II SA/Rz 175/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie NSA Małgorzata Wolska AWSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 20 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej -skargę oddala- II SA/Rz 175/06 U z a s a d n i e n i e Państwowy Terenowy Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] listopada 1998 roku znak: [...] stwierdził u Z. R. chorobę zawodową w postaci uszkodzenia słuchu, wymienioną w pozycji 15-tej wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych /Dz. U. Nr 65 poz. 294 ze zm./. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dane odnośnie przebiegu zatrudnienia, charakteru wykonywanej pracy i narażenia zawodowego wykazują, że w latach 1962 – 1970 Z. R. zatrudniony był w A. S.A. na stanowisku hutnika formowacza wyrobów szklanych, będąc narażony m.in. na hałas. Ustalono, że za ten okres zakład nie dysponuje wynikami pomiarów hałasu. W latach 1970 - 1975 Z. R. zatrudniony był na stanowisku ślusarza w B., a następnie w C., z którego to zakładu – pomiary natężenia hałasu wykazały poziom 79 dBA. Od 1975 roku Z R. zatrudniony jest w D. S.A. Profilaktyczne badania wstępne przeprowadzone przy przyjęciu do pracy w 1975 roku nie wykazały uszkodzenia słuchu. W latach 1975- 1979 Z. R. pracował na Oddziale Konfekcjonowania Olejów. Pracując przez około rok na stanowisku stokażowego, gdzie był narażony na hałas pochodzący od pracy maszyny produkującej butelki, obcinającej odpady, a także pracę wózków spalinowych młyna do mielenia odpadów. Na stanowisku operatora maszyn pracownik narażony był na hałas automatu do produkcji i napełniania butelek, obcinarki i zakrętarki. Praca od 1979 roku na wydziale Wytwórni Smarów, na stanowisku aparatowego naraża na hałas stwarzający ryzyko spowodowania uszkodzenia słuchu. Hałas mieści się w granicach 83 – 88 dBA, a z wyjaśnień zakładu pracy wynika, że przez całą zmianę, pracownik przebywa w warunkach hali produkcyjnej, gdzie źródłami hałasu są: homogenizator wytwarzający hałas w granicach 89– 91dBA, pompownia nośnika ciepła /86 – 88 dBA/, maszyna pełniąca smar, agregaty pompowe. Pracownik przebywa też na innych poziomach hali produkcyjnej, gdzie poziom hałasu osiąga natężenie około 83 dBA. Zastrzeżenia zakładu pracy odnośnie nie przekraczania normy hałasu określonej na 90 dBA nie znajdują w ocenie organu uzasadnienia. Brak wyników pomiarów z lat 1975 - 1985 nie dowodzi braku przekroczeń ani braku narażenia. Hałas o natężeniu 90 dBA stwarza bowiem wysokie uszkodzenie słuchu. W powstawaniu ubytków słuchu znaczenie odgrywa nadto indywidualna wrażliwość osobnicza oraz planowo realizowana profilaktyka medyczna pozwalająca na wczesną diagnostykę i ochronę pracownika. Zaświadczenie lekarskie z 31 maja 1990 roku potwierdza rozpoznanie u Z. R. uszkodzenie nerwów słuchowych. Rozpoznanie to potwierdzono w 1992 roku, po czym skierowany został do pracy, a przez kolejne 6 lat nie był poddany badaniom okresowym, co jest niezgodne z przepisem art. 229 par.4 kodeksu pracy. Zaświadczenie laryngologa 5 października 1998 roku potwierdza obustronne uszkodzenie nerwów słuchowych z przeciwwskazaniem do pracy w hałasie powyżej 80 dBA. W latach 1995 – 1998 Z. R. przebywał na długotrwałych zwolnieniach lekarskich, łącznie przez 11 miesięcy, z powodu obustronnego niedosłuchu odbiorczego stopnia dużego. Dokumentacja medyczna nie wskazuje, poza hałasem, samoistnych przyczyn stwierdzonego ubytku słuchu. W tej sytuacji, na podstawie orzeczenia lekarskiego i wyników postępowania wyjaśniającego, organ orzekł o stwierdzeniu choroby zawodowej. Decyzję zaskarżyła odwołaniem D. S.A., wnosząc o jej uchylenie i zarzucając, że jest niesłuszna i sprzeczna z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zarzucono, ze nie zebrano w sprawie pełnej dokumentacji, koniecznej do ustalenia, czy istotnie uszkodzenie słuchu u Pana Z. R. pozostaje w związku z warunkami pracy. Wskazano, że z opinii lekarza zakładowego wynika, że Z. R. jest pacjentem poradni laryngologicznej od 1990 roku, kiedy był leczony z powodu infekcji górnych dróg oddechowych. Infekcja powtórzyła się w 1994 roku, a w 1995 roku rozpoznano ostre zapalenie uszu, gardła i krtani, a ponadto zapalenie ucha środkowego /na co był leczony również w 1997 roku/. Oznacza to, że nie można wykluczyć, że uszkodzenie słuchu nastąpiło z przyczyn samoistnych, nie związanych