II SA/Rz 228/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. H. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 maja 2017 r. odmawiającego zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 228/16 w sprawie ze skargi K. H. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia na rozbiórkę budynku - postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 maja 2017 r. Wyrokiem z dnia 16 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę K. H. na opisaną w sentencji postanowienia decyzję Wojewody. W złożonym dnia 5 maja 2017 r. wniosku skarżący zwrócił się ponownie o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Uzasadniając zgłoszone żądanie podał, że nie posiada stosownej wiedzy prawniczej a skargę kasacyjną może sporządzić tylko zawodowy pełnomocnik. Wolnorynkowy cennik usług adwokackich jest wysoki, co nie pozwala mu na wybór odpowiedniej osoby. Podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Na posiadany majątek składają się: współwłasność ½ udziału, dwa pokoje ok. 40m2 z "używalnością wspólnej kuchni i łazienki". Jest właścicielem użytkowanej nieruchomości rolnej o pow. 0,97 ha, której część to sad owocowy. W skład małżeńskiej wspólności ustawowej wchodzi budynek mieszkalno-usługowy o pow. 200 m2. Posiada oszczędności w wysokości 208,68 zł na rachunku bankowym. Na majątek wnioskodawcy składają się także: samochód osobowy (współwłasność w 1/2 części), ciągnik rolniczy z 1988 r. Posiada także ¼ udziału w drodze dojazdowej do miejsca zamieszkania. Dochód z gospodarstwa rolnego to 224,00 zł, wynagrodzenie za pracę żony to kwota 3497,28 zł, zaś dochód żony z tytułu pozarolniczej działalności to 599,53 zł. Miesięczne wydatki strony to: ubezpieczenie rolne – 390 zł/na kwartał, ubezpieczenie pojazdów – 1000 zł, podatek rolny – 145 zł/rocznie, podatek od nieruchomości – 150 zł/kwartalnie, podatek od pozarolniczej działalności – 4687 zł/rocznie, leczenie – 150-200 zł, wyżywienie – 800-900 zł, utrzymanie czystości i "inne okoliczności" – 400-500 zł/miesięcznie, opał – 1700 zł, energia i gaz – 150-200 zł/miesięcznie, paliwo – 300 zł/miesięcznie, ubrania i inne drobne wydatki to 100-150 zł. Postanowieniem z dnia 12 maja 2017 r., sygn. II SA/Rz 228/16 referendarz sądowy odmówił zmiany własnego postanowienia z dnia 29 marca 2016 r. w części dotyczącej odmowy ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy podał, że skarżący obecnie ponownie domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, a zatem zasadne jest wykorzystanie w niniejszej sprawie instytucji zawartej w art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej: "P.p.s.a."). Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z mocy art. 167a § 1 P.p.s.a., wskazane unormowanie może być także stosowane przez referendarza sądowego w odniesieniu do własnych postanowień. Zdaniem referendarza sądowego analiza danych przedstawionych przez skarżącego we wniosku, oraz tych podanych uprzednio, prowadzi do uznania, że skarżący nie wskazał na okoliczności, które uzasadniałyby wzruszenie prawomocnego postanowienia z dnia 29 marca 2016 r. Doszło wprawdzie do zmiany sytuacji procesowej i materialnej, jednakże ta ostatnia nie jest na tyle istotna by mogła przesądzić o potrzebie ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Zadeklarowane przez stronę dochody rodziny utrzymują się na takim samym co poprzednio poziomie – wzrosły o ok. 50 zł. Zwiększyły się natomiast comiesięczne wydatki. Poprzednio ok. 2000 zł, obecnie ok. 3100 zł. Niemniej jednak referendarz uznał, że powyższe nie wpływa na możliwości płatnicze wnioskodawcy, gdyż z porównania comiesięcznych dochodów i wydatków wynika, że skarżącemu pozostaje nadwyżka tych pierwszych równa kwocie ok. 1200 zł. W ocenie referendarza jest to wystarczająca kwota by poczynić oszczędności na poczet wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. We wniesionym sprzeciwie skarżący podał, że referendarz dokonał nieprawidłowej oceny jego sytuacji finansowo-bytowej. W sposób nieuprawniony wliczył dochód osiągany przez jego żonę. Zarzucił nie odniesienie się do podniesionej kwestii, że jest na wyłącznym utrzymaniu żony. Zakwestionował konieczność przedstawienia dowodów na okoliczność wydatków przeznaczanych na bieżące utrzymanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. stanowi, iż rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Mając na względzie powyższe, skarżący występił z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Zatem domaga się zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 marca 2016 r. II SA/Rz 228/16. W tej sytuacji jego wniosek podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 P.p.s.a. Zauważyć należy, że przesłanką modyfikacji orzeczenia na podstawie powyższego przepisu jest zmiana okoliczności sprawy, przez które przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozumieć dane dotyczące sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego i dochodów wnioskującego o takie wsparcie. Są one bowiem decydujące w kontekście przyznania prawa pomocy. Zmiana okoliczności sprawy musi być przy tym na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację tego orzeczenia. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata (art. 245 § 3 P.p.s.a.). W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu analiza wniosku skarżącego nie pozwala na przyjęcie, że wykazał on istotną okoliczność, a zatem zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy w pełni zasadnie odmówił przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń o wysokości osiąganych przez rodzinę (jego i jego żonę) dochodów oraz wysokości comiesięcznych wydatków, słusznie referendarz sądowy wskazał, że sytuacja majątkowa skarżącego nie uległa zmianie a skarżący nadal znajduje się w grupie osób o dobrej sytuacji finansowej. Jeżeli zatem nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w art. 165 P.p.s.a., to nie było też podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 29 marca 2016 r. Dodatkowo należy wyjaśnić skarżącemu prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Służy realizacji zasady dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Rozstrzygnięcie sądu w kwestii prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, a zatem to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, tj. że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (post. NSA z 4 kwietnia 2011 r., II FZ 103/11; 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej skarżącego tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Prawidłowo zauważył referendarz, że choć wzrosły comiesięczne wydatki i dochody (te ostatnie o ok. 50 zł), to jednak z porównania dochodów i wydatków do dyspozycji strony pozostaje kwota ok. 1200 zł, z której można poczynić oszczędności na poczet wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Jednocześnie zauważono, że niezbędne potrzeby życiowe skarżącego i jego rodziny są zaspokojone. W tych okolicznościach sprawy Sąd nie znalazł podstaw do zmiany uprzednio wydanego postanowienia referendarza sądowego i przerzucania ciężaru ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem spraw sądowych na ogół podatników. Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 2, art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 165 P.p.s.a., Sąd utrzymał zaskarżone postanowienie referendarza sądowego