II SA/Rz 237/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie NSA Stanisław Śliwa WSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej -skargę oddala- Wójt Gminy decyzją wydaną w dniu [...] listopada 2007r. znak: [...] odmówił I. K. prawa do zaliczki alimentacyjnej dla dzieci: K. L., R. L. oraz D. L. W podstawie prawnej powołał następujące przepisy: art. 1, art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 10, art. 18 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), art. 1 ust. 3, art. 3 pkt 1, pkt 2, pkt 10, pkt 11, pkt 12, pkt 16, pkt 17a, art. 23 ust. 4 pkt 1, art. 25, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 czerwca 2005r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. Nr 105, poz. 882 ze zm.), § 1, § 2, § 15 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny sprawy. Wyrokiem z dnia 16 października 2001r. Sąd Rejonowy w S. zasądził od A. L. na rzecz K. L., R. L. oraz D. L. alimenty w kwocie po 200 zł na każde z nich. Egzekucja powyższych alimentów okazała się bezskuteczna, co potwierdza zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia 3 września 2007r. (sygn. akt [...]) Wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2007r. I. K. zwróciła się do Wójta Gminy o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na dzieci: K. L., R. L. oraz D. L. Wnioskodawczyni w roku podatkowym 2006 uzyskała dochód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych w wysokości 18 946,14 zł brutto, podatek należny wyniósł 890 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne 1 017,53 zł, zaś składki na ubezpieczenie społeczne 2 873,32 zł. Tym samym dochód netto I. K. ustalony w oparciu o § 15 Rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne wyniósł 14 034 zł, co stanowi 1 169,50 zł miesięcznie a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 292,37 zł. Ojciec dzieci, których dotyczy przedmiotowy wniosek tj. A. L. zameldowany był w K. nr domu [...] łącznie z tymi dziećmi oraz ich matką (I. K.) do dnia 16 marca 2007r., po tym terminie pomimo braku zameldowania nadal przebywa pod powyższym adresem. Relacje pomiędzy K., R. i D. L. a ich ojcem są prawidłowe. A. L. przyczynia się do wychowania dzieci poprzez opiekę nad nimi w czasie, gdy ich matka jest w pracy, odprowadzanie ze szkoły, odbywanie spacerów, organizację wspólnych wyjazdów, wspólne dokonywanie zakupów, przyczynianie się do ich utrzymania poprzez zakup artykułów żywnościowych, remont domu, w którym mieszkają i którego jest właścicielem. W dniu 1 października 2007r. I. K. zawarła z A. L. umowę użyczenia budynku mieszkalnego nr [...] w K. W kolejnej umowie z tego samego dnia (1 października 2007r.) zwartej pomiędzy tymi samymi stronami A. L. zobowiązał się do sprawowania opieki nad dziećmi podczas nieobecności wnioskodawczyni w domu. W piśmie z dnia 22 listopada 2007r. A. L. oświadczył, iż nie prowadzi z I. K. wspólnego gospodarstwa domowego i nie jest jej konkubentem. Również I. K. w piśmie z dnia 22 listopada 2007r. oświadczyła, iż nie prowadzi z A. L. wspólnego gospodarstwa domowego ani też nie jest jego konkubiną. Oceniając wskazane wyżej okoliczności sprawy organ wskazał, iż przemawiają one za odmową uwzględnienia wniosku I. K. wobec braku spełnienia przesłanki określonej w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Według tych przepisów osobą uprawnioną do otrzymania zaliczki alimentacyjnej jest osoba wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, którą z kolei jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Wedle organu I instancji stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje na to, iż I. K. wspólnie z A. L. wychowują swoje dzieci: K., R. i D. L., zaś umowa użyczenia i umowa zlecenia zawarte przez nich zostały jedynie na użytek niniejszego postępowania. Poza tym nie zmieniają one w istocie faktu wspólnego wychowywania dzieci przez ich rodziców. Następnie Wójt Gminy zwrócił uwagę, iż wprawdzie materiał dowodowy wskazuje na to, że A. L. nie w pełni przyczynia się do ponoszenia kosztów utrzymania dzieci, co znajduje wyraz w orzeczeniu sądowym dotyczącym alimentów, jednak wychowywanie dzieci w rozumieniu powołanego wyżej art. 3 pkt 17a jest kategorią szerszą od ponoszenia kosztów utrzymania. Organ przyznał, iż sam fakt wspólnego zamieszkania nie może być utożsamiany z wychowywaniem dzieci