II SA/Rz 189/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Wolska po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. P. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 maja 2018 r. odmawiającego zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 189/18 w sprawie z jego skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym - postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 maja 2018 r. W złożonym dnia 24 maja 2018 r. wniosku skarżący zwrócił się ponownie o przyznanie prawa pomocy, tym razem wyłącznie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając zgłoszone żądanie podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, dwójką małoletnich dzieci (5 i 7 lat) oraz teściową. Majątek rodziny to dom należący do teściowej, działka rolna o pow. 12 ar, działka o pow. 0,5 ha ze starą kotłownią oraz samochód osobowy (jedenastoletni) i samochód dostawczy (13 lat). Dochody członków rodziny są zaś następujące: z działalności gospodarczej skarżącego – 1346 zł, wynagrodzenie za pracę żony strony – 2300 zł, emerytura teściowej – 1550 zł oraz świadczenie wychowawcze – 500 zł. Jako zobowiązania wskazał na zaciągnięty kredyt inwestycyjny na zakup kotłowni (1440 zł), kredyt konsumpcyjny (1030 zł) i debet (10 000 zł). Podał, że opłaty za media wynoszą ok. 940 zł, natomiast wydatki na przedszkole i lekarstwa to kwota 500 zł. Postanowieniem z dnia 30 maja 2018 r. sygn. II SA/Rz 189/18 referendarz sądowy odmówił zmiany własnego postanowienia z dnia 5 marca 2018 r. w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy podał, że skarżący ponownie domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem zasadne jest wykorzystanie instytucji zawartej w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – zwana dalej: "P.p.s.a."). Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zdaniem referendarza sądowego analiza danych przedstawionych przez skarżącego we wniosku, oraz tych podanych uprzednio, prowadzi do uznania, że skarżący nie wskazał na okoliczności, które uzasadniałyby wzruszenie prawomocnego postanowienia z dnia 5 marca 2018 r. Doszło wprawdzie do pewnej zmiany sytuacji materialnej w zakresie dochodu żony, tj. z kwoty 2157 zł na 2300 zł, jednakże ta ostatnia nie może przesądzić o potrzebie zmiany postanowienia w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący wskazał także na częste choroby dzieci, jednak w ocenie referendarza wydatek z tym związany – 150 zł, nie jest duży w porównaniu do łącznych dochodów rodziny. Skarżący wskazał także na takie same wydatki jak w poprzednim wniosku. W sprzeciwie skarżący wyjaśnił, że różnice w opłacie za przedszkole wynikają z faktu zmniejszenia opłat w związku z chorobami dzieci, wynagrodzenie żony wzrosło w związku z pracą w wole soboty (zła sytuacja finansowa rodziny). Wyjaśnił, że dwa lata temu zakupiono działkę rolną by "nie przejadać" kwoty 500 zł otrzymanej na dziecko. Korzystanie z samochodu nie jest luksusem, a kredyty zostały zaciągnięte gdy nie było tak złej sytuacji na rynku tworzyw sztucznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie Sąd odnosząc się do zawartego w sprzeciwie zapytania o możliwości odwołania się do Naczelnego Sadu Administracyjnego - zwraca skarżącemu uwagę na brzmienie art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. który stanowi, iż rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Zatem domaga się zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 marca 2018 r. II SA/Rz 189/18. W tej sytuacji jego wniosek podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 P.p.s.a. Zauważyć należy, że przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Są one bowiem decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. Zmiana okoliczności sprawy musi być przy tym na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację tego orzeczenia. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów (art. 245 § 3 P.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu analiza wniosku skarżącego nie pozwala na przyjęcie, że wykazał on istotną okoliczność pozwalającą na zmianę dotychczasowego stanowiska, a zatem zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy w pełni zasadnie odmówił przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń o wysokości osiąganych przez rodzinę (jego i jego żonę oraz teściową) dochodów oraz wysokości comiesięcznych wydatków, słusznie referendarz sądowy wskazał, że sytuacja rodzinno-majątkowa skarżącego uległa pewnej zmianie, a mianowicie w zakresie wysokości dochodów żony wymienionego, które poprzednio zadeklarowane zostały ostatecznie w wysokości 2157 zł, a obecnie w kwocie 2300 zł. Poza tym, skarżący przedstawił takie same jak w poprzednim wniosku wydatki tj. na kredyt inwestycyjny, kredyt konsumpcyjny, media. Wynika z nich, że w dalszym ciągu spłaca raty kredytu konsumpcyjnego zaciągniętego – według jego oświadczenia – na zakup nieruchomości rolnej. W sprzeciwie oświadczył, że działka rola zakupiona została dwa lata temu by "nie przejadać" kwoty 500 zł otrzymanej na dziecko. Jeżeli zatem nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 165 P.p.s.a., to nie było też podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 5 marca 2018 r. Podkreślić trzeba, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Służy realizacji zasady dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Rozstrzygnięcie sądu w kwestii prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, a zatem to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, tj. że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (post. NSA z 4 kwietnia 2011 r., II FZ 103/11; 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej skarżącego tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Prawidłowo zauważył referendarz, że wskazane koszty związane z leczeniem dzieci w porównaniu do dochodów rodziny nie są duże. Nadto w żaden sposób nie udokumentowano podnoszonej kwestii częstych zachorowań dzieci i kosztów z tym związanych. Jak wynika z podanych przez skarżącego informacji niezbędne potrzeby życiowe skarżącego i jego rodziny są zaspokojone, a sam wnioskodawca nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które uzasadniałby konieczność zmiany postanowienia referendarza. W tych okolicznościach sprawy Sąd nie znalazł podstaw do zmiany uprzednio wydanego postanowienia referendarza sądowego i przerzucania ciężaru ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem spraw sądowych na ogół podatników. Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2, art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 P.p.s.a., Sąd utrzymał zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.