II SA/Rz 201/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Karina Gniewek - Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 19 listopada 2021 r. nr SKO.4115.930.2021 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia 19 listopada 2021 r. nr SKO.4115.930.2021 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt", "organ I instancji") z dnia 12 lipca 2021 r. nr GOPS 000511/SP/03/20201/07/2 odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej kontrolowanej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r."), a jej wydanie poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu. Wnioskiem z dnia 16 lutego 2021 r. W.P. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Wójta o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym ojcem – M.P. Decyzją z dnia 12 lipca 2021 r., Wójt odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, czego podstawę stanowiło ustalenie, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz, że istnieją inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wójt ustalił, że M.P. zamieszkuje wraz z żoną, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Żona wymienionego pobiera emeryturę i to ona głównie zajmuje się mężem. Natomiast niepodejmowanie zatrudnienia przez W.P. nie ma nic wspólnego z opieką nad ojcem. Organ I instancji podał również, że z wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczenia z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] wynika, że M.P. został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności od września 2017 r., zatem niepełnosprawność nie powstała w okresach wskazanych w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucił błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r. Podniósł, że przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz zstępnego, a zastosowanie jego literalnej wykładni prowadziłoby w okolicznościach rozpoznawanej sprawy do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny, który chce i potrafi opiekować się niepełnosprawnym ojcem, zostałby tej opieki pozbawiony. W wyniku rozpoznania wniesionego odwołania, opisaną na wstępie decyzją z dnia 19 listopada 2021 r., Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając stanowisko Wójta, co do wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika – adwokata, wniósł o uchylenie ww. decyzji organów obu instancji i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, a także o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W ocenie skarżącego doszło do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się syna, będącego jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez żonę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Skarżący podniósł, że pozostając wyłącznie przy wyniku wykładni językowej wyżej wymienionego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z wnioskiem skarżącego i przy braku sprzeciwu organu sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1b. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. 5. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący domaga się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji w pierwotnie wydanej przez siebie decyzji z 12 marca 2021 r. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole wyższej, lecz nie później niż do ukończenia 25 roku życia, ponadto ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ II instancji decyzją z 4 maja 2021 r. uchylił decyzję organu I instancji, prawidłowo kwestionując stanowisko organu I instancji odnośnie daty powstania niepełnosprawności, jako negatywnej przesłanki wnioskowanego świadczenia, co zostało przesądzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną od wieku, w którym powstała niepełnosprawność. Aktualnie organ I instancji zaskarżoną decyzją odmówił świadczenia, wskazując na pozostawania przez podopiecznego w związku małżeńskim przy jednoczesnym braku legitymowania się przez współmałżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz istnieniem innych osób, zobowiązanych w dalszej kolejności, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego. Z kolei organ II instancji ograniczył się do stwierdzenia pierwszej z wymienionych negatywnych przesłanek, tj. pozostawania w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem organów. Zarzuca ograniczenie się przez organ II instancji do wyników wykładni językowej bez ustalenia faktycznej możliwości sprawowania opieki przez współmałżonka, powołując się w tym zakresie na orzeczenia Sądów, w których odstąpiono od wyników wykładni językowej na rzecz wykładni celowościowej. W sporze rację należy przyznać organom. W istocie w orzecznictwie istnieje spór co do oceny negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jaką jest pozostawanie przez podopiecznego w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niektóre Sądy, in casu stwierdzają, że sam brak legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może być samodzielną podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, w sytuacji gdy z okoliczności sprawy wynika że spoczywający w pierwszej kolejności na współmałżonku obowiązek opieki nie będzie wykonywany prawidłowo, ze względu na oczywisty i niebudzący wątpliwości