II SA/Rz 207/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Stanisław Śliwa Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk WSA Zbigniew Czarnik /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 24 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] września 2008 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Rz. /dalej: PWIS w Rz./ utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. /dalej: PPIS w K./ z dnia [...] września 2008 r., [...] stwierdzającą brak podstaw do wskazania choroby zawodowej, przewlekłego zatrucia ołowiem, określonej w poz. 10 wykazu chorób zawodowych. W uzasadnieniu decyzji PWIS w Rz. wskazał, że odwołanie K. Z. nie mogło być uwzględnione, gdyż decyzja PPIS w K. spełnia wymogi prawa, zatem brak było podstaw do jej uchylenia. W szczególności organ odwoławczy podkreślił, że przy stwierdzaniu choroby zawodowej uwzględnia się choroby wskazane w wykazie, będącym załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., w sprawie wykazu chorób szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tym sprawach /Dz.U. nr 132, poz. 1115/. Przyjęcie istnienia choroby zawodowej wymaga ustalenia w sposób bezsporny, lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. W sprawie objętej odwołaniem brak takiego związku, co jednoznacznie potwierdzają opinie jednostek uprawnionych do orzekania w sprawach chorób zawodowych wskazanych w przepisach rozporządzenia. Opinie te są dla organów wiążące, a to oznacza, że nie mogą one czynić samodzielnych ustaleń w kierunku faktów objętych opiniowaniem, ani ingerować w dobór i zakres badań przeprowadzanych przez biegłych. Opinia jest wiążąca w zakresie dotyczącym rozpoznania choroby zawodowej, dlatego PPIS w K. nie mógł orzekać odmiennie od ustaleń biegłych lekarzy. Z rozstrzygnięciem PWIS w Rz. nie zgodziła się K. Z. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzuciła decyzji naruszenie przepisów rozporządzenia w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia rozpoznawania i stwierdzania chorób oraz podmiotów właściwych w tych sprawach. Dodatkowo skarżąca wskazała naruszenie przepisów postępowania, zwłaszcza art. 7 k.p.a. W uzasadnieniu skargi stwierdziła, że ołów wchłania się głównie w postaci pyłu przez drogi oddechowe i przewód pokarmowy ze śliną. Wprowadzony do organizmu przechodzi do krwi, a organizm odkłada sole ołowiu w kościach jako depot ołowiu związanego. Stężenie ołowiu w szkielecie jest potwierdzeniem długotrwałej ekspozycji na ten środek. Skutkiem jego oddziaływania było wystąpienie wielu dolegliwości takich jak: brak apetytu, kłucie w całym organizmie, w oczach i tkance nerwowej oraz mięśniowej. Wskazane fakty są oczywistymi następstwami działania ołowiu, natomiast badania przeprowadzone przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy i Instytut Medycyny Pracy w Ł. tych następstw nie potwierdzają, co powinno prowadzić do ich zakwestionowania przez organy i odmowy przyjęcia tych ustaleń jako podstawy rozstrzygania. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji PWIS w Rz. i uznanie przewlekłego zatrucia ołowiem za chorobę zawodową. W odpowiedzi na skargę PWIS w Rz. wniósł o oddalenie skargi wskazując argumentację jak w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ dalej: p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działań administracji i stosują prawem przewidziane środki. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd rozpoznając sprawę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez stronę wnioskami. Sąd rozpoznaje skargi w granicach danej sprawy. Sąd uznał skargę za zasadną ale z przyczyn, które uwzględnił z urzędu. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt P 23/07 uznał art. 234 § 1 i pkt 3 Kodeksu pracy w zakresie w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia oraz rozporządzenie w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach za niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wyroku Trybunał stwierdził, że żaden z przepisów Kodeksu pracy nie zawiera wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego. Takich wytycznych nie można także zrekonstruować z treści innej ustawy. Powoduje to skutki w stosunku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., które oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej jest również niezgodne z Konstytucją. Jednocześnie Trybunał orzekł, że uznane za niekonstytucyjne przepisy tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP, przy czym ogłoszenie wyroku nastąpiło w dniu 2 lipca 2008 r. w Dz.U. nr 116, poz. 740. Wymienione przepisy stanowiły podstawę prawną zaskarżonej decyzji. Odroczenie utraty mocy obowiązującej zaskarżonych do Trybunału przepisów ma szczególne znaczenie w przedmiotowej sprawie, gdyż zarówno decyzję organów I i II instancji jak i kontrola Sądu mają miejsce w czasie, gdy zakwestionowane przez Trybunał przepisy formalnie jeszcze obowiązują. Sąd przyjął, że w takiej sytuacji znajduje zastosowanie reguła wynikająca z art. 190 ust. 4 w zw. z art. 193 i art. 79 Konstytucji RP. Zgodnie z nią przepis uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny nie powinien być stosowany nawet, jeśli za jego stosowaniem przemawiałyby ogólne reguły prawa międzyczasowego. Dyskwalifikacja z powodu niekonstytucyjności zawsze zamyka drogę do stosowania normy prawnej po dacie jej derogowania z powodu niekonstytucyjności /szerzej: zob. K. Gonera, E. Łętowska w: "Wieloaspektowość następstw stwierdzenia niekonstytucyjności" Państwo i Prawo nr 5/2008/. Zatem w przypadkach, gdy na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepis traci moc z chwilą ogłoszenia tego orzeczenia, jak i w tych przypadkach, gdy Trybunał korzystając z możliwości przewidzianej w art. 190 ust. 3 zd. 1 Konstytucji określa inny termin utraty mocy obowiązującej przepisu, sądy administracyjne mają prawo odmówić zastosowania niekonstytucyjnych przepisów. taki pogląd dominuje w orzecznictwie /por. wyrok NSA z 21.06.2007 I OSK 1030/06; z 31.01.2008 II OSK 1599/07 wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w Gdańsku z 8.01.2009 r., III SA/Gd 191/08 LEX nr 470288: wyrok NSA z 6 lutego 2008 r., II OSK 1745/07 LEX nr 357511/, a oparty jest na treści art. 178 Konstytucji RP, który stanowi, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Mając na względzie przedstawione stanowisko, przyjąć trzeba, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r., w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach /Dz.U. nr 132, poz. 1115 ze zm./, będące aktem prawnym niekonstytucyjny nie mogło być zaakceptowane przez Sąd jako podstawa prawna rozstrzygnięć skarżonych. sąd podziela przy tym argumentację wskazania w orzecznictwie, że za niestosowaniem niekonstytucyjnego przepisu przemawiają argumenty dotyczące ochrony praw jednostki oraz ekonomii procesowej, nie jest bowiem zasadne orzeczenie przez sąd według niekonstytucyjnych przepisów tylko po to, by następnie strona wniosła o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. zwana dalej k.p.a./, zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17.12.2007 r., III SA/Kr 932/08 nie publ./. Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Pomimo uwzględnienia skargi Sąd nie orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a., bowiem przedmiotem zaskarżenia była decyzja odmawiająca stwierdzenia choroby zawodowej. Organy administracji powinny rozpatrzyć niniejszą sprawę niezwłocznie po uchwaleniu przepisów regulujących kwestię chorób zawodowych.