II SA/Rz 167/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki części obiekt budowlanego postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. J. D. w terminie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł., wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym zakresie formularzu PPF wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i 1,5 rocznym synem, utrzymując się z dochodów z najmu (ok. 900 zł.) i wynagrodzenia za pracę męża (ok. 5 000 zł.). Jako posiadany przez siebie majątek wykazała mieszkanie o pow. 109 m² i oszczędności w wysokości 32 tys. zł., zaś w odniesieniu do osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – 50 tys. zł. oszczędności, dom o pow. 130 m² i samochód o wartości 5 tys. zł. Wnioskodawczyni wskazała, że oszczędności zamierza przeznaczyć na remont mieszkania, ponosi też dodatkowe koszty związane z krzywdzącą dla niej decyzją Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości, jak i w części) objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; świadczy o tym m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. J. D. warunku tego nie spełniła, a złożony przez nią wniosek w żaden sposób nie potwierdza trudnej sytuacji materialnej i nie wykazuje związku między poniesieniem całości związanych ze sprawą kosztów sądowych, a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i członków rodziny (przez uszczerbek ten należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony, w którym nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Wnioskodawczyni wraz z mężem i dzieckiem ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe /dom i mieszkanie/ oraz stosunkowo wysokie dochody (ok. 2 tys. zł. /osobę miesięcznie), które - skoro umożliwiły im poczynienie stosunkowo znacznych oszczędności - z pewnością zabezpieczają wszystkie ich niezbędne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem. Ocena wniosku nie wskazuje też, by cierpieli jakikolwiek niedostatek, dla którego punktem odniesienia nie są wszystkie normalne ponoszone wydatki, lecz wyłącznie te, które zmierzają do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i to wyłącznie w ich niezbędnym zakresie (zakup żywności, środków czystości, leczenie, podstawowe opłaty związane utrzymaniem domu lub mieszkania). Skutkuje to pełnym przekonaniem o adekwatności możliwości finansowych skarżącej do pokrycia wszystkich związanych ze sprawą kosztów sądowych; oprócz wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 500 zł. – warunkującego nadanie jej dalszego biegu i merytoryczne rozpoznanie, do najbardziej prawdopodobnych które mogą /nie muszą/ wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – 250 zł. Względem bieżących dochodów oraz zgromadzonych przez wnioskodawczynię i jej męża oszczędności nie są to sumy znaczące, których jednorazowe opłacenie (rozłożone zresztą w czasie) mogłoby w jakikolwiek negatywny sposób wpłynąć na zaspokojenie ich oraz dziecka koniecznych potrzeb życiowych i byłoby dolegliwe dla nich finansowo. Dla potrzeb prawa pomocy bez znaczenia pozostaje również sygnalizowany przez skarżącą zamierzony sposób wykorzystania oszczędności, gdyż sam fakt ich posiadania przekonuje o nadwyżce dochodów nad ponoszonymi wydatkami, a planowane ich przeznaczenie na remont mieszkania – które jak wynika z treści wniosku jest wynajmowane – nie jest związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych jej i rodziny. W przedstawionej sytuacji nie jest więc możliwe uwzględnienie złożonego przez skarżącą wniosku, gdyż naruszałoby to ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy, określanego również jako "prawo ubogich"; wnioskodawczyni do takich osób bez wątpienia nie należy. Prawo pomocy jako instytucja wyjątkowa ma gwarantować prawo do sądu osobom najuboższym, które bez tej pomocy byłyby go pozbawione. Nie może ono służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar w opisanej sytuacji miałoby przyznanie wnioskodawczyni dochodzonego zwolnienia. Akceptując jej stanowisko, zawsze można by doszukać się wydatków, które w subiektywnym przekonaniu osoby wnioskującej byłyby dla niej ważniejsze od kosztów sądowych; z akt sprawy wynika, że do takich zakwalifikowała również wydatki poniesione na ustanowienie adwokata, mimo że przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają wymogu działania w sprawie przez fachowego pełnomocnika (wyjątek stanowi sporządzenie niektórych środków zaskarżenia), a sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.