II SA/Rz 168/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie referendarz sądowy Paweł Zaborniak po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2008r., na posiedzeniu niejawnym wniosku, T. B. reprezentowanego przez J. L., o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, w sprawie ze skargi T. B. i innych na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego, z dnia [...] stycznia 2008r., nr [...], podjętą w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów, - postanawia – 1) umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia T. B. od kosztów sądowych, 2) ustanowić adwokata. W dniu 12 listopada 2008r., T. B. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (dalej WSA) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wymieniony wniosek złożono w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 168/08, dotyczącej skargi w.w na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego. W tym postępowaniu, oprócz T. B. uczestniczy także J. i J. B.. Sprawa ze skargi T. B. została zakończona przed WSA. Zakończenie sprawy nastąpiło na mocy wyroku z dnia 26 września 2008r., sygn. II SA/Rz 168/08. Według formuły sentencji tego wyroku, Sąd pierwszej instancji oddalił skargę T. B. i innych. Skarżący T.B. na mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 czerwca 2008r., sygn. II SA/Rz 168/08 został zwolniony od kosztów sądowych w całości. Z tego powodu, koszty postępowania sądowego zawężają się do wynagrodzenie, jakie pobiera pełnomocnik w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Sytuacja majątkowa i rodzinna T. B. została bardzo szczegółowo opisana we wniosku PPF. Z treści zawartych tam oświadczeń strony wynika, że wnioskodawca tworzy wspólne gospodarstwo domowe z żoną H. oraz z synem P. Zajmuje mieszkanie o pow. 38m². Łączny miesięczny dochód rodziny został podany na kwotę 1586 zł. Na ten dochód składa się renta otrzymywana przez T. B., oraz emerytura H. B.. Obecnie gospodarstwo rolne o pow. 0,40ha nie przynosi dochodów. T. B. opisał wydatki związane ze swą ciężką chorobą oraz stanem zdrowia żony. Rodzina nie posiada samochodu oraz innych wartościowych przedmiotów. Zarówno wnioskodawca oraz jego żona cierpią na choroby wymagające leczenia. Opiekę nad nimi sprawuje syn, który pomaga przy utrzymaniu gospodarstwa rolnego. Z tego powodu nie może on podjąć stałej pracy. Skarżący podkreślił w uzasadnieniu wniosku, że gdyby nie pomoc bliskiej i dalekiej rodziny, nie byłby w stanie przeżyć. Stwierdzono, co następuje: W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż wniosek T. B. jest kolejnym wnioskiem o przyznania prawa pomocy. Jego poprzedni wniosek obejmował wyłącznie zwolnienie od kosztów sądowych i został rozpoznany na mocy postanowienia z dnia 9 czerwca 2008r. sygn. II SA/Rz 168/08. Pomimo tego kolejny wniosek T. B. nie jest wnioskiem o zmianę prawomocnego postanowienia na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; zwana dalej p.p.s.a.). Zmiana prawomocnego postanowienia może bowiem dotyczyć sytuacji, w której wniosek strony o przyznanie prawa pomocy został negatywnie rozpoznany w całości lub tylko w części. Natomiast, jeżeli strona nie składa kolejnego żądania odpowiadającego zakresem żądania wcześniej zgłoszonego i prawomocnie rozpoznanego, to nie zachodzi konieczność zbadania czy od chwili rozpoznania wniosku wystąpiły zmiany uzasadniające modyfikacje postanowienia referendarza. Nowy wniosek może być rozpoznawany w oparciu o okoliczności istniejące w chwili jego złożenia, a nie poprzez porównanie okoliczności prawomocnie zbadanych i nowych mających świadczyć za koniecznością uchylenia lub zmiany. W sytuacji wniosku nierozpoznanego nie można zastanawiać nad tym czy zaszły zmiany okoliczności czy też zmiany te nie wystąpiły. W istocie, działania wyznaczonego do rozpoznania kolejnego wniosku referendarza sądowego odpowiadają po części działaniom podejmowanym na podstawie art. 165 p.p.s.a. W takiej sytuacji podstawowym zadaniem, będzie ustalenie czy strona wykazała przesłanki całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Ponieważ T. B. korzysta już ze zwolnienia od kosztów sądowych w całości, jego wniosek w tym zakresie należy uznać za bezprzedmiotowy. Postępowanie o