II SA/Rz 169/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego -skargę oddala- II SA/Rz 169/16 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] o przyznaniu JW zasiłku celowego na pokrycie kosztów opłat za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę oraz drobne remonty w kwocie 50 zł. Z uzasadnienia tej decyzji i akt sprawy wynika, że postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego zostało wszczęte na wniosek JW z dnia 9.09.2014 r. Decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] października 2014 r., utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2014 r., przyznany został wnioskodawczyni zasiłek celowy w wysokości 50 zł. Decyzje te zostały jednak uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1633/14 wobec naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Sąd uznał, że organy nie odniosły się w wystarczający sposób do sytuacji wnioskodawczyni. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] października 2015 r. przyznał JW zasiłek celowy na pokrycie kosztów opłat za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę oraz drobne remonty w kwocie 50 zł. W uzasadnieniu podał, że przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, nie ma charakteru obowiązkowego, lecz zależy od szeregu okoliczności sprawy. Pomoc społeczna zaś, zgodnie z art. 2 tej ustawy jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest udzielanie wsparcia i zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych, a nie utrzymywanie podopiecznych oraz zaspokajanie wszystkich ich potrzeb i oczekiwań. JW otrzymuje co miesiąc zasiłek okresowy, korzysta również z pomocy w formie zasiłków celowych, a zasiłki te traktuje jako formę comiesięcznego wynagrodzenia. W tych okolicznościach sprawy przyznano JW zasiłek celowy na pokrycie kosztów opłat związanych z zamieszkaniem w wysokości 50 zł. W odwołaniu od tej decyzji JW wniosła o jej uchylenie, podnosząc, że kwota 50 zł przyznanego jej zasiłku jest nie do zaakceptowania, a ponadto przekracza to granice uznania administracyjnego. Odwołująca obarczyła odpowiedzialnością za swoją trudną sytuację materialno-bytową MOPS w [...], który "zaniża" przyznawane jej zasiłki celowe, co powoduje wydawanie pieniędzy na adwokatów. Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wskazując w podstawie prawnej art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a.") oraz art. 139 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163, ze zm.). W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy odwołał się do ustaleń organu I instancji uzyskanych w wyniku aktualizacji wywiadu środowiskowego i wskazał, że odwołująca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka u byłego męża, który ponosi koszty opłat mieszkaniowych, jednak odwołująca je współfinansuje. Jedyny dochód JW stanowi zasiłek okresowy w kwocie 275 zł miesięcznie, a zatem jej dochód ustalony na podstawie art. 8 ustawy o pomocy społecznej nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W odniesieniu do wysokości przyznanego świadczenia Kolegium zwróciło uwagę, że w pomoc społeczna ma jedynie charakter posiłkowy, nie jest natomiast zastępczym środkiem utrzymania osób lub rodzin. Forma i rozmiar pomocy powinny być dostosowane do okoliczności konkretnej sprawy, a ustalając wysokość świadczeń organ winien kierować się nie tylko potrzebami strony, ale interesem wszystkich osób ubiegających się o pomoc oraz możliwościami organu. JW wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na tę decyzję, domagając się jej uchylenia. W treści skargi zarzuciła organom nieprawdziwe informacje jakoby notorycznie korzystała z pomocy społecznej, a także fakt, że w wydawanych rozstrzygnięciach wypisywane są "kłamstwa i oszczerstwa" bez konsekwencji dyscyplinarnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie zastosowanie znajduje ponadto przepis art. 153 P.p.s.a., stanowiący, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia, a to w związku z powołanym wcześniej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 21 maja 2015 r. II SA/Rz 1633/14. Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach sądowej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja takich wad i uchybień nie zawiera, a wskazania zawarte w uprzednio wydanym wyroku II SA/Rz 1633/14 zostały wykonane. Materialną podstawę decyzji w niniejszej sprawie stanowi art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 163, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności – w myśl art. 39 ust. 2 – zasiłek taki może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Świadczenie to przysługuje po spełnieniu ogólnych przesłanek korzystania z pomocy społecznej, w postaci kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 ustawy), jednakże rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma bowiem za zadanie umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6.11.2009 r., II SA/Po 307/09, System Orzecznictwa LEX Nr 531606). Jak wynika z powołanych przepisów, przyznanie świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11.05.2005 r., I SA/Wa 448/04, LEX nr 166677, wyrok NSA z dnia 16.01.2009 r., I OSK 343/08, LEX Nr 528050). Jak słusznie podkreśla organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku nie oznacza, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. W rozpoznawanej przez Sąd sprawie granice tego uznania nie zostały przekroczone. Skarżąca zamieszkuje w mieszkaniu LW, który ponosi opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, jednak deklaruje prowadzenie osobnego gospodarstwa domowego. Jedynym dochodem skarżącej jest zasiłek okresowy w kwocie 275 zł. Podała też, że pozostaje w stałym leczeniu z powodu alergii, anemii i schorzeń kręgosłupa. Skarżąca spełnia zatem kryterium dochodowe, gdyż jej dochód jako osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kwoty 634 zł, określonej w art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Istotne jest, że skarżąca często korzysta ze świadczeń pomocy społecznej - pobiera zasiłek okresowy i liczne zasiłki celowe, co wynika zarówno z wywiadu środowiskowego, jak i znane jest Sądowi z urzędu, z racji rozpoznawania licznych skarg JW na decyzje dotyczące zasiłków celowych. Okoliczności te wskazują, że pomoc społeczna pokrywa znaczną część potrzeb materialnych skarżącej, a ona sama, jak słusznie podkreśla organ, domaga się zaspokojenia kolejno zgłaszanych potrzeb. Należy podkreślić, że zasiłek celowy został przewidziany dla osób (rodzin), którym pomoc Państwa powinna być udzielona w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, tzn. w takich okolicznościach, gdy sam zainteresowany – bez udziału własnej winy – utracił wszelką możliwość czynienia starań o poprawę własnego bytu, narażając się na zagrożenie dla własnej egzystencji. W orzecznictwie podkreśla się, że jednym z czynników decydującym o przyznaniu zasiłku celowego jest zaangażowanie osoby ubiegającej się o taki zasiłek w rozwiązaniu własnej trudnej sytuacji życiowej, a pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna (por. cyt. wyrok WSA w Poznaniu z 6.11.2009 r., wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14.01.2009 r., II SA/Gd 797/08, LEX Nr 481492). Rolą pomocy społecznej jest bowiem pomoc i wsparcie w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych a nie wyręczanie beneficjentów w rozwiązywaniu takich sytuacji. W przypadku skarżącej nie można mówić, że wykorzystała ona własne zasoby i możliwości w polepszeniu swojej sytuacji bytowej, gdy jej wysiłki dla rozwiązania problemów finansowych ograniczają się do składania kolejnych wniosków o przyznanie zasiłku celowego, które traktuje jak stałe źródło utrzymania. Słusznie też wskazuje organ, że skarżąca nie wykazała, że faktycznie ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Z drugiej strony podaje ona, że koszty te pokrywa LW, a wobec tego należy uznać, że potrzeby skarżącej w tym zakresie są zaspokojone. Wszystkie te okoliczności wskazują, że ocena materiału dowodowego w niniejszej sprawie prowadząca do przyznania zasiłku celowego w kwocie 50 zł dokonana została w sposób prawidłowy, a wyniki tej oceny zostały zaprezentowane w decyzjach organów I i II instancji. Uznając zatem, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 i uchylenia decyzji, Sad w oparciu o art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.