II SA/Rz 1620/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka WSA Paweł Zaborniak /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata T. P. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie: dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. Przedmiotem skargi J. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] (dalej również: "SKO" lub "Kolegium") z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], wydana w przedmiocie zasiłku celowego. Zaskarżone rozstrzygnięcie wydano w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne: Wnioskiem z dnia 2 października 2014 r. J. W. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 250 zł z przeznaczeniem na pokrycie rachunków za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę oraz na drobne remonty. Decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm., dalej: "u.p.s."), odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia w żądanej przez nią wysokości i jednocześnie przyznał jej zasiłek celowy w wysokości 50 zł na pokrycie podanych przez nią opłat. Podał, że ww. zasiłek został przyznany na podstawie udokumentowanej w wywiadzie rodzinnym sytuacji materialno-bytowej wnioskodawczyni. W odwołaniu od decyzji J. W. podała, że spełnia wszelkie przesłanki warunkujące przyznanie jej świadczeń z pomocy społecznej, a zatem winna otrzymać zasiłek we wnioskowanej przez nią wysokości 250 zł. Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzje organu I instancji. Organ odwoławczy podał, że przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, nie ma jednak charakteru obowiązkowego, lecz fakultatywny, zależny od szeregu okoliczności sprawy. Tym samym spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w wysokości, którą sama określa. W rozstrzyganej sprawie decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, po prawidłowym wyjaśnieniu okoliczności faktycznych i prawnych, istotnych dla podjęcia zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Pomimo bowiem wezwań organu wnioskodawczyni nie przedstawiła rachunków dokumentujących poniesione wydatki w okresie objętym wnioskiem. Z rozstrzygnięciem powyższym nie zgodziła się J. W., wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, w której nie sformułowała zarzutów przeciwko zaskarżonej decyzji, pozostawiając tę kwestię pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach instytucji prawa pomocy, o którą wystąpiła. W piśmie procesowym z dnia 26 stycznia 2015 r. zawodowy pełnomocnik skarżącej sformułował dodatkowe zarzuty względem zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej uchylenie, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. W ocenie strony skarżącej przyjęcie, że kwota 50 zł jest wystarczająca do zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych w sytuacji, gdy ponosi ona comiesięczne koszty utrzymania w wysokości 250 zł stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Niedostateczne zaś wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przyznając wnioskodawczyni zasiłek w kwocie 50 zł – art. 107 § 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Żaden z zarzutów skargi nie potwierdził się w toku sądowej kontroli i dlatego skarga została oddalona. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Przedmiotem rozpatrywanej przez WSA kolejnej skargi J. W. jest decyzja SKO wydana w sprawie zasiłku celowego, zaś materialnoprawną podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (zwana dalej u.p.s.). Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może zostać przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym z pomocy społecznej zależnym od spełnienia kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 u.p.s.). Zasiłek ten ma charakter pomocy doraźnej i ukierunkowany jest na zaspokojenie określonej potrzeby bytowej wnioskodawcy. Jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że właściwe w sprawie organy dysponują pewną dozą samodzielności w określeniu stopnia zaspokojenia zgłoszonej przez stronę potrzeby bytowej, przy uwzględnieniu ogólnych celów i zadań pomocy społecznej. Pomoc ta ma stanowić dla osób potrzebujących wsparcie w przezwyciężeniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Wymaga bardzo wyraźnego podkreślenia, iż ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania omawianego zasiłku nie oznacza jeszcze, że powstaje obowiązek uwzględnienia przez organ zgłoszonego żądania w całości lub w części. Trafnie na taki sposób interpretacji art. 39 u.p.s. zwrócił uwagę WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 20 stycznia 2015 r. o sygn. akt II SA/Ol 1079/14 (LEX nr 1634893), stwierdzając: Spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi, a wręcz przeciwnie - zainteresowany musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Jednocześnie nie można tracić z pola widzenia, iż odmowa uwzględnienia zgłoszonego żądania wymaga przekonywującego uzasadnienia, aby wykazać że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Przy podejmowaniu decyzji organ winien kierować się dobrem danej osoby i mieć na względzie, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Sądowa kontrola nie obejmuje natomiast celowości wydatkowania środków, jakimi dysponuje pomoc społeczna, lecz zgodności z prawem podjętego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2011 r., sygn. I OSK 107/11). Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły treść żądania strony oraz jej sytuację materialno-bytową, a także zastosowały właściwe przepisy prawa. Nie budzi też wątpliwości WSA to, że organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, przekonująco motywując częściowo korzystną dla skarżącej decyzję. Skarżąca ubiegała się o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie określonych we wniosku wydatków związanych z zamieszkiwaniem przez nią w mieszkaniu należącym do L. W., jej byłego męża. Świadczenie to miało bowiem – zgodnie z oświadczeniem strony, zostać przeznaczone na wydatki związane z jej bytowaniem w wymienionym lokalu. Wnioskodawczyni powołała się na treść umowy z L. W., mocą której zobowiązała się do ponoszenia opłat za media w miesięcznej kwocie 250 zł. Niemniej, na co wskazano wyżej, organy pomocy społecznej działając w warunkach uznania administracyjnego, nie miały obowiązku przyznania wnioskodawczyni pomocy w pełnej wnioskowanej kwocie o czym świadczy konstrukcja art. 39 ust. 1 u.p.s. Przyznana kwota 50 zł mieści się w granicach uznania administracyjnego, a rozstrzygnięcie zostało należycie umotywowane. Decyzja SKO zawiera logiczny wywód przekonujący do wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Nie podlega wątpliwości, że strona często korzysta z pomocy społecznej otrzymując liczne zasiłki celowe i zasiłek okresowy (dowód : decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2014 r. nr [...] o przyznaniu J. W. zasiłku okresowego). Okoliczność tę potwierdzają również inne sprawy zawisłe przed tut. Sądem, z których wynika że organy nie odmawiają skarżącej pomocy, tyle tylko że nie zawsze uwzględniają zgłaszane żądania w pełnej wysokości. Nie sposób pominąć, iż w treści wywiadu środowiskowego zwrócono uwagę na to, że strona nie podejmuje starań, aby samodzielnie polepszyć swoją sytuację materialno-bytową, np. poprzez poszukiwanie i podjęcie chociażby dorywczego zatrudnienia, oczekując jedynie na pomoc od instytucji publicznych, tym bardziej, że nie jest osobą, które nie jest w stanie pracować. Warto w tym miejscu podkreślić znaczenie art. 11 ust. 2 u.p.s. dla pełnej oceny sytuacji skarżącej oraz zgłaszanych przez nią potrzeb, iż nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepis powyższy wyraźnie zaznacza obowiązywanie na gruncie systemu zabezpieczenia społecznego zasady subsydiarności, do której nawiązują pozostałe przepisy u.p.s., w tym przede wszystkim art. 2 ust. 1 tej ustawy. Otóż pomoc społeczna może być skierowana tylko do takich osób lub rodzin, które znajdują się w trudnych sytuacjach życiowych, których podmioty te nie są w stanie pokonać własnymi uprawnieniami, możliwościami i zasobami. Jeżeli więc wnioskodawca ma w świetle art. 2 ust. 1 u.p.s. możliwość podjęcia pracy, a tym samym wyjścia ze stanu ubóstwa, lecz z tej możliwości świadomie nie korzysta, to nie powinien on liczyć na pomoc ze środków publicznych w każdym zakresie jakiego żąda. Pomoc społeczna jak i pozostałe instytucje zabezpieczenia społecznego, nie zostały stworzone po to aby wyręczać obywatela w podejmowaniu starań o polepszenie swych warunków bytowych. Nie można w tym miejscu pominąć też okoliczności, na którą zwraca uwagę J. W. w oświadczeniu o stanie majątkowym, iż posiada ona majątek dorobkowy, którym dysponuje M. Z. Skoro tak, to w pierwszej kolejności winna ona podjąć starania o jego odzyskanie. Reasumując, kwota zasiłku celowego każdorazowo pozostaje w gestii uznania organu pomocy społecznej, który przyznając stronie zasiłek w wysokości 50 zł nie naruszył ogólnych zasad i celów pomocy społecznej. Pomoc społeczna w świetle art. 3 ust. 4 u.p.s., ma zaspokajać potrzeby obywatela, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z podanych względów Sąd zobligowany był uznać, że poddana kontroli zaskarżona decyzja SKO nie narusza prawa, a skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. Sąd przyznał adwokat T. P. wynagrodzenie w zakresie poniesionych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.