II SA/Rz 190/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Robert Sawuła Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólno-Administracyjnym na rozprawie w dniu 12 października 2007 r. sprawy ze skargi K. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. II SA/Rz 190/07 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania K. H. od decyzji Burmistrza Miasta, z dnia[...] września 2006 r., Nr [...], w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad Ł. H., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. )oraz art. 17 ust. 5 pkt 2b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Jak ustalono na podstawie akt administracyjnych, syn wnioskodawczyni Ł. H. został zaliczony przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, do osób niepełnosprawnych, na okres do 16 roku życia. Komisja uznała, że dziecko wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innych osób, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału, na co dzień, opiekuna dziecka w procesie leczenia, edukacji i rehabilitacji. W związku z powyższym Ł. H. został skierowany do Specjalnego Ośrodka Szkolno - Wychowawczego dla Dzieci Niewidzących i Słabowidzących, na czas etapu edukacyjnego. Przebywa tam od poniedziałku, do piątku. Placówka zapewnia całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Właśnie ze względu na zapewnianie przez placówkę całodobowej opieki przez co najmniej 5 dni w tygodniu, organ odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując jednocześnie, iż nie ma znaczenia to, ile dni w tygodniu dziecko w placówce faktycznie przebywa. Z powyższym nie zgodziła się K. H. W odwołaniu wskazała, że umieszczenie dziecka w placówce, nie miało na celu zapewnienia mu opieki, lecz możliwości nauki. Nadal bowiem sprawuje nad nim opiekę, z wyjątkiem "wtorków, śród i czwartków", gdyż dowóz dziecka i odbiór w poniedziałki i piątki zajmuje prawie pół dnia. Uniemożliwia jej to podjęcie pracy zarobkowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło przyjętą w zaskarżonej decyzji interpretację przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2b ustawy o świadczeniach rodzinnych, według której o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza okoliczność, czy placówka, w której przebywa dziecko, zapewnia całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, nie zaś jak zarzucała odwołująca się, sytuacja faktyczna, związana z okresem rzeczywistego przebywania dziecka w placówce. Na poparcie swojego stanowiska organ wskazał następujące orzeczenia sądów administracyjnych: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 703/05, wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2003 r., sygn. akt I SA 1968/03 i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2004 r., sygn. akt I SA 2836/03. Niezadowolona z takiego rozstrzygnięcia K. H. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, powołując się na zarzuty jak w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując z kolei stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z 2002 r./ sądy te sprawują w zakresie swojej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z 2002 r./. Zgodnie z cytowanym przepisem sąd ten rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy, których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 p.p.s.a. sąd zobowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, narusza prawo w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania, narusza przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy /.../. Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Bezspornym jest, iż syn skarżącej Ł. H. urodzony 15.10.1995 r. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 marca 2002 r. został zaliczony do osób niepełnosprawnych od urodzenia do ukończenia 16 roku życia. Małoletni Ł. orzeczeniem Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Dębicy został zakwalifikowany do kształcenia specjalnego dla dzieci niewidomych. Na terenie jego miejsca zamieszkania, tj. [...], nie ma specjalistycznej placówki, która zapewniałaby realizację obowiązku szkolnego. Najbliższą placówkę realizującą program nauczania dla dzieci niewiadomych w zakresie szkoły podstawowej jest Szkoła Podstawowa dla Dzieci Niewidomych i Słabowidzących nr 73 w Krakowie. Gmina zwraca matce koszty związane z całotygodniowym dowozem dziecka niepełnosprawnego do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Krakowie. Poza tym, zauważyć wypada, iż Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci Niewidomych i Słabowidzących w Krakowie nie jest placówką opiekuńczo-wychowawczą, która w swym założeniu ma zastępować opiekę rodziców z jakichś względów nieprawidłową. Ideą wychowawczą ośrodka jest utrzymanie stałej więzi z prawidłowo funkcjonującą rodziną, a więc przebywania dzieci w domu gdy nie odbywają się zajęcia dydaktyczne. Ośrodek poza tym nie dysponuje możliwościami finansowymi aby dziecko leczyć. Nie budzi wątpliwości fakt, iż dzieci takie wymagają również stałej opieki lekarskiej w swoim miejscu zamieszkania. Więc uzasadnione jest, aby jeżeli to tylko możliwe przebywały w domu rodzinnym. Ł. każdego tygodnia najpóźniej w piątek jest zabierany przez matkę do domu, gdzie przebywa do poniedziałku rano. Organy orzekające w sprawie odmówiły skarżącej K. H. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. Nr 228, poz. 2255/. Organ wyraził pogląd, iż z punktu widzenia cytowanego przepisu nie jest istotne ile dni faktycznie dziecko przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę, lecz to, że placówka ma możliwość zapewnienia dziecku opieki 5 dni w tygodniu. Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie nie podziela stanowiska organów obu instancji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalenia przyznawania i ich wypłacania. Świadczeniami rodzinnymi są m. in. świadczenia opiekuńcze, a to zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne /art. 2 pkt 2 cyt. ustawy/. Istotą tej ustawy jest pomoc finansowa państwa w postaci częściowego pokrycia wydatków na utrzymanie dziecka w formie zasiłku rodzinnego /art. 4 ust. 1/, zasiłku pielęgnacyjnego jako częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji /art. 16 ustawy/ lub świadczenia pielęgnacyjnego /art. 17 ustawy/. Ostatnie z nich przysługuje matce, ojcu lub opiekunowi dziecka z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych /Dz. U. nr 123, poz. 776, ze zm./. Wskazania, które zawiera ten przepis dotyczą wyszczególnienia w orzeczeniu o niepełnosprawności konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji niepełnosprawnego oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli dziecko wymagające opieki przebywa w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Analizując cytowany przepis należy uwzględnić fakt, iż świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić w jakimś stopniu rekompensatę za niemożność podjęcia pracy przez rodzica dziecka ciężko już doświadczonego przez los. Intencje ustawodawcy stwarzającego możliwość korzystania z przyznania takiego świadczenia nie pozwalają na wykładnię gramatyczną cytowanego przepisu lecz zasadnym jest sięgnąć do wykładni celowościowej. Wobec faktu, że matka dziecka niewidzącego w zupełności poświęca swój czas zapewniając mu opiekę w zależności od rozkładu zajęć w szkole, nie jest możliwym znaleźć zatrudnienie, aby równocześnie pozostawać w dyspozycji pracodawcy 5 dni w tygodniu lub nawet w zmniejszonej ilości czasu pracy. Pełna dyspozycyjność pracownika w przedziale czasowym wynikającym z umowy o pracę jest jego cechą. Trudno również oderwać rozważania w tym przedmiocie od sytuacji panującej na naszym rynku pracy. Rozdzielić wypada dwie sytuacje, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 3 ustawy, a mianowicie, gdy dziecko zostało umieszczone w placówce opiekuńczo-wychowawczej ze względu na fakt, iż rodzina jest niewydolna wychowawczo od sytuacji, gdy dziecko przebywa poza domem bo nie ma możliwości realizacji obowiązku szkolnego bliżej swojego miejsca zamieszkania. Rodzina prawidłowo funkcjonująca wykorzystuje każdą możliwość zabrania dziecka do domu, co ma służyć dobru dziecka i jego prawidłowemu rozwojowi. Za takim rozumieniem przepisów ustawy przemawia również kierunek zmian tego przepisu. Organ odwoławczy prowadząc ponownie postępowanie uwzględni stanowisko Sądu w rozstrzygnięciu przedmiotowej sprawy. Z tych względów na zasadzie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm./ Sąd uwzględnił skargę.