jednak okoliczność, iż A. L. pomimo braku zameldowania faktycznie przebywa w K. pod nr [...] opiekując się swymi dziećmi, stwarza mu możliwość faktycznego oddziaływania na ich postawy, kreowania tych postaw oraz realizowania obowiązków rodzicielskich. W ocenie organu nie ma znaczenia – w kontekście spełnienia przesłanki wspólnego wychowywania dzieci – czy opieka A. L. nad dziećmi sprawowana jest w ograniczonym zakresie (jak twierdzi wnioskodawczyni) oraz czy jej celem jest osiągnięcie źródła dochodu (sprawowanie opieki w celach zarobkowych). Wójt Gminy podniósł także, iż na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy bez wpływu pozostaje fakt uznania w uprzednio wydawanych decyzjach odnoszących się do udzielenia I. K. pomocy w postaci zasiłku celowego, że przedmiotowa rodzina jest rodziną niepełną. Podstawą podjęcia wspomnianych decyzji była bowiem ustawa o pomocy społecznej, przewidująca inne przesłanki przyznania określonej w niej pomocy niż ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Zdaniem organu, nie ma też w sprawie znaczenia kwestia czy z uwagi na fakt, iż I. K. zatrudniona jest na czas nieokreślony w Politechnice na stanowisku pomocniczego pracownika obsługi, wnioskodawczyni posiada niezależność finansową, bowiem nie wpływa to na zaistnienie bądź też nie przesłanki wspólnego wychowywania dzieci. Odwołanie od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] listopada 2007r. złożyła I. K. wnosząc o jej uchylenie. Odwołująca się zarzuciła, iż decyzja pierwszoinstancyjna nie zawiera adresu organu, od którego pochodzi, podpisu osoby ją wydającej oraz uzasadnienia prawnego, zaś uzasadnienie faktyczne zawiera liczne błędy i oparte jest na nieistniejących dokumentach. Zdaniem wnoszącej odwołanie w trakcie prowadzonego postępowania organ nie przestrzegał przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w szczególności: - załączył jako dowód w sprawie zeznania A. L., mimo iż wyżej wymieniony nie jest stroną w sprawie ani tez nie został powołany na świadka, - załączył jako dowód w sprawie zeznania A. L. oraz jej zeznania złożone w innej sprawie, czym pozbawił ją, jak i A. L. prawa odmowy składania zeznań lub też prawa uchylenia się od odpowiedzi, - nie dopuścił dowodu z wszystkich dokumentów, które przedstawiła w piśmie z dnia 23 listopada 2007r. (naruszenie art. 77 § 1 k.p.a.), - włączył do akt sprawy, jako dowody, niepodpisane notatki służbowe pracowników Gminnego Ośrodka pomocy Społecznej (naruszenie art. 75 § 1 k.p.a.), - nie dotrzymał terminu wydania decyzji (naruszenie art. 35 § 3 k.p.a..), - załączył jako dowody decyzje, które zostały zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (naruszenie art. 75 § 1 k.p.a.), - nie przestrzegał procedur określonych w ustawie o ochronie danych osobowych, bowiem w trakcie przesłuchania świadków ujawnił fakt istnienia wyroku zasądzającego od A. L. alimentów (naruszenie art. 27 tej ustawy) oraz nie poinformował A. L. o gromadzeniu i przetwarzaniu jego danych osobowych (naruszenie art. 25 wspomnianej ustawy), - naruszył jej dobra osobiste gwarantowane art. 47 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 8 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka poprzez określenie jej "konkubiną" w sytuacji, gdy żaden akt prawny nie zawiera regulacji odnośnie definicji tego pojęcia, - nie sporządził spisu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, Odnosząc się do uzasadnienia faktycznego odwołująca się podniosła, że nie znajdują potwierdzenia w rzeczywistości następujące okoliczności ustalone przez organ: - faktyczne zamieszkiwanie A. L. pod adresem : K. [...], - wyjazdy A. L. za granicę, - prawidłowe relacje pomiędzy A. L., I. K. i dziećmi, - przyczynianie się przez A. L. do wychowania dzieci, - sprawowanie przez A. L. opieki nad dziećmi podczas pobytu I. K. w pracy, - nauka dzieci przez A. L. jazdy na rowerze, organizowanie przez wyżej wymienionego wspólnych wyjazdów z dziećmi, dokonywanie przez A. L. wspólnie z dziećmi zakupów, przyczynianie się przez A. L. do utrzymywania dzieci poprzez remont domu i zakup artykułów żywnościowych, - pozostawanie przez I. K. z A. L. w konkubinacie, - przebywanie przez A. L. razem z synem na wspólnym odpoczynku w B. Składając odwołanie zarzuciła, iż przesłuchani w sprawie świadkowie to osoby postronne a ich stwierdzenia i spostrzeżenia