zatrudnienia, prowadzonej działalności gospodarczej, posiadany majątek, stan rodzinny oraz dochody małżonki i okoliczność pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym. Uznanie natomiast, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy należy do wyłącznej oceny sądu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wypełnił obowiązku ciążącego na wnioskodawcy i nie wykazał braku możliwości poniesienia w pełnej wysokości kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na względzie powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.