z warunkami pracy. Po rozpatrzeniu odwołania PWIS, decyzją z dnia [...] października 2003 roku [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i nie stwierdził u Z. R. zawodowego uszkodzenia słuchu. Organ ten stwierdził w uzasadnieniu, że zainteresowany był skierowany na badania do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Wydano tam orzeczenie lekarskie z dnia 8 marca 2000 roku o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, co uzasadniono tym, że charakter niedosłuchu oraz wielkość ubytku słuchu nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu. Również orzeczenie uzupełniające wydane przez WOMP z dnia 16 czerwca 2003 roku stwierdza brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej i wskazuje na przyczyny pozazawodowe. Powyższą decyzję zaskarżył Z. R., a WSA w Rzeszowie wyrokiem z dnia 13 lipca 2005 roku SA/Rz 1862/03 uchylił zaskarżoną decyzję z przyczyn proceduralnych. Wątpliwości sądu dotyczyła kwestia dopuszczalności rozpoznania odwołania D. S.A. od decyzji organu I instancji z [...] listopada 2998 roku. Sąd zalecił organowi wyjaśnienie kwestii daty wniesienia odwołania. Ustalone zostało, że odwołanie zostało wniesione w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji organu I instancji. PWIS decyzją z dnia [...] stycznia 2006 roku [...] po rozpatrzeniu odwołania D. S.A. od decyzji Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego uchylił zaskarżoną decyzję w całości i nie stwierdził u Z. R. choroby zawodowej zawodowego uszkodzenia słuchu. Podstawę prawną decyzji stanowi przepis art. 138 § 1 pkt.2 k.p.a. oraz § 10 ust.1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postępowanie w sprawach chorób zawodowych w dacie wydania zaskarżonej decyzji podlegało regulacjom Rozporządzenia RM z dnia18 listopada 1983 roku w sprawach chorób zawodowych. Wynika z niego, że stwierdzenie choroby zawodowej przez organy inspekcji sanitarnej możliwe jest przy zaistnieniu trzech czynników: wystąpienie choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, istnienie czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy oraz istnienie związku przyczynowego między wystąpieniem choroby a warunkami pracy. W rozpatrywanej sprawie niekwestionowany jest fakt narażenia zainteresowanego na oddziaływanie hałasu. Do stwierdzenia choroby zawodowej nie jest jednak wystarczające potwierdzenie faktu pracy warunkach szkodliwych . Decydujące ma znaczenie dowód z opinii biegłych – lekarzy z zakresu medycyny pracy. Opinię lekarską z 19 czerwca 1998 roku należy traktować jako zgłoszenie choroby zawodowej, bowiem została ona wydana przed przeprowadzeniem dochodzenia epidemiologicznego, co jest niezgodne z przepisami rozporządzenia. Natomiast obie jednostki medyczne wykluczyły zawodową etiologię schorzenia. Charakter niedosłuchu nie jest związany z narażeniem na hałas, co nie pozwala z przeważającym prawdopodobieństwem stwierdzić jego zawodowego pochodzenia. Niedosłuch mieszany nie jest spowodowany wyłącznie działaniem hałasu, ale także zmianami pozapalnymi ucha środkowego, co uniemożliwia rozpoznania z przeważającym prawdopodobieństwem jego zawodowego pochodzenia. Wobec istnienia niedosłuchu mieszanego, stopień jego zaawansowania nie ma w sprawie znaczenia. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł Z. R. Skarżący zarzucił, że PWIS nie wyjaśnił dogłębnie daty wpływu odwołania od decyzji organu I instancji. Nadto – uważa on, że odwołanie powinno być wniesione bezpośrednio do organu odwoławczego, a nie do organu I instancji. Skarżący podtrzymuje w całości swoją skargę wniesioną w dniu 26 listopada 2003 roku. Nie zgadza się ze stanowiskiem lekarza zakładowego, że uszkodzenie słuchu nastąpiło z przyczyn samoistnych. Lekarze zakładowi nigdy nie interesowali się warunkami pracy pracowników . Skarżący zarzuca, że wszystkie jego choroby i schorzenia nabył na stanowiskach pracy w zakładach pracy. Wskazał, że nie mogło to nastąpić w miejscu zamieszkania, bowiem mieszka w domu na wsi, gdzie nie jest narażony na żaden hałas. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269, z 2002 roku) sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, z 2002 roku) zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Przedmiotem kontroli legalności w rozpatrywanej sprawie jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, który uchylił decyzję Państwowego Terenowego Inspektora Sanitarnego i nie stwierdził u Z R. choroby zawodowej zawodowego uszkodzenia słuchu. Postępowanie w sprawach chorób zawodowych w dacie wydania edycji organu I instancji regulowało Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku w sprawie chorób zawodowych /Dz. U. Nr 65 poz. 294 z 1983 roku ze zm./ zwane dalej rozporządzeniem. Stosownie do par.1 tego rozporządzenia, chorobą zawodową jest wymieniona w załączniku do rozporządzenia choroba, pod warunkiem, że została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. O uznaniu zatem schorzenia za chorobę zawodową decydują dwa czynniki – umieszczenie schorzenia w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia oraz ustalenie, że schorzenie zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy, przy czym oceniając działanie czynnika szkodliwego należy uwzględnić okoliczności wymienione w § 1 ust. 2 rozporządzenia, którymi są m.in. – rodzaj, stopień i czas narażenia zawodowego, a także sposób wykonywania pracy. Działanie czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy ma przesądzające znaczenie dla rozpoznania choroby zawodowej. Przepisy rozporządzenia określają także tryb postępowania diagnostyczno – orzeczniczego, a także wskazują jednostki organizacyjne właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych /§ 7 – 9/. Jednostki te, po dokonaniu oceny stanu zdrowia badanego, przekazują orzeczenie lekarskie wraz z posiadaną dokumentacją państwowemu terenowemu inspektorowi sanitarnemu. Na podstawie orzeczenia oraz wyników dochodzenia epidemiologicznego właściwy ze względu na siedzibę zakładu pracy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia /§ 10 ust. 1/. Za dokumenty niezbędne do ustalenia wystąpienia związku przyczynowego między rozpoznaną chorobą a narażeniem pracownika na działanie występującego w środowisku pracy czynnika szkodliwego dla zdrowia, rozporządzenie uznaje dochodzenie epidemiologiczne, informację o zagrożeniach zawodowych, dokumentację dotyczącą przebiegu zatrudnienia, wyników przeprowadzonych badań klinicznych i dokumentację lekarską /§ 7 ust. 4/. Zgromadzone w tym trybie materiały oceniane są zgodnie zasadami postępowania administracyjnego. W wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, w pkt. 15 wymienione jest uszkodzenie słuchu wywołane działaniem hałasu. W rozpatrywanej sprawie Z. R. skierowany został przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy do Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., gdzie był hospitalizowany od 14 do 25 października 1999 roku w celu obserwacji w kierunku zawodowego uszkodzenia słuchu. Wykonana diagnostyka audiologiczna wykazała niedosłuch obustronnie typu mieszanego. Stwierdzony charakter niedosłuchu nie dał podstaw do rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu, co znalazło wyraz w orzeczeniu lekarskim nr [...] z 8 marca 2000 roku . W uzupełniającym orzeczeniu lekarskim z dnia 16 czerwca 2003 roku Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy również orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, stwierdzając, że rodzaj niedosłuchu stwierdzonego u Z. R. nie jest charakterystyczny dla przewlekłego urazu akustycznego i spowodowany został przyczynami pozazawodowymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowany jest powszechnie pogląd o związaniu organów inspekcji sanitarnej rozpoznaniem podanym w orzeczeniu lekarskim wydanym w trybie § 7 – 9 rozporządzenia o braku podstaw do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Warunkiem koniecznym stwierdzenia przez organy inspekcji sanitarnej choroby zawodowej jest zatem jej lekarskie rozpoznanie przez uprawnione do tego medyczne jednostki orzecznicze. Sąd nie podziela zarzutu skargi odnoszącego się do świadectwa lekarskiego wydanego przez lekarza zakładowego w D. S.A., bowiem nie ono było podstawą rozstrzygnięcia, a – jak wskazano wyżej, orzeczenia upoważnionych jednostek medycznych z zakresu medycyny pracy. Również odnośnie zarzutu nie terminowego wniesienia odwołania, Sąd stwierdza, że organ odwoławczy, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalił, że odwołanie wpłynęło w ustawowym trybie i terminie. Wskazując na powyższe, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji przez organ odwoławczy, dlatego, w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.