II SA/Rz 274/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 6 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. I. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2016 r. sygn. II SA/Rz 274/16 o odmowie przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy - p o s t a n a w i a - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego. Po wniesieniu do WSA w Rzeszowie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...], B. I. wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niepracującą, pozostającą w leczeniu po wypadku samochodowym (schorzenia ortopedyczne, laryngologiczne, poważna utrata słuchu, trudności z poruszaniem się). Jedyny dochód w postaci zasiłku stałego z MOPS w wysokości 604 zł w całości przeznacza na koszty leczenia i utrzymania. Nie posiada żadnego majątku. Celem uzyskania dodatkowych informacji nt. sytuacji finansowej skarżącego wezwano go do złożenia w terminie 7 dni dodatkowego oświadczenia obejmującego: wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na wyżywienie, leczenie i rehabilitację, wyjaśnienie kwestii własności domu w którym mieszka oraz wskazania średnich miesięcznych kosztów jego utrzymania (opłat za gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację, wywóz śmieci, opał), wskazanie wydatków z tytułu korzystania z telefonu i internetu, wykazania posiadanych pojazdów mechanicznych i miesięcznych kosztów ich utrzymania, wyjaśnienie czy oprócz zasiłku stałego uzyskuje inne świadczenia z pomocy społecznej. Zobowiązano go także do przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych. Powyższe wezwanie mimo podwójnego awizowania nie zostało przez adresata odebrane, w związku z czym przyjęto wynikający z art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej: P.p.s.a.) skutek doręczenia z ostatnim dniem, w którym mógł to uczynić, tj. 20 maja 2016 r. Do dnia 27 maja 2016 r. B. I. nie udzielił odpowiedzi. Postanowieniem z 27 maja 2016 r. referendarz sądowy WSA w Rzeszowie odmówił przyznania wnioskodawcy dochodzonego prawa pomocy. Wskazał, że nie udzielił on odpowiedzi na kierowane do niego w trybie art. 255 P.p.s.a. pytania, które miały lepiej zobrazować jego sytuację materialną w kontekście przesłanek przyznawania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza B. I. podniósł, że jedynym jego dochodem jest zasiłek stały w wysokości 604 zł i nie posiada żadnego majątku. Na wezwanie nie mógł odpowiedzieć, ponieważ go nie otrzymał, zaś na procedurę doręczeń Sąd nie może się powoływać, gdyż miał informację o jego nieobecności. Skoro wskazał, że nie posiada żadnego majątku, to logiczne jest, że lokal w którym mieszka nie jest jego własnością. Zaświadczenia z banku są płatne i nie może sobie pozwolić na wydanie 50 zł. Ponadto na koncie bankowym nie ma żadnych oszczędności i jego wszelkie wydatki na żywność i leki muszą się mieścić w kwocie zasiłku stałego. Oczywistym jest więc, że nie jest w stanie ponieść pełnych, a nawet żadnych kosztów postępowania, a zarzucany mu brak współpracy jest chybiony, stronniczy i nieuzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 P.p.s.a., sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 tej ustawy, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia i postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Wniosek B. I. dotyczy prawa pomocy w zakresie całkowitym, którego przyznanie osobie fizycznej następuje w wyniku wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa pomocy referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka ta nie została spełniona. Ocena danych zawartych we wniosku PPF opierająca się na deklaracjach co do wysokości posiadanych dochodów, rodzaju ponoszonych wydatków oraz braku jakiegokolwiek majątku mogłaby wprawdzie sugerować zasadność przyznania prawa pomocy, jednak ich dokładna analiza nie pozwala na uznanie tylko na tej podstawie słuszności takiego stanowiska. Oświadczenie o ponoszeniu kosztów utrzymania i leczenia oparte jest bowiem na ogólnikowym stwierdzeniu, że wnioskodawca przeznacza na nie całość dochodu z pobieranego zasiłku stałego. Przy prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego i braku posiadania jakiegokolwiek majątku, w szczególności domu lub mieszkania, kwota 604 zł miesięcznie wydaje się nieadekwatna względem wskazanych wydatków, które oprócz kosztów wyżywienia i leczenia (zakupu leków), muszą obejmować opłaty za tzw. media (energia elektryczna, gaz, woda i kanalizacja, wywóz śmieci, telefon, internet), ogrzewanie, a w przypadku jeżeli nie jest właścicielem zajmowanego domu, z reguły także czynsz najmu. Z braku danych, jaka jest rzeczywista struktura tych wydatków i ich wzajemne proporcje oraz czy znajdują one pełne pokrycie w zasiłku stałym, za uzasadnione okolicznościami sprawy należało uznać wystosowanie przez referendarza wezwania do sprecyzowania wysokości ponoszonych w skali miesiąca wydatków, wyjaśnienia pozostałych objętych nim kwestii oraz nadesłania wyciągów z rachunków