dotyczące relacji między osobami zamieszkałymi pod adresem: K. [...] mają charakter jedynie subiektywny. Po rozpatrzeniu powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją wydaną w dniu [...] stycznia 2008r. znak: [...] - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 pkt 5 oraz art. 10 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej -utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Ostatnio wskazaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie I. K., wnosząc o jej uchylenie, ponawiając zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, ponawiając argumentację zawartą w uzasadnieniu stanowiącej przedmiot skargi decyzji. W szczególności organ wskazał, że skarżąca nie spełnia przesłanek wymaganych do pobierania zaliczki alimentacyjnej ponieważ, pomimo, że pozostaje w stanie wolnym, to w istocie wychowuje wszystkie swoje dzieci z ich ojcem A. L. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153 poz. 1269 z 2002 roku/ sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku / zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy , których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej / Dz.U.nr 86 poz. 732 z 2005 r. ze zm/. Przepis art. 2 pkt.5 lit.a tej ustawy w brzmieniu nadanym ustawą z 28 lipca 2005roku o zmianie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz niektórych ustaw / Dz.U. nr 164 poz.1366 z 2005r. / stanowi, że pojęcie " osoba uprawniona" oznacza osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego określa osobę uprawnioną na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych . Pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko definiuje przepis art. 3 pkt.17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych /Dz.U. Nr 228 poz. 2255 z 2003 r. ze zm./. W myśl tego przepisu osoba samotnie wychowująca dziecko oznacza – pannę, kawalera, wdowę, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Bezsporne jest, że skarżąca I. K. jest panną wychowującą troje małoletnich dzieci – K. L., R. L. i D. L. Wyrokiem z dnia 16 października 2001 roku sygn. [...] Sąd Rejonowy w S. zasądził od ojca dzieci A. L. alimenty w kwocie po 200 zł na każde dziecko. Z zaświadczenia Komornika Sądowego z dnia 3 września 2007 r. wynika, że postępowanie egzekucyjne wobec dłużnika A. L. jest bezskuteczne. Sąd podziela argumentację organu , że zgodnie z przepisem art. 97 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego każde z rodziców jest zobowiązane i uprawnione do wykonywania władzy rodzicielskiej, o ile przysługuje ona obojgu rodzicom. Z akt sprawy nie wynika, by ojcu dzieci nie przysługiwała władza rodzicielska, natomiast wynika, że A. L. sprawuje obowiązki rodzicielskie, uczestniczy w wychowywaniu dzieci, opiekuje się nimi, odbiera ze szkoły, organizuje wypoczynek, kupuje dla nich artykuły żywnościowe. Mimo deklaracji skarżącej i A. L., że nie pozostają w konkubinacie, jest bezsporne, że mieszkają wspólnie wraz z dziećmi w domu A. L., który ponosi koszty utrzymania domu i wykonuje bieżące remonty poprawiając warunki zamieszkania. Ustalono, że A. L. wyjeżdżał okresowo do pracy za granicę, jednak od lipca 2007 roku przebywa na stałe w K. nr [...] wraz z dziećmi i ich matką. W obszernym uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wykazał, że w sposób wyczerpujący zebrał , a następnie rozpatrzył materiał dowodowy. Ustalając stan faktyczny organ przeprowadził dowód z dokumentów oraz zeznań stron i szeregu świadków, w tym osoby na co dzień mające kontakt z rodziną skarżącej. Dowodzą one, że skarżąca wychowuje dzieci wraz z ich ojcem. Jak wskazano wyżej, do uznania osoby za samotnie wychowującą dziecko konieczne jest spełnienie dwóch przesłanek. Po pierwsze – musi posiadać status osoby samotnej w rozumieniu przepisu art. 3 pkt.17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a po drugie – musi wychowywać dziecko / dzieci / bez udziału drugiego rodzica dziecka / dzieci/. Wobec ustalenia, że skarżąca wychowuje i utrzymuje dzieci wraz z ich ojcem – A. L., odmowa prawa do zaliczki alimentacyjnej była uzasadniona i zgodna z przytoczonymi wyżej przepisami, na podstawie których takie uprawnienie się ustala. Wskazując na powyższe, Sąd nie podzielił zarzutów skargi ,bowiem organy orzekające w sprawienie naruszyły prawa. Orzeczenie znajduje oparcie w przepisie art. 151 P.p.s.a.