II SA/Rz 19/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie WSA Ewa Partyka/spr./ NSA Maria Piórkowska Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 22 lutego 2011 r. sprawy ze skargi R. F. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej -skargę oddala- II SA/Rz 19/11 U Z A S A D N I E N I E Przedmiotem skargi R. F. jest decyzja Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (dalej: PWIS) z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (dalej: PPIS) z dnia [...] września 2010 r., nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u R. F. choroby zawodowej w postaci obturacyjnego zapalenia oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60 % wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30 % przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenie najwyższych dopuszczalnych stężeń, wymienionej w poz. 5 wykazu chorób zawodowych, określonej w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869 – określanego dalej jako rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych). W podstawie prawnej decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98, z 2000 r., poz. 1071 ze zm., określanej dalej k.p.a.) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Z akt sprawy wynika, że PPIS po rozpoznaniu zgłoszenia choroby zawodowej u R. F. decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...], nie stwierdził u w/w przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60 % wartości należnej, wywołanego narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30 % przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenie najwyższych dopuszczalnych stężeń, wymienionej w poz. 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W uzasadnieniu organ przedstawił ustalenia poczynione w wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie podając, że R. F. był zatrudniony na stanowisku pracy palacza centralnego ogrzewania: w Miejskim Przedszkolu Nr [...] w L. od 24 października 1977 r. do 15 kwietnia 1992 r. oraz w Szkole Podstawowej Nr [...] w wymiarze ½ etatu od 16 października 1992 do 15 kwietnia 1993 r. Ponieważ praca była wykonywana w sezonach jesienno – zimowych R. F. był narażony na czynniki szkodliwe pracy tj. pył całkowity, tlenek węgla oraz dwutlenek siarki przez okres około ośmiu lat. Zainteresowany od 2003 r. był kilkakrotnie hospitalizowany z powodu zaostrzeń dolegliwości bronchospastycznych związanych z zapaleniem oskrzeli. Przeprowadzona w 2003 r. kontrolna spirometria wykazała u niego niewielki stopień zaburzenia wentylacji, który nie spełnia kryteriów choroby zawodowej. Mimo zaprzestania pracy w narażeniu zawodowym odnotowano u R. F. znaczącą progresję schorzenia. Organ stwierdził, że dokumentacja medyczna sporządzona dla potrzeb Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia – zawierająca oceny stanu zdrowia R. F. z 1992 r. oraz z 1995 r. nie wykazała przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli. PPIS powołał się na wydane w sprawie orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Wskazał, że z orzeczenia wynika, że badania czynnościowe płuc wykazały u badanego upośledzenie parametrów wentylacyjnych o charakterze mieszanym z przewagą obturacji, natomiast w badaniach obrazowych płuc stwierdzono cienie pasmowate nadprzeponowo po stronie lewej o charakterze niedodmy płytkowej oraz zacienienie w rzucie sylwetki serca w projekcji bocznej o niejednoznacznym charakterze. Nadto stwierdzono, że schorzenie powstało po ustaniu okresu narażenia zawodowego i ma charakter postępujący mimo zaprzestania narażenia na czynniki szkodliwe środowiska pracy co powoduje, że jeden z niezbędnych warunków do uznania tego schorzenia za chorobę zawodową nie jest spełniony. Na skutek odwołania od wyżej opisanego orzeczenia Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] ponownie stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej u R. F. Organ wskazał, że z orzeczenia tego wynika, że w trakcie hospitalizacji u zainteresowanego nie odnotowano nad polami płucnymi objawów bronchospatycznych, zaś wykonane badania spirometryczne wykazały zaburzenia wentylacji o typie obturacji łagodnego stopnia. W badaniach gazów krwi kapilarnej arterializowanej w spoczynku nie stwierdzono cech niewydolności oddechowej. Z końcowej części opinii wynika zaś, że zgodnie z przyjętymi kryteriami diagnostyczno-orzeczniczymi w zakresie chorób zawodowych brak trwałego upośledzenia sprawności wentylacyjnej płuc wyrażającego się obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60 % wartości należnej nie daje podstaw do rozpoznania u R. F. przewlekłego obturacyjengo zapalenia oskrzeli pochodzenia zawodowego. Organ naprowadził, że jednym z warunków niezbędnych do uznania etiologii zawodowej schorzenia wymienionego pod poz. 5 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych jest stwierdzenie przekroczeń normatywów higienicznych w co najmniej 30 % przypadków dla pyłów i gazów drażniących w okresie ostatnich 10 lat pracy zawodowej, zaś brak takich pomiarów powoduje, że w przedmiotowej sprawie organ nie ma możliwości pełnej oceny wielkości ekspozycji zawodowej na czynniki szkodliwe środowiska