II SA/Rz 213/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Maciej Kobak Protokolant sekretarz sądowy Patryk Rak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi W. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Przedmiotem skargi W. O. (dalej jako: skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którą wydano w następującym stanie sprawy; Wnioskiem z dnia 19 listopada 2018r. skarżący zwrócił się do Burmistrza Miasta [...] (dalej też w skrócie "Burmistrz") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – K. O., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Po rozpoznaniu złożonego wniosku, Burmistrz Miasta [...], decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2, art. 3 pkt 11, art.17 ust. 1-5, art.17b, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 25, art. 26, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1466), art. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2014 r. poz. 559 dalej w skrócie "u.ś.r.), art. 617 § 1-2, art. 128, art. 129 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r. poz. 682) oraz art. 7, art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 - dalej: k.p.a.), odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką K. O. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał, że K. O. legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2018 r. znak: [...]. Z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Natomiast stopień niepełnosprawności został ustalony dnia [...] lipca 2018 r. Zdaniem Burmistrza K. O. nie spełnia warunku do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem nie został potwierdzony fakt, że jej niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący. W odwołaniu podał, że do wniosku dołączył orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki z dnia [...] maja 2012 r., a ustalony stopień niepełnosprawności powstał [...] marca 2012 r. Ponadto powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt. K 38/13, w którym stwierdzono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad dorosłą osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z powyższym zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i została wydana z naruszeniem zapisu Konstytucji, a zatem wnosi o jej uchylenie. Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...], SKO, działając na podstawie art. 138 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało zaskarżoną decyzję z mocy. Zdaniem organu odwoławczego przyznanie stronie odwołującej się wnioskowanego świadczenia wprost naruszałoby przepis art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał, że mimo w/w wyroku Trybunału norma prawna wyrażona w art.17 ust.1b pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nadal pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Również z rozstrzygnięciem organu odwoławczego nie zgodził się skarżący. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniósł o uchylenie wydanej przez ten organ decyzji i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. Jego zdaniem, wbrew stanowisku organów I i Il instancji, w sprawie zostały spełnione przesłanki do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z racji sprawowania opieki nad matką. Jak wyjaśnił skarżący, powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wywołuje mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu, jednak powoduje konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w tym wyroku. Jest to zgodne z art. 8 ust. 2 Konstytucji, z którego wynika zasada bezpośredniego jej stosowania przez sądy, a oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego stanowi właśnie przejaw bezpośredniego stosowania Konstytucji. Uwzględnienie art. 17 ust. 1b w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z treścią artykułu 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz z funkcją i modelem ochrony praw jednostki realizowanej przez sądy administracyjne. W ocenie skarżącego niedopuszczalne jest oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Skarga jest w pełni zasadna. Istotna dla rozstrzygnięcia sprawy wykładnia przepisów prawa materialnego była już wielokrotnie przedmiotem orzecznictwa sądów administracyjnych i konkluzja jest jednoznaczna. Poza sporem pozostaje to, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowił podstawę do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nad niezdolną do samodzielnej egzystencji niepełnosprawną matką, pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, ogłoszonego w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r., w dalszym ciągu stanowi, że: "Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia." Zdaniem Sądu, treść tego przepisu stoi w oczywistej sprzeczności z treścią przywalonego przez skarżącego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, która jest następująca: "1. Art. 16a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, 1623 i 1650 oraz z 2014 r. poz. 559 i 567) jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji." Sąd orzekający w niniejszej sprawie podkreśla, że wyroki sądów administracyjnych powołujące się na stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności konkretnej normy prawnej (a taką jest w niniejszej sprawie "różnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na moment powstania niepełnosprawności") powinny obowiązywać nie tylko i wyłącznie w konkretnej, indywidualnej sprawie, albowiem ustawą zasadniczą, obowiązującą wszystkie organy państwa polskiego i wszystkich obywateli jest Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej, która w art. 188 pkt 1 jednoznacznie stanowi, iż Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach co do zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. Organy zaś winny przy wykładni przepisów uwzględniać stanowisko sądów tym bardziej wówczas, gdy jest ono jednolite. Stosownie do art. 190 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Przytoczona treść przepisów Konstytucji RP jednoznacznie zobowiązuje więc organy administracyjne do stosowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w tym wypadku stosowania przytoczonego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, obowiązującego od dnia 23 października 2014 r. Sąd podkreśla, że zgodnie z przytoczoną treścią Konstytucji RP, obowiązek stosowania dotyczy orzeczenia TK w rozumieniu rozstrzygnięcia, sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a nie uzasadnienia tego orzeczenia. Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, iż podziela w pełni jednoznaczne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego związane z treścią wyroku i uzasadnienia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 zawarte w wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. I OSK 1079/17 (LEX nr 2426244): "1. Sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa, dlatego nie mogą się uchylić od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia. Uzasadnienie nie stanowi bowiem treści rozstrzygnięcia, jak również nie zastępuje go. Zawiera jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, dlatego brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia. 2. Wskazanie przez ustrojodawcę w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP na wzruszanie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP. 3. Jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny." Dla organów administracji właściwych w sprawie istotne jest, że: - po pierwsze: nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP, co oznacza, że w niniejszej sprawie nie było i nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem z uwagi na wejście w życie w dniu 23 października 2014 r. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności; - po drugie: uzasadnienie wyroku Trybunału nie stanowi treści rozstrzygnięcia, jak również nie zastępuje go, a jedynie zawiera argumentację mającą wyjaśnić za wydane orzeczenie, dlatego brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia; - po trzecie: jeśli ustawodawca nie zmieni treści przepisu, którego niekonstytucyjność została stwierdzona przez Trybunał, to należy dokonać takiej jego prokonstytucyjnej wykładni, która uwzględni treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, iż podziela w pełni i przyjmuje za własne także stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 1600/16 (LEX nr 2376723), zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. może być stosowany, lecz z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Z powyższego wynika więc, że świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane osobie, która z uwagi na opiekę nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką nie może podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie można odmówić skarżącemu prawa do tego świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność jego matki powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot domniemania konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organy dokonają z pominięciem tego kryterium. Sąd zwraca uwagę organom na treść art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy uwzględnią przedstawioną powyżej wykładnię przepisów. Ustalą czy wszystkie pozostałe okoliczności są wystarczające do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł - jak w wyroku.