II SA/Rz 205/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 1 grudnia 2021 r. nr SKO.4115.964.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala - Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia 1 grudnia 2021 r. nr SKO.4115.964.2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2013 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. – dalej: "u.ś.r."). Jak wynika z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy M.K. (dalej: "Skarżący") w dniu 3 marca 2021 r. zwrócił się do Wójta Gminy [...] o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną siostrą – A.K. Decyzją z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr GOPS 000/556/SP/04/2021 Wójt Gminy [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ podał, że A.K. legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Komisję Lekarską Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia [...] stycznia 1992 r. zaliczającym ją do osób z pierwszą grupą inwalidzką. Organ ustalił także, że wnioskodawca sprawuje opiekę na siostrą i z tego tytułu pobiera zasiłek dla opiekuna. Podał też, że siostra skarżącego mieszka z matką – A.K., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta wyklucza możliwość przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Wskutek złożonego odwołania SKO w Przemyślu decyzją z dnia 1 lipca 2021 r. nr SKO.4115.565.2021 uchyliło wyżej opisaną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. SKO stwierdziło, że wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia, bowiem sprawuje bezpośrednią opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jako bezzasadną oceniło tezę o istnieniu innych zobowiązanych w pierwszej kolejności do obowiązku alimentacyjnego, gdyż w postępowaniu jednoznacznie ustalono kto rzeczywiście sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym. Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 22 lipca 2021 r. nr GOPS 000/556/SP/04/2021/II/07/2021 odmówił M.K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad siostrą A.K. Jako powód odmowy organ wskazał, że matka A.K. – A.K.1 (osoba spokrewniona w pierwszej kolejności z osobą wymagającą opieki) nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a stosownie do art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., przyznanie świadczenia innym osobom niż spokrewnione w pierwszym stopniu możliwe jest jedynie, gdy rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ podał, że matka siostry skarżącego jest obiektywnie zdolna do sprawowania opieki nad swoją niepełnosprawną córką, mieszka razem z nią, pobiera świadczenie emerytalne i może zająć się swym dzieckiem. Natomiast wnioskodawca jako człowiek w pełni zdrowy i w wieku produkcyjnym może podjąć zatrudnienie. Nadto z wywiadu środowiskowego wynika, że A.K. nie jest osobą leżącą, uczęszcza do Środowiskowego Domu Samopomocy, jest samodzielna. Przyznanie świadczenia bratu organ uznał za bezzasadne. W odwołaniu od tej decyzji Skarżący zarzucił błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r., gdyż przepis ten nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia na rzecz brata. Zawnioskował o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu wskazaną na wstępie decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podało, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie znajdują art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a u.ś.r. Podkreśliło, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom aniżeli matka, ojciec czy opiekun faktyczny danej osoby, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności uzależnione jest od tego, czy na osobach tych ciąży wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym (Krio). Ostatnio wymieniona ustawa określa kolejność zobowiązanych do alimentacji. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Kolegium stwierdziło, że skoro żyje matka osoby wymagającej opieki, która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a nie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny Skarżącego, będącego bratem osoby niepełnosprawnej wobec tej osoby. W konsekwencji brak jest podstaw do przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyżej opisaną decyzję M.K. wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Kwestionowanej decyzji zarzucił rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się brata, będącego jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że opieka ta powinna być sprawowana przez wstępnych niepełnosprawnej, którzy nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Funkcjonalna wykładnia ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w zakresie określonym w art. 145 § 1 P.p.s.a. Ustalenia faktyczne organów, zwłaszcza organu I instancji, są wystarczające do oceny prawnej stanu faktycznego sprawy, natomiast dokonane przez organ odwoławczy wykładnia i zastosowanie istotnych w sprawie regulacji materialnoprawnych na tle powyższego stanu są prawidłowe. W przedmiotowej sprawie istotna była ocena, czy ze względu na szczególne okoliczności związane z sytuacją osobistą (w tym przede wszystkim zdrowotną) matki osoby wymagającej opieki istnieją podstawy do uznania, że nie może ona realnie i efektywnie wykonywać funkcji opiekuńczych, co mogłoby uzasadniać przyjęcie na zasadzie wyjątku, że prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przechodzi na dalszych krewnych, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Jakkolwiek przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wyraźnie stanowi, że osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych nadal dominuje stanowisko, że treść tego przepisu w określonych (szczególnych) sytuacjach wymaga uzupełnienia przez uwzględnienie wyników wykładni systemowej, aksjologicznej i celowościowej. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela wskazany wyżej kierunek interpretacyjny, zastrzegając jednak, że tego rodzaju modyfikacja językowej treści danego przepisu wymaga wykazania istotnych i wyjątkowych okoliczności, których zaistnienie warunkuje możliwość uwzględnienia argumentów systemowo-aksjologicznych i celowościowych w zakresie stosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego sprawy, Sąd kategorycznie stwierdza, że w sprawie tej nie zaistniały tego rodzaju szczególne okoliczności pozwalające na przyjęcie, że prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne mogło przejść na skarżącego jako brata osoby wymagającej opieki. Z akt sprawy wynika bowiem, że matka wymagającej opieki żyje, jest wdową i nie wykazuje na tyle istotnych schorzeń lub chorób, które bezwzględnie i całkowicie uniemożliwiałyby sprawowanie funkcji opiekuńczych nad niepełnosprawną córką. Oczywiście tego rodzaju schorzenia muszą mieć na tyle poważny ciężar, że jakakolwiek realna i efektywna opieka nad niepełnosprawną osobą nie jest możliwa. Są to więc schorzenia lub choroby, których medyczny ciężar jest porównywalny ze stanem znacznego stopnia niepełnosprawności. W aktach sprawy zalega zaświadczenie lekarskie z [...] lutego 2021 r. (k. 2), z którego wynika, że A.K., z powodu stanu zdrowia, nie jest w stanie opiekować się córką. Odmienne wnioski wynikają z wywiadu rodzinnego z dnia 16 lipca 2021 r. (k. 37 – 39). Wg pracownika socjalnego, stan zdrowia A.K.1 pozwala na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną córką, z którą zamieszkuje. Istotny dla oceny stanu faktycznego jest fakt, że A.K. od [...] stycznia 2008 r. jest uczestnikiem terapii zajęciowej w Środowiskowym Domu Samopomocy w B., gdzie ma zapewniony dzienny pobyt – do 15 godziny, podstawowe świadczenia opiekuńcze, rehabilitacyjne i kulturalne oraz posiłek w czasie pobytu (od poniedziałku do piątku). Okoliczności te w powiązaniu z przedstawionym przez skarżącego wykazem czynności opiekuńczych, wymienionych na k. 11, przesądzają, nawet przy zaawansowanym wieku A.K.1 (rocznik 1944), o braku możliwości uznania, że opieka matki nad niepełnosprawną córką jest niemożliwa czy okupiona nadmiernym wysiłkiem. Organ I instancji ocenił powyższe okoliczności w uzasadnieniu swojej decyzji, przyjmując, że A.K.1 może sprawować opiekę nad córką. Sąd zwraca uwagę na braki uzasadnienia kontrolowanej decyzji SKO w tym zakresie, jednakże naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. nie miało wpływu na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.