II SA/Rz 181/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie SO del. Anna Bembenek WSA Robert Sawuła/spr./ Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku specjalnego -skargę oddala- II SA/Rz 181/11 U z a s a d n i e n i e Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], po rozpatrzeniu złożonego przez M. G. odwołania od decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] odmawiającej przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego specjalnego na pokrycie kosztów dojazdu do R., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzję wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej k.p.a.) oraz art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm., zwanej dalej Ups). W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 3 Ups, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 Ups lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Dochodem są kwoty przychodów miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, pomniejszone o podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu wlicza się tez dochód z posiadanego gospodarstwa rolnego, który wynosi, z 1 ha przeliczeniowego 207 zł i nie jest uzależniony od faktycznie osiąganych z gospodarstwa korzyści. Okoliczność pomniejszenia dochodu (wskutek wydzierżawienia gruntów gospodarstwa rolnego na podstawie umowy z dnia 14 listopada 2006 r.), wskazana przez odwołującego się, znajduje zastosowanie tylko na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie może mieć wpływu na przyznanie świadczenia na gruncie Ups. Dochód strony przekracza ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące 477 zł, co oznacza, że prawo do zasiłku celowego nie mogło być przyznane. W decyzji podkreślono, że specjalny zasiłek celowy jest pomocą bezzwrotną przyznawaną podmiotom przekraczającym kryterium dochodowe. Przyznanie takiego świadczenia wymaga zajścia wyjątkowej okoliczności określonej jako "szczególnie uzasadniony przypadek". Decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy. Pamiętać przy tym należy, iż pomoc społeczna ma na celu umożliwienie przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których beneficjenci nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Specjalny zasiłek celowy może zatem być przyznany wyłącznie w sytuacjach zupełnie wyjątkowych i powinien być przeznaczony na zaspokajanie podstawowych potrzeb bytowych. Nie jest dopuszczalne – jak chciałby tego odwołujący się – przeznaczenie takiego świadczenia na podnoszenie standardu codziennego funkcjonowania, poprzez zwrot kosztów dojazdu do Rzeszowa. Z decyzją nie zgodził się M. G., składając na nią skargę (błędnie określoną jako "odwołanie") do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W skardze stwierdził, że osiąga dochód wyłącznie w wysokości 270 zł z tytułu renty, zaś kwotę 265 zł – z tytułu dzierżawy otrzymywać ma dyrektor MOPS-u. To pracownicy Ośrodka Pomocy Społecznej poradzili mu, aby zawarł umowę dzierżawy, która jednak nie odniosła oczekiwanego rezultatu. Skarżący zgłosił też szereg zarzutów w kwestii prawidłowości działania Ośrodka oraz Kolegium. W treści skargi znalazły się sformułowania obraźliwe dla członków Zespołu Orzekającego SKO. Brak przyznania zasiłku skarżący ocenił jako zabronienie mu możliwości zapoznania się z aktami sprawy sądowoadministracyjnej, która zawisła przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Rzeszowie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30 sierpnia 2002 r., Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna. Kontroli poddana jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów dojazdu do sądu. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (Ups). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 Ups); pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 Ups). W myśl art. 3 ust. 3 Ups "Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy", zaś ust. 4 cyt. przepisu stanowi, że "Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". Zgodnie z art. 7 Ups pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom, w szczególności z powodu: niepełnosprawności (pkt 5) oraz długotrwałej lub ciężkiej choroby (pkt 6). W sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 14 Ups). Pomoc społeczna polega w szczególności na: 1) przyznawaniu i wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń (art. 15 pkt 1 Ups); świadczeniami z pomocy społecznej są m.in. świadczenia pieniężne, wśród nich zasiłek celowy i celowy specjalny (art. 36 pkt 1 lit. c Ups). Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 Ups). Podstawę prawną orzekania w przedmiocie zasiłku celowego stanowi art. 39 Ups, który określa, co następuje: "W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy" (ust.1), "Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu" (ust.2), "Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne" (ust. 3), "Zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego" (ust.4 ). Warunkiem przyznania bezzwrotnego zasiłku celowego jest spełnianie tzw. kryterium dochodowego, który w odniesieniu do osoby samotnej, a taką jest skarżący, wynosi 477 zł (por. art. 8 ust. 1 pkt 1 Ups). W ocenie Sądu kryterium tego skarżący nie spełnia, skoro po zsumowaniu dochodu z renty i dochodu z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego, dochód ten przekracza powyższą, ustawową kwotę. Takie stanowisko zresztą prezentował już tut. Sąd w odniesieniu do skarżącego, skoro oddalił jego skargę na decyzję SKO w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku specjalnego wyrokiem z 19.11.2010 r. II SA/Rz 879/10. Warunek przyznania zasiłku bezzwrotnego celowego nie ma zastosowania w przypadku tzw. zasiłku celowego specjalnego. W myśl art. 41 pkt 1 Ups "W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi". Sąd podziela pogląd prezentowany przez orzekające w sprawie organy, że zasiłek taki może być przyznany wyłącznie w tzw. "szczególnie uzasadnionych przypadkach" i że taki przypadek, biorąc pod uwagę cel, na który chciał skarżący go uzyskać (wyjazd do Sądu celem przeglądania akt sprawy) nie zasługiwał na uwzględnienie. W tej ocenie wziąć należy pod uwagę, że cel tego zasiłku nie odnosił się do zaspokojenia podstawowej potrzeby bytowej, skarżący nie jest pozbawiony jakichkolwiek środków utrzymania. Zasadą jest także, że koszty swego udziału w sprawie sądowoadministracyjnej pokrywają strony (art. 199 Ppsa). Zasiłek celowy nie jest świadczeniem, które można traktować jako stałe swoje źródło dochodu, skarżący jest częściowo zdolny do podjęcia pracy. Powinien zatem podjąć wszelkie kroki zmierzające do uzyskania zatrudnienia, nawet okresowego i dorywczego. Kontrola uznaniowych decyzji administracyjnych wydawanych z zakresu pomocy społecznej, a taką decyzją jest decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego i celowego specjalnego, nie może sięgać do okoliczności zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2010 r., I OSK 116/10, LEX nr 594935). Te ustalenia w ocenie Sądu, prowadzą do tego, aby zaskarżoną decyzję uznać za zgodną z prawem. Z tych względów skargę oddalono na zasadzie art. 151 Ppsa.