II SA/Rz 266/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. E. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia I. Zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w całości, II. Odmówić ustanowienia dla skarżącej adwokata. L. E. wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie WINB z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na przeznaczonym do tego formularzu PPF wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, powołując się przy tym na konieczność obrony swoich praw i własności. Z uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia wynika, iż wnioskodawczyni jest osobą samotną, liczy 68 lat i utrzymuje się z emerytury w wysokości 697 zł. netto miesięcznie (806 zł. brutto). Pobierane przez nią świadczenie nie zapewnia jej godziwego życia i konieczności leczenia chorób. Średnio 375 zł. miesięcznie pochłaniają jej opłaty za gaz, energię elektr., nieczystości stałe, wodę i kanalizację, telefon oraz podatek od nieruchomości. Koszt zakupu lekarstw to łącznie 443 zł. (leki na nadciśnienie, osteoporozę i zaćmę – 148 zł., na krążenie – 102 zł., kobiece i p. bólowe – 193 zł.). Inne dotykające ją dolegliwości chorobowe nie mogą być objęte leczeniem z uwagi na konieczność dokonywania wyboru między zakupem żywności a lekarstw, istnieją także potrzeby związane z dojazdami do szpitali. Posiadany przez nią majątek obejmuje dolną kondygnację zajmowanego budynku mieszkalnego (pow. 42 m²), związane z przedmiotem skargi mieszkanie (pow. 20,5 m²), ½ część budynku mieszkalno – gospodarczego (34,5 m²) oraz nieruchomość rolną (pow. 20 a 14 m²). Z dodatkowych udzielonych przez wnioskodawczynię w wyniku wezwania a istotnych dla rozpoznania wniosku informacji wynika ponadto, że: - na zakup żywności przeznacza średnio 130 zł. miesięcznie, - oprócz emerytury - z uwagi na orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności - od 1 maja 2009 r. pobiera dodatek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł., - górną kondygnację budynku w którym mieszka skarżąca zajmuje jej syn z rodziną, w budynku mieszkalno – gospodarczym którego jest współwłaścicielem zamieszkuje córka z synem; z posiadanych nieruchomości (w tym rolnej) skarżąca nie uzyskuje żadnych dochodów. Rozpatrując złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W wyniku rozpatrzenia założonego wniosku uznano go za uzasadniony w części obejmującej koszty sądowe; oprócz wymaganego na obecnym etapie postępowania wpisu od skargi w wysokości 100 zł., do najbardziej prawdopodobnych mogących wystąpić w przyszłości należą w takiej samej wysokości opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania orzeczenia Sądu I instancji. Mimo że koszty te nie są znaczne a ponadto są rozłożone w czasie, ich uiszczenie przez skarżącą należy uznać na niemożliwe bez powodowania uszczerbku dla jej koniecznego utrzymania. Przyznanie zwolnienia od nich podyktowane jest przede wszystkim jej nie najlepszą sytuacją finansową i materialną; wg oświadczenia bieżące dochody przeznacza w całości na zaspokojenie wydatków związanych z utrzymaniem siebie i mieszkania oraz leczenie. Nie posiada przy tym żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych, które mogłyby stanowić źródło ich pokrycia. Uznając za zasadne zwolnienie wnioskodawczyni od całości kosztów sądowych stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia na obecnym etapie postępowania jej wniosku w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Skarżąca w żaden sposób nie wykazała potrzeby działania przed Sądem I instancji przez fachowego pełnomocnika; nie spełnia tego powoływanie się na konieczność obrony swoich praw, gdyż co do zasady leży to u podstaw każdej sprawy sądowej. Nie jest to także uzasadnione stopniem skomplikowania sprawy, bowiem przedmiotem skargi jest proceduralna kwestia przywrócenia terminu do wniesienia przez nią odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2009 r. Nr [...], a z treści formułowanych przez skarżącą pism wynika jej dobre rozeznanie w sprawie. Jak to już wyżej wskazano, ciężar wykazania przesłanki do przyznania prawa pomocy tak w zakresie częściowym jak i całkowitym spoczywa na wnioskodawcy. L. E. nie wykazała przesłanki do przyznania jej całkowitego prawa pomocy, tj. braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Chociaż przytoczone przez nią okoliczności co do zasady nie budzą wątpliwości, to widoczne są między nimi niespójności poddające w wątpliwość wiarygodność i zupełność udzielonych przez nią informacji. W formularzu PPF skarżąca nie wykazała pobierania przez nią dodatku pielęgnacyjnego, mimo że suma jej wydatków związanych z utrzymaniem domu i zakupem leków (819 zł.) przewyższała wysokość pobieranej przez nią emerytury (697 zł.). Okoliczność tę sygnalizowano w skierowanym do niej wezwaniu, niemniej jednak i tak po doliczeniu do emerytury dodatku pielęgnacyjnego (850 zł.) dochody te są o ponad 100 zł. niższe od kwot wydatkowanych na w/w cele i zakup żywności (łącznie 949 zł.). Skarżąca nie wyjaśniła skąd się bierze ta różnica i z jakich źródeł jest pokrywana, nie budzi bowiem najmniejszych wątpliwości, że ponoszone wydatki nie mogą przewyższać uzyskiwanych dochodów. Dodatkowo, o ile wśród tych wydatków za zgodne z rzeczywistością można uznać te przeznaczane na opłaty i zakup lekarstw, to całkowicie nieadekwatne i to nawet w stosunku do jednej osoby są wydatki deklarowane przez skarżącą na zakup żywności; dawałoby to dzienną stawkę w wysokości ok. 4,70 zł., co trudno uznać za odpowiadające realiom życiowym. Powyższe okoliczności nie mogą być interpretowane na korzyść wnioskodawczyni, gdyż stałoby to w sprzeczności z wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy i ustawowymi zasadami jej przyznawania. Tym bardziej nie mogą uzasadniać ustanowienia ze środków publicznych zastępcy prawnego w osobie adwokata, którego brak w żaden sposób nie ogranicza skarżącej w dostępie do sądu. Przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie przewidują zresztą obowiązku reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie; wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia (m.in. skargi kasacyjnej), która to potrzeba aktualnie nie zachodzi. Sąd bierze ponadto z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza prawa stron postępowania. Dodatkowego podkreślenia wymaga, że w zakresie ustanowienia pełnomocnika z wyboru – jeżeli skarżąca jego udział w sprawie uważa za naprawdę niezbędny – może skorzystać z pomocy finansowej zamieszkujących w bezpośrednim sąsiedztwie dzieci; między rodzicami a dziećmi istnieje ustawowy obowiązek alimentacji. W tym stanie rzeczy ustanowienie dla skarżącej adwokata stanowiłoby na obecnym etapie postępowania nadużycie prawa pomocy. Nie pozbawia to jej jednak możliwości ponownego wystąpienia z wnioskiem w tym zakresie, o ile udział fachowego pełnomocnika w sprawie będzie faktycznie uzasadniony i wymagany. Nie stoi to również w sprzeczności z orzeczeniami wydawanymi w innych sprawach, w których w wyniku rozpoznania jej wcześniejszych wniosków o prawa pomocy ustanowiono dla niej adwokata (m.in. w sprawie II SA/Rz 212/06 i II SA/Rz 700/08). Z tych przyczyn, wobec braku spełnienia przez skarżącą przesłanki przemawiającej za uwzględnieniem jej wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.