II SA/Rz 201/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu podania postanawia I. Odmówić zmiany postanowienia z dnia 18 marca 2013 r. sygn. akt j.w. w zakresie odmowy ustanowienia dla wnioskodawcy radcy prawnego, II. Odmówić ustanowienia adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego WSA w Rzeszowie z dnia 18 marca 2013 r. sygn. akt j.w. – w wyniku rozpoznania wniosku A. G. – orzeczono o przyznaniu mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, odmawiając jednocześnie ustanowienia radcy prawnego. W jego uzasadnieniu wskazano, że aczkolwiek trudna sytuacja materialna i finansowa skarżącego nie budzi co do zasady wątpliwości, to nie wykazał on przesłanki warunkującej przyznanie mu oprócz zwolnienia od obowiązku poniesienia kosztów sądowych także ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego; podyktowane to było w głównej mierze brakiem wiarygodnych informacji przemawiających za dopuszczalnością uznania wykazanych dochodów (ok. 1 tys. zł. miesięcznie) jako adekwatnych do kosztów utrzymania 5-osobowej rodziny, w tym kilkumiesięcznego dziecka. Postanowieniem z dnia 17 maja 2013 r. WSA w Rzeszowie odrzucił skargę A. G. jako nie spełniającą wymogów formalnych, zaś postanowieniem z dnia 18 czerwca 2013 r. odrzucił wniesioną przez niego osobiście od powyższego postanowienia skargę kasacyjną. Pismem z dnia 17 czerwca 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wraz z załączonym do niego na formularzu PPF wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, A. G. zwrócił się ponownie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu – radcy prawnego lub adwokata do wniesienia skargi kasacyjnej. Wg jego uzasadnienia i zawartego w nim oświadczenia: - skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz 3 dzieci (7 m-cy,12 i 21 lat), - źródło ich utrzymania stanowi pobierana przez niego renta w wysokości 760 zł. (z tego do wypłaty – w wyniku prowadzonej wobec niego egzekucji komorniczej należności alimentacyjnych – przypada faktycznie 420 zł.) oraz zasiłków z MOPS, których wysokość wraz z zasiłkiem rodzinnym wynosi łącznie ok. 970 zł.; wobec miesięcznych kosztów utrzymania i wyżywienia rodziny wynoszących ok. 2 tys. zł., brakujące środki uzyskują dzięki pomocy rodziny, w szczególności jego matki, - jako jedyny wartościowy składnik posiadanego majątku skarżący wykazał dom o pow. 160 m². Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Z uwagi na fakt, że skarżący na mocy postanowienia z dnia 18 marca 2013 r. korzysta już ze zwolnienia od kosztów sądowych, ponawianie przez niego wniosku w tym zakresie należy uznać za zbędne i nie wiążące się z wymogiem jego merytorycznego rozpoznania. Podkreślenie wymaga jednak, że postanowienie to na mocy art. 259 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., ma skutek prawomocnego orzeczenia sądu. Ponieważ należy ono do kategorii orzeczeń niekończących postępowania w sprawie, rozpoznanie obecnie złożonego wniosku o ustanowienie radcy prawnego następuje w trybie art. 165 tej ustawy, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (do zastosowania tego przepisu uprawnia regulacja art. 258 § 3 P.p.s.a. nakazująca odpowiednie stosowanie do zarządzeń i postanowień referendarza sądowego przepisów dotyczących zarządzeń przewodniczącego oraz postanowień sądu). Dodatkowe rozszerzenie tego wniosku na alternatywne względem radcy prawnego ustanowienie adwokata (nie objętego pierwotnym wnioskiem), nakazuje jego zbadanie pod względem jednoczesnego wykazania przez skarżącego przesłanki do przyznania mu całkowitego prawa pomocy, czego niezbędnym warunkiem wobec przysługującemu mu już zwolnienia od kosztów sądowych jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W