pracy. Konkludując organ wskazał, że w okresie, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, mimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym u R. F. - nie wystąpiły zmiany chorobowe, mające cechy etiologii zawodowej, co nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Odwołanie od tej decyzji wniósł R. F. wskazując, że jest ona dla niego krzywdząca wnosząc o przeprowadzenie badania przez Wojewódzką Komisję Inspektora Sanitarnego. Zwrócił uwagę, że przez cały okres swojej pracy zawodowej leczył się i nadal się leczy na astmę oskrzelową. Podniósł, że jego schorzenie ciągle się nasila, wskazał nadto na chorobę kręgosłupa, miażdżycę, zwyrodnienie biodra i barku. Zarzucił, że komisja lekarska w R., nie pobrała właściwych badań, zaś komisja w S. potwierdziła ten stan rzeczy, bez szczegółowych badań. Zwrócił uwagę, na dolegliwości związane z astmą, które powodują, że nie może normalnie funkcjonować. PWIS decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., opisaną na wstępie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił podobne stanowisko jak organ I instancji. Podniósł, że zainteresowany pracował w narażeniu na pyły i gazy drażniące drogi oddechowe w latach od 1977 do 1993. Natomiast zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej wpłynęło 25 września 2009 r., a więc po 16 latach od zaprzestania pracy przez R. F. w narażeniu zawodowym. Zwrócił uwagę, że ważnym kryterium jest czas w jakim ujawniło się schorzenie – w przypadku przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli jest to czas pracy w narażeniu na pyły i gazy drażniące oraz maksymalnie 1 rok po ustaniu tego narażenia. Reasumując stwierdził, że w przypadku R. F. nie została spełniona żadna przesłanka konieczna do rozpoznania choroby zawodowej: brak spełnienia kryteriów lekarskich przewlekłego obturacyjnego zapalenia oskrzeli, powstanie schorzenia po ustaniu narażenia zawodowego oraz brak pomiarów środowiskowych potwierdzających prace w warunkach przekroczeń normatywów higienicznych. Nadmienił, że na ostatnią składową (brak pomiarów środowiskowych) zainteresowany nie miał żadnego wpływu i nie może być ten fakt poczytywany na niekorzyść pracownika, co do rozstrzygnięcia w postępowaniu w sprawie choroby zawodowej. Niespełnienie zaś pozostałych warunków potrzebnych do stwierdzenia schorzenia zawodowego, zaważyło na rozstrzygnięciu sprawy. Skargę na tę decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie R. F. wskazując, że jest ona dla niego krzywdząca. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu odwoławczego o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej z uwagi na zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej po 16 latach pracy. Podniósł, że na zapalenie oskrzeli, które przerodziło się w astmę, a następnie w zapalenie płuc chorował dużo wcześniej, lecz nie był wówczas świadomy, że to schorzenie postępuje. Wskazał, że podjął leczenie, jednakże na chwilę obecną nie dysponuje dokumentacją potwierdzającą takie zdarzenia, gdyż nie był świadomy, że te dokumenty będą mu potrzebne. Skarżący wskazał, że choroby zawodowej nie nabył w domu, gdyż będąc na rencie nie pracował ciężko. Podniósł, że pracował w ciężkich warunkach, przy dużym zapyleniu tlenku węgla, dwutlenku siarki. W jego ocenie choroba zaczęła się od czasu zatrudnienia i od tego momentu ciągle się pogarsza jego stan zdrowia. Mimo, że przyjmuje leki i mieszka pod lasem, gdzie jest świeże powietrze, to i tak astma nie pozwala mu normalnie funkcjonować w życiu codziennym. W odpowiedzi na skargę PWIS wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wnosząc jednocześnie o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Sąd po analizie przedmiotowej sprawy uznał, że zachodzi konieczność rozpoznania jej na rozprawie, biorąc pod uwagę przepis art. 122 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., określanej jako P.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Dokonując kontroli w wyżej wskazanym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Zgodnie z art. 2351 ustawy z dnia 23 grudnia 1997 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21 poz. 94 z późn. zm. określanej dalej jako K.p.) za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Według art. 2352 K.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 K.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105 poz. 869 określane dalej jako Rozporządzenie). Rozporządzenie powyższe określa m.in. wykaz chorób zawodowych oraz okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Jak wynika z akt sprawy administracyjnych lekarz zgłaszający podejrzenie choroby zawodowej u skarżącego wskazał na pozycję 5 w wykazie chorób zawodowych w załączniku do Rozporządzenia. Pod pozycją 5 w załączniku umieszczone zostało przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej, wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, jeżeli w ostatnich 10 latach pracy zawodowej co najmniej w 30% przypadków stwierdzono na stanowisku pracy przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń. Według w/w wykazu okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania tej choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym wynosi 1 rok. Jak wynika z orzeczeń wydanych przez lekarza med. A. K. - specjalistę medycyny pracy z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (orzeczenie nr [...] z [...].05.2010 r.) oraz lekarza med. A. H. – specjalistę chorób wewnętrznych, medycyny pracy i toksykologii klinicznej z Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego (orzeczenie lekarskie nr [...] z [...].08.2010 r.) u R. F. nie stwierdzono trwałego upośledzenia sprawności wentylacji płuc wyrażającego się obniżeniem natężonej objętości oddechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej. Podczas badań wykonanych na potrzeby wydania w/w orzeczeń lekarskich u skarżącego stwierdzono obniżenie natężonej objętości oddechowej pierwszosekundowej (FEV1) na poziomie 67%, 61%, 50% i 69% wartości należnej w Ośrodku w R., zaś 107% i 93% w Instytucie w S. W orzeczeniach tych nie stwierdzono u skarżącego jednostki chorobowej opisanej pod pozycją 5 załącznika do Rozporządzenia (wykazu). Orzeczenia lekarskie są dla organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej wiążące. Skarżący w toku postępowania nie zarzucał, że badania, które przeprowadzono w niego na potrzeby orzeczeń lekarskich były przeprowadzone nieprawidłowo, mimo, że mógł i powinien wskazać na takie okoliczności jeżeli miały one miejsce choćby po doręczeniu mu pisma z dnia 8 września 2010 r. Przeczą zasadności takich zarzutów zarówno uzasadnienia obydwu orzeczeń lekarskich, jak i znajdująca się w aktach karta wypisowa Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego a także zamieszczone na odwrocie tej karty wyniki ważniejszych badań. Rzeczywiście różnice pomiędzy poziomem FEV1 w wynikach, które uzyskano podczas badań w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy i w Instytucie w S. są znaczne, lecz nie dają one podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej u skarżącego wobec tego, że tylko przy jednym pomiarze na 6 wykonanych w sumie, były one niższe niż 60% wartości należnej. Nawet jednak, gdyby zakwestionować rozpoznania wynikające z w/w orzeczeń lekarskich, to i tak brak byłoby podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej z tego względu, że brak udokumentowanych objawów chorobowych odpowiadających chorobie zawodowej, z pozycji 5 wykazu tych chorób, które ujawniłyby się w ciągu 1 roku od zaprzestania przez R. F. wykonywania pracy palacza centralnego ogrzewania. Podkreślenia wymaga, że przedłożona lekarzom dokumentacja medyczna wskazuje, że skarżący był leczony od 2003 roku ambulatoryjnie i szpitalnie z powodu zapalenia oskrzeli. W tymże 2003 roku w kontrolnej spirometrii wykazano niewielkiego stopnia zaburzenia wentylacji, zaś w latach następnych notowano znaczącą progresję schorzenia mimo przerwania pracy w narażeniu zawodowym. Jak wynika z wyżej cytowanego przepisu art. 2352 K.p. oraz opisu z pozycji 5 wykazu stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, przewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli, które spowodowało trwałe upośledzenie sprawności wentylacyjnej płuc z obniżeniem natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) poniżej 60% wartości należnej wywołane narażeniem na pyły lub gazy drażniące, aby mogło zostać uznane za chorobę zawodową (niezależnie od kolejnego warunku dotyczącego stwierdzenia przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń, który w niniejszej sprawie jest nieistotny wobec braku spełnienia pozostałych przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej) musi wystąpić najpóźniej w ciągu 1 roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Skoro skarżący zakończył pracę na stanowisku palacza c. o. dnia 15 kwietnia 1993 r., to te udokumentowane objawy chorobowe musiałyby wystąpić do dnia 15 kwietnia 1994 r. Tymczasem nawet w 2003 roku u skarżącego nie wystąpiły objawy chorobowe, które pozwalałyby na rozpoznanie choroby opisanej pod pozycją 5 wykazu chorób zawodowych. Nie jest możliwe stwierdzenie wystąpienia choroby zawodowej u byłego pracownika, u którego objawy schorzenia odpowiadającego określonej pozycji wykazu chorób zawodowych wystąpiły w późniejszym, niż ustalony w tym wykazie okresie. Także samo wystąpienie takich objawów nie upoważnia jeszcze do stwierdzenia choroby zawodowej. Wyżej powołane przepisy wymagają bowiem, aby było to "udokumentowane" wystąpienie tych objawów w w/w okresie. Sąd nie neguje twierdzeń skarżącego, że warunki pracy na stanowisku palacza w Przedszkolu Miejskim w L. były bardzo złe i odbiegały od aktualnych standardów. Nie neguje także istnienia u skarżącego ciężkich schorzeń dróg oddechowych, tyle tylko, że nie wpływa to w żadnej mierze na ocenę legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2010 r. Sąd zwraca także na marginesie uwagę na okoliczność, że skarżący pierwotnie zataił fakt, że był palaczem papierosów. Okoliczność ta została ujawniona dopiero w wywiadzie przeprowadzonym w Instytucie Medycyny Pracy. W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy brak podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji a wobec powyższego skargę oddalono na podstawie art. 151 P.p.s.a.