II SA/Rz 274/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie Agata Kosowska-Dudzik po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku B. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - postanawia - I. umorzyć postępowanie w zakresie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych, II. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. B. M. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie tej wymieniona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wskazała, że jest opiekunem prawnym jej niepełnosprawnego siostrzeńca, nad którym sprawuje całodobową opiekę. Z uwagi na stan zdrowia siostrzeniec strony wymaga dużych nakładów finansowych związanych z koniecznością rehabilitacji, dojazdów na konsultacje specjalistyczne. Do wspólnego ze skarżącą gospodarstwa domowego wchodzą jeszcze jej mąż, córka z zięciem i ich trójka dzieci (2, 6 oraz 9 lat). Wymienieni mieszkają w domu o pow. 150 m.kw., który obciążony jest hipoteką (zadłużenie wynosi ok. 17 000 zł). Dochody rodziny to renta pobierana przez męża strony w wysokości 621,44 zł oraz renta siostrzeńca w kwocie 882,34 zł. Skarżąca płaci składki do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS). Stałe wydatki wynoszą: telefon – 65,07 zł, gaz – 103,20 zł, energia elektryczna – 400 zł, wywóz nieczystości – 147 zł, środki higieniczne, środki czystości, odzież – 400 zł. Dane powyższe uznano za niewystarczające do rozpoznania wniosku strony, dlatego wezwano ją do ich uzupełnienia w zakresie podania wysokości składek do KRUS, dochodu uzyskiwanego przez córkę i zięcia, wydatków związanych z leczeniem i rehabilitacją siostrzeńca strony, wydatków na wyżywienie rodziny, z tytułu korzystania z telefonu i Internetu, z tytułu utrzymania ewentualnych pojazdów mechanicznych oraz dotyczących utrzymania domu. Ponadto, wezwano także wnioskodawczynię do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych własnych oraz pozostałych dorosłych członków rodziny. Doręczenie przedmiotowego wezwania stronie miało miejsce w dniu 8 maja 2017 r. Do dnia 15 maja 2017 r. (upływ wyznaczonego siedmiodniowego terminu), jak też do chwili rozpatrywania niniejszego wniosku, jego braki nie zostały usunięte. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), zwanej dalej "P.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis stanowi inaczej. Unormowanie to oznacza, że generalnie to strona postepowania winna poczynić stosowne oszczędności celem zgromadzenia środków pieniężnych potrzebnych do realizacji swoich praw na drodze sądowej. Jednocześnie, gdy z obiektywnych przyczyn poczynienie takich oszczędności nie jest możliwe ustawodawca dopuścił możliwość wsparcia takiej osoby poprzez udzielenie jej dofinansowania ze środków publicznych. Powyższe następuje w ramach instytucji prawa pomocy. Obejmuje ona bądź zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika (wówczas jest to tzw. całkowite prawo pomocy) bądź też zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie adwokata (prawo pomocy w częściowym zakresie). Przedmiotowe wsparcie przeznaczone jest więc dla osób ubogich, których sytuacja materialna nie pozwala na samodzielne finansowanie kosztów swojego udziału w danym postępowaniu. Przy czym z uwagi na tę wyjątkowość wskazanej instytucji, ustawodawca wprost nałożył na wnioskodawcę obowiązek wykazania, że jego faktyczna sytuacja materialna odpowiada którejś z przesłanek przyznania prawa pomocy. W przypadku całkowitego prawa pomocy jest nią niemożność poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.), natomiast w wypadku częściowego prawa pomocy przesłankę tę stanowi niemożność poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Celem ułatwienia wnioskodawcy podania wszystkich informacji, które są niezbędne do rozpatrzenia jego żądania prawodawca przewidział w art. 255 P.p.s.a. możliwość skierowania do niego wezwania o przedłożenie dodatkowego oświadczenia lub dodatkowych dokumentów dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zaznaczenia wymaga, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że brak reakcji strony na takie wezwanie, jak też niepełne wykonanie wezwania może skutkować przyjęciem, że przesłanka przyznania prawa pomocy nie została wykazana, a zatem brak podstaw do przyznania pomocy (np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 stycznia 2015 r. II OZ 58/15, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Składająca wniosek w niniejszej sprawie B. M. wezwana została w trybie powołanego art. 255 P.p.s.a. do uzupełnienia jego danych. Chodziło mianowicie o wskazanie dochodów uzyskiwanych przez córkę i zięcia wnioskodawczyni, jako że osoby te wchodzą do wspólnego z nią gospodarstwa domowego. Wezwanie dotyczyło także wysokości comiesięcznych wydatków na wyżywienie rodziny oraz utrzymanie domu, w którym mieszka, jak również przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych celem częściowego choćby potwierdzenia zadeklarowanych dochodów i wydatków. Jak już jednak wyżej zaznaczono, skarżąca nie udzieliła na przedmiotowe wezwanie jakiejkolwiek odpowiedzi. Niewskazanie przez nią informacji w podanych wyżej kwestiach powoduje, że niewyjaśniona pozostała jej rzeczywista sytuacja finansowa. Nie wiadomo zatem, czy faktycznie koszty niniejszego postępowania pozostają poza zakresem jej możliwości płatniczych. Powyższe powoduje więc niemożność przychylenia się do zgłoszonego żądania. Brak bowiem wystarczającej ilości danych w zakresie istotnym do rozpoznania wniosku nie może przemawiać na korzyść składającej go, zwłaszcza w sytuacji, kiedy wzywana była ona do podania konkretnych informacji istotnych w tym przedmiocie. Z tych przyczyn orzeczono o odmowie ustanowienia na rzecz skarżącej radcy prawnego, czego podstawę stanowił art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Dodatkowo należy wskazać, że podana przez stronę informacja, iż przepisy prawa są dla niej trudne i niezrozumiałe nie stanowi w świetle tego, co wyżej podano przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Poza tym, udział tego ostatniego na obecnym etapie niniejszej sprawy nie jest konieczny, bowiem nie przewidują go regulacje P.p.s.a., a Sąd obowiązany jest do brania pod uwagę z urzędu wszelkich uchybień organów administracji w prowadzonych przez nie postępowaniach. Z kolei postępowanie w zakresie zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych umorzono wobec tego, że art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. wskazuje na brak obowiązku ponoszenia takich kosztów przez stronę skarżącą działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Sprawa niniejsza, w której kwestionowana jest decyzja o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do wskazanej kategorii bez wątpienia należy. O powyższym orzeczono z kolei na podstawie art. 249a P.p.s.a.