II SA/Rz 173/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego -skargę oddala- II SA/Rz 173/16 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2015 r. Nr [...] o odmowie przyznania JW zasiłku celowego na pokrycie kosztów opłat za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę oraz drobne remonty. W podstawie prawnej organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a.") oraz art. 139 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163, ze zm.). Z uzasadnienia tej decyzji i akt sprawy wynika, że JW wystąpiła o przyznanie jej zasiłku celowego na pokrycie kosztów opisanych powyżej wnioskiem z 9.10.2015 r. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. odmówił przyznania JW wnioskowanego zasiłku celowego. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mieszka u LW, który ponosi koszty opłat mieszkaniowych. Choć JW deklaruje, że współfinansuje te wydatki, jednak nie przedstawiła faktycznych kosztów utrzymania mieszkania. Zgodnie z art. 2 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Celem pomocy społecznej jest udzielanie wsparcia i zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych, a nie utrzymywanie podopiecznych oraz zaspokajanie wszystkich ich potrzeb i oczekiwań. JW otrzymuje co miesiąc zasiłek okresowy, korzysta również z pomocy w formie zasiłków celowych, a zasiłki te traktuje jako formę comiesięcznego wynagrodzenia. W tych okolicznościach organ I instancji uznał, że JW ma zabezpieczone przez MOPS wszystkie podstawowe potrzeby bytowe i odmówił przyznania zasiłku celowego. W odwołaniu od tej decyzji WJ wniosła o jej uchylenie, zarzucając organowi pogorszenie jej trudnej sytuacji życiowej. Wskazała, że była zmuszona rozwiązać związek małżeński z LW, aby otrzymywać zasiłki celowe. Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy odwołał się do ustaleń organu I instancji i wskazał, że jedyny dochód odwołującej stanowi zasiłek okresowy w kwocie 275 zł miesięcznie. Oprócz tego korzysta ona stale ze świadczeń pomocy społecznej – w formie posiłków w kuchni im. Św. Brata Alberta oraz przyznanych zasiłków celowych - zarówno comiesięcznych zasiłków z przeznaczeniem na pokrycie opłat mieszkaniowych, jak i przeznaczonych na zakup odzieży, obuwia, leków, okularów, dofinansowanie do sanatorium. Kolegium zwróciło uwagę, że w pomoc społeczna ma jedynie charakter posiłkowy, nie jest natomiast zastępczym środkiem utrzymania osób lub rodzin. Forma i rozmiar pomocy powinny być dostosowane do okoliczności konkretnej sprawy, a ustalając wysokość świadczeń organ winien kierować się nie tylko potrzebami strony, ale interesem wszystkich osób ubiegających się o pomoc oraz możliwościami organu. JW wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na tę decyzję, domagając się jej uchylenia. W treści skargi zarzuciła organom nieprawdziwe informacje jakoby notorycznie korzystała z pomocy społecznej, a także fakt, że w wydawanych rozstrzygnięciach wypisywane są "kłamstwa i oszczerstwa", co może skończyć się konsekwencjami dyscyplinarnymi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016, poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Co do zasady kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a jej zakres wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach sądowej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja wskazanych wyżej wad i uchybień nie zawiera. Jej materialnoprawną podstawę stanowi art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 163, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności – w myśl art. 39 ust. 2 – zasiłek taki może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Świadczenie to przysługuje po spełnieniu ogólnych przesłanek korzystania z pomocy społecznej, w postaci kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 ustawy), jednakże rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma bowiem za zadanie umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku wychodzenia z trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych (Ł. Borkowski, R. Krajewski, S. Szymański: Komentarz do ustawy o pomocy społecznej wraz ze zbiorem przepisów