II SA/Rz 268/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. G. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier poza kasynem gry postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. B. G. dołączonym do skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (złożonym na formularzu PPF) wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wg uzasadnienia i zawartego we wniosku oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i 2 studiujących dzieci. Źródło ich utrzymania stanowi wynagrodzenie za pracę jej i męża (odpowiednio 1096 i 5800 zł netto), dzieci otrzymują alimenty od biologicznego ojca (450 i 500 zł). Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu (ogrzewanie, woda, energia elektr., tv, internet, wywóz nieczystości, ubezpieczenie, podatek) wynoszą ok. 1250 zł, studiujących w systemie dziennym w K. i W. dzieci – ok. 3300 zł, samochodów – ok. 700 zł. Po ich odliczeniu, skarżącej i mężowi pozostaje kwota ok. 2520 zł, przeznaczana na własne utrzymanie. Jako posiadany majątek wnioskodawczyni wykazała dom o pow. 100 m² (kwalifikujący się wg oświadczenia do remontu), lokal użytkowy, oszczędności w wysokości 20 tys. zł, samochód Toyota Corolla z 2009 r. o wartości ok. 30 tys. zł oraz stanowiące odrębny majątek męża mieszkanie o pow. 48 m² i nieruchomość rolna o pow. 1 ha. Zaznaczyła, że mąż nie jest zobowiązany do partycypowania w kosztach utrzymania jej dzieci z pierwszego małżeństwa. Ponieważ wstępna analiza tych informacji nie wskazywała na związany z wymogiem poniesienia kosztów sądowych uszczerbek dla koniecznego utrzymania skarżącej i członków jej rodziny, za pośrednictwem ustanowionego przez nią w sprawie pełnomocnika (adwokata) wezwano ją do: a) wyjaśnienia, jakie niezbędne potrzeby życiowe jej i osób wspólnie gospodarujących pozostałyby niezaspokojone w związku z koniecznością jednorazowego poniesienia kosztów sądowych, w tym wpisów od w/w skarg w kwocie 2 x 400 zł w niniejszej i toczącej się równolegle sprawie II SA/Rz 269/15 /z wyjaśnieniem określenia "na własne utrzymanie" użytego w odniesieniu do sposobu wykorzystania przez siebie i męża kwoty 2522 zł, pozostającej po odliczeniu wydatków związanych z utrzymaniem domu, dzieci i pojazdów mechanicznych/, b) kwotowego wyszczególnienia wydatków składających się na deklarowane kwoty 1250 i 3300zł, przeznaczane w skali miesiąca na utrzymanie domu oraz studiujących dzieci, c) wyjaśnienia, z jakich przyczyn na opłacenie kosztów sądowych nie mogą być przeznaczone środki z posiadanych oszczędności, d) wskazania źródeł pokrycia wydatków związanych z ustanowieniem w postępowaniu administracyjnym i sądowym pełnomocnika w osobie adwokata, e) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące pojazdów mechanicznych; w uzasadnieniu skarg i wniosków mowa jest o pojazdach mechanicznych, zaś wykazany został tylko jeden, f) wskazanie sposobu wykorzystania mieszkania, lokalu użytkowego i nieruchomości rolnej oraz uzyskiwanych z nich dochodów (z uwzględnieniem dalszego prowadzenia działalności gospodarczej), g) przedłożenia, za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania, wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez siebie i domowników oraz dowodów potwierdzających wysokość dochodów z działalności gospodarczej, jeżeli taka nadal jest prowadzona (np. odpisów /kopii deklaracji podatkowych). Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania, zostało ono doręczone pełnomocnikowi wnioskodawczyni 18 marca 2015 r. Mimo upływu zakreślonego w nim 7-dniowego terminu do jego wykonania (ostatni dzień przypadał 25 marca 2015 r.) oraz wskazanego rygoru rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy - formularzu PPF, pozostało ono bez odpowiedzi. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie wnioskodawcy będącego osobą fizyczną uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; zgodnie m.in. z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. B. G. z obowiązku tego się nie wywiązała i w żaden sposób nie wykazała, z jakim uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej, męża i dzieci wiązałoby się jednorazowe poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych, w tym warunkującego rozpoznanie skargi wpisu (w równym stopniu dot. to sprawy II SA/Rz 269/15). Na zagrożenie takim uszczerbkiem nie wskazuje ocena ich sytuacji materialno – finansowej, znajdująca odzwierciedlenie w zgromadzonym majątku (w tym w pełni zabezpieczonych potrzebach mieszkaniowych) i uzyskiwanych stosunkowo wysokich dochodach, zapewniających pełne finansowanie wszystkich ponoszonych wydatków. Zwrócenia uwagi wymaga, że w kontekście ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy, z pierwszeństwa względem kosztów postępowania sądowego nie korzystają wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz jedynie te, które związane są z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych (tj. zakupem żywności, środków czystości, podstawowymi opłatami związanymi z utrzymaniem domu lub mieszkania, wydatkami na leczenie i edukację) i to wyłącznie w ich niezbędnym zakresie. Co do zasady nie należą do nich koszty utrzymania pojazdów mechanicznych (w przypadku skarżącej miesięczne nakłady na nie praktycznie pozwoliłoby opłacić wpisy od skarg), opłaty za tv, internet, telefony. Całkowicie sprzeczne z ideą prawa pomocy (określanego też jako prawo ubogich) jest też ubieganie się o jego przyznanie w sytuacji posiadania oszczędności, których możliwość wykorzystania nie jest w żaden sposób ograniczona; nie spełnia tego wymogu wskazywanie na potrzebę remontu domu, co po pierwsze nie jest w analizowanej sytuacji bezpośrednio związane z zaspokajaniem potrzeb bytowych, a po drugie, idąc tym tropem, zawsze możliwe byłoby wytypowanie takich wydatków, które dla strony wnioskującej byłyby ważniejsze od kosztów postępowania sądowego (w tym zakresie znamienne jest, że skarżąca ustanowiła w sprawie pełnomocnika – adwokata, z czym bez wątpienia wiązały się dla niej wyższe wydatki niż z opłaceniem kosztów sądowych). Ponieważ powyższe okoliczności nie pozwalały na przyznanie skarżącej wnioskowanego prawa pomocy, skierowano do niej wezwanie mające na celu uszczegółowienie udzielonych informacji, w tym dające dodatkową "szansę" wykazania zasadności wniosku. Brak ustosunkowania się do niego przez wnioskodawczynię - bez najmniejszych już obecnie wątpliwości - pozwala na stwierdzenie, że nie wykazała ona spełnienia ustawowej przesłanki do wyłączenia względem niej ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), który to obowiązek zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym dotyczy każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (kryterium to skarżąca niewątpliwie spełnia, a bardzo prawdopodobne w opisanych okolicznościach jest to, że jej sytuacja materialna i możliwości płatnicze kształtują się jeszcze lepiej, niż wynika to z wniosku PPF). Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku; znajduje to potwierdzenie w postanowieniu NSA z dnia 6 czerwca 2011 r. II FZ 227/11, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania wystosowanego w oparciu o art. 255 P.p.s.a. wyklucza przyznanie prawa pomocy. Całkowicie pozbawiony znaczenia dla rozpoznania wniosku jest argument, że na mężu skarżącej nie ciąży obowiązek utrzymywania jej dzieci. Może mieć on skutek wyłącznie w stosunkach wewnętrznych między małżonkami, gdyż dla potrzeb prawa pomocy pod uwagę brane są dochody i wydatki wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.