bankowych. Odnośnie tej ostatniej kwestii należy wyjaśnić, że wnioskodawca zasłaniając się stosunkowo wysoką opłatą za uzyskanie wyciągu z rachunku bankowego nie wskazał nawet, w jakim banku posiada kontro, co umożliwiłoby proste zweryfikowanie tego twierdzenia, zwłaszcza wobec sytuacji, że większość banków comiesięczne wyciągi z rachunków udostępnia bezpłatnie (lub w ramach opłaty za jego prowadzenie), a coraz powszechniejszym standardem jest stały dostęp do swojego rachunku i historii operacji przez internet, co pozwala praktycznie w sposób bezkosztowy na pozyskanie wyciągów w dowolnej chwili. Z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy, finansowany ze środków publicznych (Skarbu Państwa), okoliczności dotyczące przyznawania prawa pomocy nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli tak jak w przypadku skarżącego wystąpią – podlegają czynnościom sprawdzająco – kontrolnym. Ich weryfikacji służy wspomniany art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zgodnie z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2014 r. II FZ 1294/14, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Nie kwestionując więc prawdziwości informacji zamieszczonych przez skarżącego we wniosku PPF, taki charakter (uzupełniająco – kontrolny) miało skierowane do niego wezwanie. Brak udzielenia na nie odpowiedzi pośrednio może więc świadczyć, że oświadczenie zawarte w formularzu PPF nie jest w pełni zgodne z rzeczywistością, bądź w sposób niezamierzony albo celowy dotknięte było brakami, których skarżący w sprzeciwie nadal nie usunął. W dalszym ciągu nie ustosunkował się bowiem do treści wezwania, powołując się na pierwotnie złożone oświadczenie, które w ocenie Sądu również z wskazanych wyżej względów nie może być uznane za wystarczające do udzielenia wsparcia w ramach prawa pomocy. Podanie żądanych informacji ma oczywiście charakter dobrowolny gdyż bez wątpienia stanowi pewną ingerencję w sferę prywatności, niemniej jednak osoba ubiegająca się o prawo pomocy musi się z takim liczyć, a w przypadku nieudzielenia odpowiedzi na kierowane do niej wezwanie, przewidywać duże prawdopodobieństwo niekorzystnego rozstrzygnięcia. Odmienne uznanie stawiałoby ją w uprzywilejowanej sytuacji względem osób które zdecydowały się na pełną współpracę z Sądem, a taka sytuacja nie może być akceptowana. Błędne pozostaje przy tym twierdzenie wnioskodawcy, że nie mógł odpowiedzieć na wezwanie do uzupełnienia oświadczenia, gdyż takiego nie otrzymał. Jak już wyjaśniono powyżej, w sprzeciwie nadal nie ustosunkował się on informacji objętych żądaniem, co ewentualnie pozwoliłoby na zmianę postanowienia referendarza. Nie budzi przy tym również wątpliwości dokonana przez referendarza sądowego ocena skuteczności doręczenia skarżącemu wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia /przedłożenia wyciągów z rachunku bankowego. Stosownie do art. 73 P.p.s.a., w razie niemożności doręczenia pisma składa się go na okres 14 dni w placówce pocztowej, dokonując o tym zawiadomienia umieszczanego w skrzynce pocztowej albo na drzwiach mieszkania adresata wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie 7 dni. W razie niepodjęcia pisma pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia i z upływem ostatniego dnia tego okresu doręczenie uważa się za dokonane. W przypadku wnioskodawcy skutek doręczenia nastąpił z dniem 20 maja 2016 r., zatem termin do udzielenia odpowiedzi upłynął 27 maja 2016 r. Skoro w terminie tym nie udzielił odpowiedzi, prawidłowo wydane zostało przez referendarza postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. W tym zakresie brak jest podstaw do wywodzenia braku skutków doręczenia z innych okoliczności, w tym rzekomego poinformowania Sądu przez wnioskodawcę o jego nieobecności. Faktem jest, że w aktach sprawy zalega jego pismo z dnia 13 maja 2016 r. informujące o nieobecności w miejscu zamieszkania do dnia 1 czerwca 2016 r., niemniej wezwanie do uzupełnienia wniosku zostało wystosowane już 5 maja 2016 r. (próba doręczenia miała miejsce 6 maja 2016 r. i z tej daty pochodzi pierwsze awizo, zatem miało to miejsce jeszcze przed 13 maja 2016 r.). Samo zaś postanowienie referendarza zapadło 8 czerwca 2016 r. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy, że jeżeli z jakichkolwiek przyczyn nie jest w stanie odbierać korespondencji, powinien rozważyć ustanowienie pełnomocnika do jej odbioru, bądź także rezygnację z reprezentowania w postępowaniu M. L. oraz ustanowienie dla siebie (i niego) pełnomocnika; zgodnie z art. 35 § 1 P.p.s.a., pełnomocnikiem strony oprócz adwokata lub radcy prawnego może być inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni oraz osoby pozostające w stosunku przysposobienia. Cykliczne informowanie bowiem o swych nieobecnościach nie może bowiem wpływać na przedłużanie postępowania z tego powodu. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w związku z art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.