wykonawczych, Kutno 2006, s. 10). Oznacza to w kryzysowej sytuacji konieczność sięgnięcia w pierwszej kolejności po składniki własnego majątku, w dalszej kolejności po pomoc rodziny czy przyjaciół, a dopiero w ostatniej kolejności zwrócenie się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Jak wynika z powołanych przepisów, przyznanie zasiłku celowego zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11.05.2005 r., I SA/Wa 448/04, LEX nr 166677, wyrok NSA z dnia 16.01.2009 r., I OSK 343/08, LEX Nr 528050). Jak słusznie podkreśla organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku nie oznacza, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. W rozpoznawanej przez Sąd sprawie granice tego uznania nie zostały przekroczone. Skarżąca zamieszkuje w mieszkaniu LW, który ponosi opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, jednak deklaruje prowadzenie osobnego gospodarstwa domowego. Jedynym dochodem skarżącej jest zasiłek okresowy w kwocie 275 zł. Podała też, że pozostaje w stałym leczeniu z powodu alergii, anemii i schorzeń kręgosłupa. Skarżąca spełnia zatem kryterium dochodowe, gdyż jej dochód jako osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kwoty 634 zł, określonej w art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Istotne jest, że skarżąca bardzo często korzysta ze świadczeń pomocy społecznej - oprócz zasiłku okresowego pobiera liczne zasiłki celowe, co wynika zarówno z wywiadu środowiskowego, jak i znane jest Sądowi z urzędu, z racji rozpoznawania licznych skarg JW na decyzje dotyczące zasiłków celowych (np. II SA/Rz 1143/14, II SA/Rz 1355/14, II SA/Rz 1620/14, II SA/Rz 20/15, II SA/Rz 1301/15, II SA/Rz 1482/15, II SA/Rz 1483/15, II SA/Rz 1552/15, II SA/Rz 1767/15, II SA/Rz 1768/15, II SA/Rz 169/16, II SA/Rz 269/16 - dostępne na stronie cbois.nsa.gov.pl) Okoliczności te wskazują, że pomoc społeczna pokrywa znaczną część potrzeb materialnych skarżącej, a ona sama, jak słusznie podkreśla organ, domaga się zaspokojenia kolejno zgłaszanych potrzeb. Należy podkreślić, że zasiłek celowy został przewidziany dla osób (rodzin), którym pomoc Państwa powinna być udzielona w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, tzn. w takich okolicznościach, gdy sam zainteresowany – bez udziału własnej winy – utracił wszelką możliwość czynienia starań o poprawę własnego bytu, narażając się na zagrożenie dla własnej egzystencji. W orzecznictwie podkreśla się, że jednym z czynników decydującym o przyznaniu zasiłku celowego jest zaangażowanie osoby ubiegającej się o taki zasiłek w rozwiązaniu własnej trudnej sytuacji życiowej, a pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna (por. cyt. wyrok WSA w Poznaniu z 6.11.2009 r., wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14.01.2009 r., II SA/Gd 797/08, LEX Nr 481492). Rolą pomocy społecznej jest bowiem pomoc i wsparcie w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych a nie wyręczanie beneficjentów w rozwiązywaniu takich sytuacji. W przypadku skarżącej nie można mówić, że wykorzystała ona własne zasoby i możliwości w polepszeniu swojej sytuacji bytowej, gdyż jej wysiłki dla rozwiązania problemów finansowych ograniczają się do składania kolejnych wniosków o przyznanie zasiłku celowego, które traktuje jak stałe źródło utrzymania. Słusznie też wskazuje organ, że skarżąca nie wykazała, że faktycznie ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Z drugiej strony podaje ona, że koszty te pokrywa LW, a wobec tego należy uznać, że potrzeby bytowe JW, w tym również związane z wydatkami na mieszkanie są zaspokojone. Wszystkie te okoliczności wskazują, że ocena materiału dowodowego w niniejszej sprawie prowadząca do odmowy przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów opłat za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, wodę oraz drobne remonty, dokonana została w sposób prawidłowy, a wyniki tej oceny zostały zaprezentowane w decyzjach organów I i II instancji. Uznając zatem, że w sprawie nie doszło do naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd w oparciu o art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.