II SA/Rz 2/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła /spr./ Sędziowie WSA Ewa Partyka NSA Maria Piórkowska Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 22 lutego 2011 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego -skargę oddala- II SA/Rz 2/11 U z a s a d n i e n i e Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. P. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2010 r., nr [...] przyznającej odwołującemu się zasiłek celowy i w naturze w wysokości 150 zł na częściowe pokrycie kosztów zakupu węgla, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzję wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4, art. 8, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39 ust. 1 i 2, a także art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175,poz. 1362 ze zm., zwanej dalej Ups). W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że podstawą zaskarżonej odwołaniem decyzji był art. 39 Ups, zgodnie z którym zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy jest przyznawany w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie jest on co do zasady przyznawany osobie zainteresowanej "automatycznie" w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Orzekający organ obowiązany jest kierować się zasadą ogólną dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli odpowiadają one celom i możliwościom pomocy społecznej. Zasiłek celowy można przyznać wyłącznie na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej. Nie może on zatem być przeznaczany na pokrycie pełnych comiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą; ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny, sprecyzowany cel bytowy. Analiza akt sprawy wskazuje, że R. P. znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej spowodowanej głównie bezrobociem. Zasługuje zatem na przyznanie zasiłku celowego. Na ograniczony rozmiar pomocy wpłynęła m.in. niewielka pula środków pieniężnych, jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej. Udzielając świadczenia z oparciu o kryteria uznaniowe organ musi bowiem uwzględniać ogólną liczbę potrzebujących, pomiędzy których środki publiczne będą rozdzielane. Organ pomocy społecznej nie może zabezpieczać bytu wszystkich ubiegających się osób i udzielać świadczeń w oczekiwanej przez nich wysokości. Z decyzją nie zgodził się R. P., składając na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. W skardze stwierdził, że zaskarżona decyzja jest niesprawiedliwa z uwagi na zbyt niski wymiar przyznanego świadczenia. Nie ma on aktualnie żadnych środków pieniężnych. W roku 2006 zmarł jego brat, a w 2008 – matka. Jego prośby o przyjęcie do pracy są bezskuteczne, pomimo zarejestrowania się w urzędzie pracy. Nie posiada gospodarstwa, z którego mógłby się utrzymywać. Ma 51 lat. Uważa, że wójt nieprawidłowo gospodaruje środkami budżetowymi Gminy [...]. Takie działanie organów naruszać ma konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, jest sprzeczne z konstytucyjnym nakazem prowadzenia polityki społecznej państwa zmierzającej do pełnego produktywnego zatrudnienia oraz tamuje jego prawo do zabezpieczenia społecznego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w odpowiedzi na skargę, wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. W trakcie rozprawy przed Sądem skarżący wyjaśnił, że ostatnio był zatrudniony w 2008 r., później pobiera zasiłek dla bezrobotnych, który utracił, przyznana kwota zasiłku jest zbyt niska, aby można zakupić węgiel na okres zimowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, iż chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30 sierpnia 2002 r., Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej Ppsa). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 Ppsa sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna. Kontroli poddana jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] w przedmiocie przyznania skarżącemu kwoty 150 zł tytułem zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe sfinansowanie zakupu opału. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej (Ups). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 Ups); pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 Ups). W myśl art. 3 ust. 3 Ups "Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy", zaś ust. 4 cyt. przepisu stanowi, że "Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". Zgodnie z art. 7 Ups pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom, w szczególności z powodu: ubóstwa (pkt 1) oraz bezrobocia (pkt 4). W sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (art. 14 Ups). Pomoc społeczna polega w szczególności na: 1) przyznawaniu i wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń (art. 15 pkt 1 Ups); świadczeniami z pomocy społecznej są m.in. świadczenia pieniężne, wśród nich zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c Ups). Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 Ups). Podstawę prawną orzekania w przedmiocie zasiłku okresowego stanowi art. 39 Ups, który określa, co następuje: "W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy" (ust.1), "Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu" (ust.2), "Osobom bezdomnym i innym osobom niemającym dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia może być przyznany zasiłek celowy na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne" (ust. 3), "Zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego" (ust.4 ). Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący jest kawalerem, osobą bezrobotną, o dobrym stanie zdrowia, mieszka we własnym domu jednorodzinnym, deklaruje iż prowadzi samotnie gospodarstwo domowe, w tym samym budynku mieszka inna osoba, obca wobec skarżącego, wedle jego oświadczenia prowadzi ona odrębne gospodarstwo domowe. R. P. nie posiada żadnego źródła utrzymania, nie posiada bliskiej rodziny. Nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Niewątpliwie sytuacja finansowa i życiowa skarżącego jest trudna. Z tych względów decyzja o przyznaniu skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku celowego co do reguły miała oparcie w przepisach prawa. Skarżący o zasiłek przeznaczony na zakup węgla zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] i zasiłek na ten cel został przyznany. Treść samego odwołania, jak i skargi, a także stanowisko skarżącego podczas rozprawy przed Sądem wskazuje, że kwestionuje on wysokość przyznanego zasiłku. W kwestii wysokości zasiłku przepisy Ups nie wyznaczają żadnych kryteriów, poza tym, które determinuje uprawnienia do uzyskania zasiłku bezzwrotnego, poprzez spełnienie tzw. kryterium dochodowego. Zasiłek bezzwrotny może być przyznany osobie, która, w wypadku osoby samotnie gospodarującej, nie może uzyskać na miesiąc więcej dochodu, niż kwoty 477 zł. Skarżący taki zasiłek uzyskał. Określając wysokość przyznanego zasiłku celowego obowiązkiem organu pomocy społecznej było uwzględnianie celów, zadań, ale i możliwości pomocy społecznej. Z art. 39 ust. 2 Ups wynika wyraźnie, iż zasiłek celowy może być przyznany (nie jest zatem obowiązkiem organu przyznać go w ogóle, mimo wystąpienia przesłanki w postaci potrzeby zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej), nadto może być przyznany na pokrycie całości lub części zakupu m.in. opału. Organ I instancji przyznając kwotę zasiłku w wysokości 150 zł nie naruszył zatem przepisów prawa. Uzasadniając swą decyzję wskazano, że wiele osób korzysta z takiej formy pomocy, nadto gmina finansuje pobyt wielu osób w domach pomocy społecznej. Zasiłek celowy nie jest świadczeniem, które można traktować jako stałe swoje źródło dochodu, skarżący jest zdolny do podjęcia pracy, skoro jest zarejestrowany jako bezrobotny w urzędzie pracy. Powinien zatem podjąć wszelkie kroki zmierzające do uzyskania zatrudnienia, nawet okresowego. Przerzucanie na organy gminy obowiązku zapewnienia skarżącemu zatrudnienia nie stanowi, w ocenie Sądu, argumentu za przyjęciem wadliwości skarżonych decyzji. Nadto kontrola uznaniowych decyzji administracyjnych wydawanych z zakresu pomocy społecznej nie może sięgać do okoliczności zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2010 r., I OSK 116/10, LEX nr 594935). Te ustalenia w ocenie Sądu, prowadzą do tego, aby zaskarżoną decyzję uznać za zgodną z prawem. Z tych względów skargę oddalono na zasadzie art. 151 Ppsa.