prawo pomocy wszczęte w granicach prawomocnego zwolnienia od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe. Podobnie jak w przypadku zwolnienia ustawowego, brak obowiązku ponoszenia kosztów sądowych powoduje, że nie istnieje przedmiot, który można byłoby odnieść do możliwości finansowych wnioskodawcy. Nie ma znaczenia, że w tym wypadku zniesienie obowiązku ponoszenia kosztów nastąpiło na skutek uprawomocnienia się orzeczenia postanowienia referendarza sądowego, a nie z mocy przepisu prawa. Istotnym jest skutek prawomocności orzeczenia, który w omawianym przypadku przejawia się w zniesieniu obowiązków finansowego uczestniczenia w kosztach prowadzonego postępowania sądowego. Uznanie żądanie strony za bezprzedmiotowe w części dotyczącej kosztów sądowych nie oznacza umorzenia postępowania w całości w tym, co do wniosku o ustanowienie pełnomocnika wykonującego zawód adwokata. Uprzednie prawomocne zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości powoduje obowiązek rozpatrzenia żądania strony w oparciu o art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Innymi słowy, strona zwolniona od kosztów sądowych w całości składając kolejny wniosek obejmujący ustanowienie pełnomocnika z urzędu powinna wykazać brak jakichkolwiek możliwości pokrycia kosztów postępowania. Te koszty z uwagi na etap postępowania zawężają się do wynagrodzenia adwokackiego w wysokości minimalnej 180 zł. za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (§ 18 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm./). Wniosek skarżącego T. B. o ustanowienie adwokata zasługuje na uwzględnienie. Skarżący udowodnił bowiem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania z uwagi na grożący jego rodzinie uszczerbek w zdolności do ponoszenia wydatków koniecznych (np. żywność, lekarstwa, opłaty za utrzymanie lokalu mieszkalnego). Do takiej oceny wniosku T. B. przekonują bardzo niskie dochody netto jego rodziny oraz brak składników majątkowych mogących stanowić źródło potencjalnych dochodów. Przedstawiona we wniosku sytuacja, wyraźnie potwierdza, że rodzina skarżącego znajduje się na skraju interwencji socjalnej. Na członka rodziny przypada bowiem kwota znacznie niższa niż wynagrodzenie minimalne. Wydatki o charakterze niezbędnym musiały w wzrosnąć w miesiącu listopad z uwagi na rosnące koszty zakupu opału, jak również ciepłej odzieży. Nie można też pominąć, iż potrzeby rodziny muszą być znaczne skoro wynikają ze stanu zdrowia T. i H. B., który można określić jako ciężki. Bez ponoszenia kosztów leczenia, walka z chorobami, które dotknęły stronę i jego żonę nie byłaby w ogóle możliwa, a przynajmniej znacznie utrudniona. Sytuację dochodową rodziny mogłoby polepszyć podjęcie pracy przez syna skarżącego P. B.. Osoba ta nie może jednak podjąć stałej pracy z przyczyn obiektywnych. P. B. zatrudniając się na stałe nie mógłby opiekować się swymi ciężko chorymi rodzicami (rubryka nr 5 wniosku PPF). Sprawowania opieki wymagają od P. B. w sytuacji zdrowotnej i dochodowej jego rodziców przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Niski poziom dochodów oraz znaczne koszty związane z zakupem leków powoduje, że po pokryciu bieżących i niezbędnych kosztów życia, rodzinie T. B. nie pozostają środki, z których można byłoby opłacić choćby część wynagrodzenia adwokackiego. Złej sytuacji bytowej rodziny nie może dodatkowo pogarszać fakt uczestniczenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Strony skarżącej nie można stawiać przed wyborem czy pokryć bieżące opłaty o charakterze niezbędnym czy zlecić adwokatowi zastępstwo procesowe. Dlatego należy znieść obowiązek uiszczenia kosztów postępowania niniejszej sprawy w całości, aby umożliwić T. B. zaskarżenie wyroku WSA. Zniesienie tego obowiązku potwierdza art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z tych względów orzeczono o przyznaniu T.B. prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w oparciu o art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1, a także art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. Umorzenie postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych znajduje oparcie w treści art. 241, art. 258 § 3 i art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.