tym kontekście należy zauważyć, że skarżący mimo ciążącego na nim obowiązku, ponownie złożonym wnioskiem PPF nie wykazał zarówno okoliczności uzasadniających dokonanie zmiany wcześniejszego rozstrzygnięcia (co do odmowy ustanowienia radcy prawnego), jak też przemawiających za ustanowieniem dla niego adwokata (podkreślenia wymaga, że w obu przypadkach inicjatywna co do wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku spoczywa na osobie wnioskującej). Porównanie informacji udzielonych dla potrzeb rozpoznania pierwotnego i obecnego wniosku nie daje żadnych podstaw do stwierdzenia, że zmianie uległ stan rodzinny oraz majątkowy skarżącego (5-osobowa rodzina, brak wartościowych składników pozwalających poprzez ich zbycie lub uzyskiwane z nich dochody pokryć wnioskodawcy koszty postępowania związane z jego udziałem w sprawie). Przy nieco większych dochodach (razem ok. 1390 zł.) względem poprzednio wykazanych (ok. 1 tys. zł.), w dalszym ciągu widoczna jest znaczna dysproporcja między nimi a wskazanymi przez A. G. miesięcznymi kosztami utrzymania siebie i rodziny (ok. 2 tys. zł.). Co prawda podał on, że brakującą różnicę pokrywa z pomocy rodziny – w tym matki, niemniej w żaden sposób nie zostało to wykazane; dot. to zarówno samego faktu systematycznego przekazywania mu tych środków, jak też osób które oprócz matki tej pomocy mu udzielają, czy posiadane przez nią dochody i ponoszone wydatki pozwalają jej na regularne świadczenie takiej pomocy skarżącemu oraz czy jest on zobowiązany i na jakich warunkach do zwrotu tej pomocy (zwłaszcza innym niż matka osobom). Analogicznie jak w pierwszym wniosku PPF tak i w treści obecnie złożonego, skarżący nie wyszczególnił kwotowo jakichkolwiek ponoszonych przez siebie wydatków. Nadal nie wyjaśnił również statusu 21-letniego syna (osoba ucząca się, pracująca, bezrobotna), poprzestając na ogólnikowym stwierdzeniu, że wspólnie z żoną wychowuje 3 dzieci; ma to istotne znaczenie chociażby dla ustalenia możliwości podjęcia przez tego syna pracy zarobkowej w celu polepszenia sytuacji materialnej rodziny, gdyż w kontekście ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy, jego wyjątkowego charakteru i źródeł finansowania jakim są środki publiczne, oprócz faktycznie posiadanych w momencie składania wniosku istotne znaczenie mają także niewykorzystane, potencjalne możliwości zarobkowe osoby wnioskującej i członków rodziny pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2012 r. II OZ 137/12, "na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd I instancji nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny oświadczeń strony, uzupełnionych ewentualnie w trybie art. 255 P.p.s.a.". Ponieważ jednak większość powyższych okoliczności sygnalizowana była już skarżącemu w uzasadnieniu postanowienia z dnia 18 marca 2013 r. a obecnie złożonym wnioskiem nadal się on do nich nie ustosunkował, za pozbawione podstaw uznano wzywanie go do złożenia w trybie tego artykułu dodatkowego oświadczenia i/lub dokumentów źródłowych. Stanowiłoby to przejaw nadmiernego działania z urzędu w interesie strony, naruszając tym samym ustawowe kryteria warunkujące przyznawanie prawa pomocy (słuszność takiego stanowiska znajduje potwierdzenie ponadto w postanowieniu NSA z dnia 7 marca 2012 r. I FZ 29/12, stosownie do którego "sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży, aby uwiarygodnić okoliczności uzasadniające złożony wniosek". Na tej podstawie należy stwierdzić, że skarżący nie spełnia warunków przemawiających za rozszerzeniem zakresu już przyznanego mu prawa pomocy, w związku z czym na podstawie art. 165 w związku z art. 258 § 3 i art. 259 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono jak w sentencji.