II SA/Rz 20/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ NSA Małgorzata Wolska Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata T. P. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. II SA/Rz 20/15 UZASADNIENIE Wnioskiem z 21.08.2014 r. J. W. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej [...] o przyznanie zasiłku celowego w kwocie 250 zł na pokrycie kosztów opłat za zużycie wody, gazu, energii elektrycznej, wywozu śmieci oraz drobnych remontów. Decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 182, ze zm.), przyznał wnioskodawczyni zasiłek celowy w wysokości 50 zł na pokrycie podanych przez nią opłat. W odwołaniu od tej decyzji J. W. podała, że spełnia wszelkie przesłanki warunkujące przyznanie jej świadczeń z pomocy społecznej, a zatem winna otrzymać zasiłek we wnioskowanej przez nią wysokości 250 zł, zwłaszcza, że wcześniej, gdy zwracała się o zasiłek w wysokości 200 zł, otrzymywała 100 zł. Przyznanie zasiłku w wysokości 50 zł uważa za rażące przekroczenie granic uznania administracyjnego. Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wskazując w podstawie prawnej art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.) – zwanej dalej "k.p.a.") oraz art. 139 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zależy od sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy oraz zakresu środków finansowych przeznaczonych na ten cel. Samo spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że organ ma obowiązek przyznać takie świadczenie Przeprowadzony w sprawie wywiad pozwolił ustalić, że jedynym źródłem dochodu wnioskodawczyni jest zasiłek okresowy w kwocie 275 zł miesięcznie. Mieszka ona u byłego męża, który ponosi koszty opłat mieszkaniowych, jednak wnioskodawczyni je współfinansuje. MOPS [...] dotychczas pozytywnie rozpatrywał wnioski J. W. o przyznanie pomocy w formie zasiłków celowych (na zakup odzieży, obuwia, leków, okularów, itp.), w tym zasiłków w kwocie 50 zł z przeznaczeniem na pokrycie opłat mieszkaniowych. Celem pomocy społecznej jest udzielanie wsparcia w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych i zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb bytowych, a nie utrzymywanie podopiecznych oraz zaspokajanie wszystkich ich potrzeb i oczekiwań. Forma i rozmiar pomocy powinny być dostosowane do okoliczności konkretnej sprawy, a ustalając wysokość świadczeń organ winien kierować się nie tylko potrzebami strony, ale interesem wszystkich osób ubiegających się o pomoc oraz możliwościami organu. Powyższe okoliczności uzasadniały przyznanie J. W. zasiłku celowego na pokrycie kosztów opłat związanych z zamieszkaniem, jednakże w wysokości 50 zł. Z rozstrzygnięciem powyższym nie zgodziła się J. W., wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę, w której nie sformułowała zarzutów przeciwko zaskarżonej decyzji, pozostawiając tę kwestię pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach instytucji prawa pomocy, o którą wystąpiła. W piśmie procesowym z 4.03.2015 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej sformułował dodatkowe zarzuty względem zaskarżonej decyzji, wnosząc o jej uchylenie, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. W ocenie strony skarżącej przyjęcie, że kwota 50 zł jest wystarczająca do zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych w sytuacji, gdy ponosi ona comiesięczne koszty utrzymania w wysokości 250 zł stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Niedostateczne zaś wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przyznając wnioskodawczyni zasiłek w kwocie 50 zł stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi skutkujące wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach tej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja, jak również postępowanie poprzedzające jej wydanie takich wad i uchybień nie zawierają. Materialną podstawę decyzji stanowi art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (w dacie orzekania przez Sąd obowiązuje tekst jednolity ogłoszony w Dz. U. z 2015, poz. 163, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W szczególności – w myśl art. 39 ust. 2 – zasiłek taki może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Świadczenie to przysługuje po spełnieniu ogólnych przesłanek korzystania z pomocy społecznej, w postaci kryterium dochodowego (art. 8 ust. 1 ustawy), jednakże rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma bowiem za zadanie umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6.11.2009 r., II SA/Po 307/09, System Orzecznictwa LEX Nr 531606). Jak wynika z powołanych przepisów, przyznanie świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11.05.2005 r., I SA/Wa 448/04, LEX nr 166677, wyrok NSA z dnia 16.01.2009 r., I OSK 343/08, LEX Nr 528050). Jak słusznie podkreśla organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, ustalenie, że wnioskodawca spełnia przesłanki do otrzymania zasiłku nie oznacza, że powstaje obowiązek uwzględnienia zgłoszonego żądania w całości lub w części. W rozpoznawanej przez Sąd sprawie granice tego uznania nie zostały przekroczone. W przypadku skarżącej J. W. spełnione zostało kryterium dochodowe, gdyż jej dochód jako osoby samotnie gospodarującej wynosi 275 zł, czyli jest równy kwocie pobieranego zasiłku okresowego i nie przekracza kwoty 542 zł, określonej w art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Należy podkreślić, że skarżąca zamieszkuje w mieszkaniu byłego męża L. W., który, jak wynika z wywiadu środowiskowego, reguluje opłaty za mieszkanie, zaś skarżąca "dokłada się do opłat otrzymanych z zasiłków celowych". Istotnym jest fakt, że skarżąca często korzysta ze świadczeń pomocy społecznej - pobiera zasiłek okresowy i liczne zasiłki celowe, co wynika zarówno z wywiadu środowiskowego, jak i znane jest Sądowi z urzędu, z racji rozpoznawania licznych skarg J. W. na decyzje dotyczące zasiłków celowych. Okoliczności te wskazują, że pomoc społeczna pokrywa znaczną część potrzeb materialnych skarżącej, a ona sama, jak słusznie podkreśla organ, domaga się zaspokojenia wszystkich tych potrzeb. Należy podkreślić, że zasiłek celowy został przewidziany dla osób (rodzin), którym pomoc Państwa powinna być udzielona w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, tzn. w takich okolicznościach, gdy sam zainteresowany – bez udziału własnej winy – utracił wszelką możliwość czynienia starań o poprawę własnego bytu, narażając się na zagrożenie dla własnej egzystencji. W orzecznictwie podkreśla się, że jednym z czynników decydującym o przyznaniu zasiłku celowego jest zaangażowanie osoby ubiegającej się o taki zasiłek w rozwiązaniu własnej trudnej sytuacji życiowej, a pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna (por. cyt. wyrok WSA w Poznaniu z 6.11.2009 r., wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14.01.2009 r., II SA/Gd 797/08, LEX Nr 481492). Skarżąca takiego zaangażowania nie wykazała. Trudności w uzyskaniu pracy zarobkowej stanowią powszechny problem, a fakt bezrobocia czy choroby nie oznacza automatycznego przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Raz jeszcze należy podkreślić, że rolą pomocy społecznej jest pomoc i wsparcie w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych a nie wyręczanie beneficjentów w rozwiązywaniu takich sytuacji. Wszystkie te okoliczności wskazują, że ocena materiału dowodowego w niniejszej sprawie prowadząca do przyznania zasiłku celowego w kwocie 50 zł dokonana została w sposób prawidłowy. Uznając zatem, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 i uchylenia decyzji, Sad w oparciu o art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę. Wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącej w ramach udzielonej pomocy prawnej Sąd przyznał w oparciu o art. 250 P.p.s.a.