II SA/Rz 1672/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania określonych robót budowlanych postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. J. K. dołączonym do skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, złożonym na formularzu PPF, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, iż nie stać go na poniesienie związanych z tym wydatków. Jest osobą bezrobotną, utrzymującą się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej, tj. zasiłku okresowego w wysokości 317 zł i zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 90 zł. Okresowo, zwykle raz na kwartał, otrzymuje dodatkowo kwotę 100 – 200 zł. Ze środków tych opłaca podatki (50 zł), ponosi opłaty za gaz (ok. 60 zł) i wywóz śmieci (9 zł), dokonuje zakupu leków (ok. 200 zł). Ciąży na nim zadłużenie w wysokości ok. 2,5 tys. zł, które oddaje w miarę możliwości. Zamieszkuje sam, prowadząc jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jako posiadany majątek wskazał podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego oraz część zajmowanego domu (mieszkanie o pow. 85 m²) wraz z 16-arową działką i budynkiem gospodarczym, o nieuregulowanym stanie prawnym. Do wniosku zostały dołączone kserokopie: zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy z 26 października 2015 r. potwierdzającego status skarżącego jako osoby bezrobotnej (od 17 marca 2011 r.), zaświadczenia GOPS z dnia 29 października 2015 r. o wysokości pobieranych świadczeń oraz dowód wpłaty kwoty 313 zł z dnia 16 października 2014 r. za zakupione w Nadleśnictwie drewno opałowe (wg informacji zawartej w rubryce nr 11 formularza PPF, rachunek ten nie został opłacony). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena wniosku J. K. wskazuje na jego częściową zasadność. Wyszczególnione przez niego wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i leczeniem (ok. 280 zł) należy zakwalifikować jako konieczne, zwłaszcza wobec tego, że wyczerpują prawie 2/3 uzyskiwanych przez niego dochodów (407 zł), obiektywnie bardzo niskich. Nie budzi przy tym wątpliwości, że oprócz w/w wydatków, skarżącego obciążają inne niezbędne, w tym przede wszystkim na zakup żywności (mające stały charakter), a doraźnie m.in. na środki czystości, odzież, obuwie, opał itp. W tej sytuacji poczynienie przez niego jakichkolwiek oszczędności na poczet kosztów postępowania sądowego należy uznać za niemożliwe, co uzasadnia udzielenie stosownego wsparcia ze strony Skarbu Państwa. Za uzasadnione w/w okolicznościami uznano przyznanie mu zwolnienia od całości związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych, które obejmują zwłaszcza warunkujący merytoryczne rozpoznanie skargi wpis (w sprawie stanowiącej przedmiot skargi wynosi on 500 zł). Jednocześnie te same powody dla których zwolniono skarżącego od kosztów sądowych, przemawiają przeciwko uwzględnieniu jego wniosku w pozostałym zakresie, tj. odnoszącym się do ustanowienia adwokata. Nie kwestionując dotykających go trudności finansowych, należy szczególną uwagę poświęcić kwestii obciążających go wydatków i ich finansowania. Jak wskazano powyżej, suma wymienionych kwotowo, a przeznaczanych na zakup leków oraz opłaty za gaz, śmieci i podatki, daje ok. 280 zł miesięcznie. Skarżący pomija przy tym jednak tak istotną pozycję swojego budżetu, jak wydatki na zakup żywności, nie licząc innych, w tym np. opłat za energię elektryczną, czy sygnalizowanych powyżej doraźnie występujących, m.in. na zakup odzieży, obuwia, środków czystości. W tym zakresie całkowicie nieadekwatna jest pozostająca do jego dyspozycji kwota ok. 130 zł, a nawet 200 zł, jeżeli uwzględnić górny poziom otrzymywanego przez niego kwartalnie - proporcjonalnie podzielonego - dodatkowego wsparcia finansowego z pomocy społecznej. W tym zakresie, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, nie sposób także pominąć sygnalizowanych, chociaż bliżej nieokreślonych wydatków na spłatę ciążącego na nim zadłużenia oraz na zakup opału (na przedstawionym pokwitowaniu z 16 października 2014 r. widnieje podpis kasjera potwierdzający otrzymanie wskazanej kwoty z pieczątką nadleśnictwa, co wbrew twierdzeniu wnioskodawcy, dowodzi jej opłacenia). Okoliczności te świadczą o przewadze wydatków nad dochodami (przy braku wykazania źródeł ich finansowania), przez co udzielone przez skarżącego informacje nie jawią się jako spójne i w pełni wiarygodne. Tym samym, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, nie mogą być w pełni interpretowane na jego korzyść i uzasadniać wydania rozstrzygnięcia w całości uwzględniającego zgłoszony wniosek. Prowadziłoby to do nadużycia instytucji prawa pomocy i ustawowych zasad jego przyznawania, w tym względem osób, które ubiegając się o nie, w sposób rzetelny i wyczerpujący opisują swoją sytuację materialną. Na przeszkodzie takiemu rozstrzygnięciu nie stoi fakt wcześniejszego przyznawania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym w innych toczących się przed WSA w Rzeszowie sprawach z jego skarg; sposób załatwienia wniosku w danej sprawie nie przesądza o analogicznym sposobie załatwienia podobnego wniosku w innej. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r. II GZ 404/11, nienależyte uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi o uznaniu, iż nie zostały wykazane przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Mimo zatem tego, że opisana sytuacja mogłaby uzasadniać całkowitą odmowę przyznania skarżącemu prawa pomocy, uznano to jednak za zbyt znaczącą dolegliwość, która w praktyce całkowicie pozbawiłaby go prawa do sądu. Wobec przyznanego mu zwolnienia od kosztów sądowych, takiego skutku na obecnym etapie nie wywołuje odmowa ustanowienia zastępcy prawnego w osobie adwokata, gdyż w żaden sposób nie ogranicza jego prawa do rozpoznania skargi przez Sąd. Przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie przewidują też konieczności działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi sporządzenie niektórych środków zaskarżenia, która to potrzeba obecnie nie zachodzi). Sąd z urzędu bierze przy tym pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, a w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez fachowego pełnomocnika niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 134 § 1 i art. 6 P.p.s.a.). W kontekście wniosku skarżącego o ustanowienie adwokata należy ubocznie w opisanej sytuacji zwrócić uwagę na jeszcze jeden aspekt sprawy, a mianowicie to, że zaskarżona przez niego decyzja WINB ma charakter kasacyjny i de facto jest dla niego korzystna, gdyż uchyla decyzję organu I instancji. To, że jak wskazuje, do jej uchylenia doszło z innych przyczyn niż podniesione w odwołaniu nie ma decydującego znaczenia, gdyż sprawa nawet w przypadku oddalenia skargi będzie w całości podlegać ponownemu rozpatrzeniu, a od wydanego rozstrzygnięcia będą przysługiwać środki odwoławcze na ogólnych zasadach. Z podanych przyczyn, wobec braku wykazania przez wnioskodawcę przesłanki przemawiającej za pozytywnym załatwieniem całości wniosku, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.