stan zdrowia współmałżonka. Sąd podziela to stanowisko. Nie mniej jednak nie mogło ono odnieść oczekiwanego przez skarżącego rezultatu w rozpoznawanej sprawie. W niniejszej sprawie wyniki wykładni językowej prowadzą do takich samych wniosków co wyniki wykładni celowościowej – skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jak wynika z przeprowadzonego przez organy postępowania dowodowego w tym wywiadu środowiskowego, opiekę nad M.P. sprawuje jego żona, która na co dzień zajmuje się mężem, a także domem wykonując podstawowe czynności domowe tj. sprzątanie, gotowanie, opłacanie rachunków, pilnowanie przyjmowania leków. Zakres świadczonej przez skarżącego opieki jest niewielki i nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Jak wykazało przeprowadzone postępowanie M.P. jest osobą chodzącą, samodzielną, mającą problemy z [...]. Nie wymaga stosowania pielucho - majtek, kremów na odparzenia, na których konieczność stosowania wskazywał skarżący (wywiad środowiskowy: z 16 czerwca 2021 r. i z 8 lipca 2021 r.). Z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych wynika, że jedyne czynności, przy których podopieczny wymaga wsparcia osób trzecich dotyczą cięższych czynności domowych, takich jak przygotowanie i przynoszenie opału, koszenie trawy czy odśnieżanie. Ustalono także, że skarżący nie zamieszkuje wspólnie z rodzicami, przyjeżdża do nich dwa, trzy razy w tygodniu. Podczas żadnego z przeprowadzanych wywiadów środowiskowych nie było go na miejscu. W konfrontacji z tymi ustaleniami, jako niewiarygodne wypadły pisemne wyjaśnienia skarżącego z 7 czerwca 2021 r., w których twierdzi, że od 2011 r. zajmuje się ojcem, który cierpi na [...], porusza się za pomocą kul, a ponadto potrzebuje asekuracji i pomocy osób trzecich. Nie przystają do nich również twierdzenia skarżącego, że to on zapewnia pomoc począwszy od codziennej pobudki ojca, prowadzenie do toalety, wymianie pielucho -majtek, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, codziennej pomocy przy ćwiczeniach fizycznych, przygotowywaniu ubrań, ubieraniu, trzy razy dziennie mierzeniu ciśnienia, mierzeniu poziomu cukru według potrzeb, przygotowywaniu i podawaniu lekarstw, realizacji recept, załatwianiu spraw urzędowych, wyjściu na spacery, czytaniu pism urzędowych, przygotowywaniu opału, pomocy w ćwiczeniach rozwijających mowę, dodatkowo także prowadzeniu gospodarstwa domowego w tym sprzątaniu, praniu, prasowaniu, robieniu zakupów, płaceniu rachunków. Jak już wyżej stwierdzono potrzeby wykonywania tych czynności w ogóle nie stwierdzono. Informacje te, w porównaniu z danymi zebranymi podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w obecności podopiecznego oraz jego współmałżonki, poza informacją o przygotowywaniu opału, pozostają w całkowitej sprzeczności. Sąd zgadza się z ich oceną jako niewiarygodnych. Brak jest powodów aby przyznać im moc dowodową i odmówić wiarygodności wywiadowi środowiskowemu sporządzonemu przez pracownika socjalnego z udziałem osób, których interes nie pozostaje w sprzeczności z interesem skarżącego. Przeprowadzony w sposób bezpośredni wywiad środowiskowy, w miejscu zamieszkania podopiecznego, a więc w warunkach najbardziej sprzyjających swobodnemu przedstawieniu okoliczności, zaprzeczył twierdzeniom skarżącego, tak co do zakresu, jak i częstotliwości sprawowanej przez niego opieki nad ojcem. Wynika z niego w sposób oczywisty, że skarżący po pierwsze nie sprawuje tej opieki w sposób ciągły, przyjeżdżając do miejsca zamieszkania dwa bądź trzy razy w tygodniu, a ponadto w większości opiekę sprawuje współmałżonka podopiecznego. Skarżący pomimo zapewnień co do całodobowej opieki nad ojcem nie był obecny podczas przeprowadzenia dwóch wywiadów środowiskowych. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Nie kwestionując stanu zdrowia podopiecznego potwierdzanego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Sąd zgadza się z twierdzeniem organu, że zakres świadczonej przez skarżącego opieki nie upoważnia go do skorzystania z tego świadczenia. Przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że stan zdrowia ojca nie był powodem rezygnacji z pracy, ani też nie generował zakresu opieki wymagającego takiej rezygnacji. Ponadto podopieczny ma współmałżonka, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a sprawowana przez niego opieka daje gwarancje, że potrzeby podopiecznego pozostają zaspokojone w sposób odpowiadający jego niepełnosprawności. Zebrany w sprawie materiał dowodowy był wyczerpujący i wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia. Zaprzeczył twierdzeniom skarżącego, że zrezygnował z pracy w związku z opieką nad ojcem, jak też nie podważył sprawowania faktycznej opieki przez współmałżonka nielegitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle powyższego przyjąć należy, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia była całkowicie usprawiedliwiona i odpowiadała treści powołanych przez organ przepisów. Świadczona przez skarżącego opieka mieści się w zakresie obowiązków alimentacyjnych dziecka względem rodzica i nie stanowi przeszkody w niepodejmowaniu przez niego pracy. Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.