II SA/Rz 285/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 20 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Gminy [...] o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia do stanu zgodnego z przepisami prawa samowolnie wybudowanego kolektora deszczowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Wyrokiem z dnia 8 czerwca 2011 r. sygn. akt j.w. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę Gminy [...] na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2011 r. Nr [...]. W skardze kasacyjnej od tego wyroku reprezentujący Gminę radca prawny zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. opłaty od skargi kasacyjnej, który został podtrzymany w złożonym następnie na obowiązującym osoby prawne urzędowym formularzu PPPr. W jego uzasadnieniu powołano się na realizację przez Gminę [...] zadań własnych zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym. Zgodnie z uchwałą budżetową, Gmina pomimo uzyskania dochodu zobowiązana jest do wydatkowania znacznych środków na realizację zadań publicznych; wydatki na nie przewyższają dochody tworząc deficyt budżetowy. W takim stanie poniesienie dodatkowego nie przewidzianego w budżecie wydatku jest utrudnione. Wg zawartego we wniosku oświadczenia o majątku i dochodach wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 126 176 326 zł., zaś wysokość zysku za ostatni rok 92 131 890 zł. Dostępne środki na rachunku bankowym z limitem 7,5 mln zł. na 5 września 2011 r. wynosiły 78,85 zł., co odzwierciedla załączony wydruk z tego rachunku. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (zarówno w całości jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie prawnej i jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może nastąpić po wykazaniu, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania – art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a. Z treści art. 246 § 2 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jej (...) pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2010 r. I FZ 155/10). Ocena wniosku Gminy [...] dokonana na podstawie udzielonych informacji nie potwierdza spełnienia powyższej przesłanki. Mimo praktycznie wyczerpanego limitu wypłat z przedstawionego rachunku bieżącego Gminy - wobec znacznej wartości posiadanych środków trwałych oraz zysku - nie zostało wykazane, że nie ma ona innych możliwości pozyskania środków finansowych na opłacenie związanych ze sprawą kosztów (stosownie do postanowienia NSA z dnia 18 sierpnia 2010 r. I OZ 609/10 zerowy, ani ujemny na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych, czy kasy nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy). Brak jest przy tym danych, czy wymieniony we wniosku PPPr rachunek bankowy jest jedynym posiadanym przez Gminę, czy jej budżet przewiduje jakiekolwiek środki na prowadzenie postępowań sądowych oraz informacji nt. posiadania i wykorzystania rezerwy budżetowej. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od ustanowionej w art. 199 P.p.s.a. generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zobowiązany do tego jest każdy podmiot posiadający jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Bez wątpliwości należą do nich jednostki samorządu terytorialnego, które mimo specyfiki swojej działalności nie znalazły się w katalogu podmiotów objętych regulacją art. 239 P.p.s.a., korzystających z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Gmina jako jednostka samorządu terytorialnego obejmująca swoją działalnością różne sfery życia publicznego i gospodarczego zobowiązana jest do przewidywalności związanych z tym skutków i zabezpieczenia niezbędnych środków finansowych; dotyczy to także prowadzonych z udziałem Gminy postępowań sądowych i związanych z nimi kosztów. Koszty te stanowią należność publicznoprawną i zwolnienia od nich nie można uzasadniać priorytetowym traktowaniem ciążących na niej z mocy ustawy zadań własnych, nawet jeżeli związane z nimi wydatki przewyższają dochody tworząc deficyt budżetowy. Prowadziłoby to do sytuacji w której koszty mogłyby być ponoszone tylko wtedy, gdy po pokryciu tych wydatków pozostaną wolne środki; takie stanowisko należy uznać za niedopuszczalne, gdyż jak pokazuje praktyka, przypadki te w odniesieniu do jednostek samorządu terytorialnego należą do incydentalnych, co w efekcie prowadziłoby do obejścia ustawowych regulacji o obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Stosownie do postanowienia WSA w Krakowie z dnia 23 października 2008 r. II SA/Kr 34/08 to, że gmina ma deficyt rozumiany jako wynik bilansu nadwyżki kosztów nad przychodami nie może być utożsamiana z brakiem środków finansowych. W tej sytuacji, sygnalizowany w uzasadnieniu wniosku argument o utrudnieniach w opłaceniu przez Gminę [...] kosztów sądowych nie może być uwzględniony, o czy świadczy również dotychczasowe opłacenie wpisu od skargi w kwocie 500 zł. oraz opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w wysokości 100 zł. Rzekome utrudnienia finansowe - jeżeli takie nawet są – w zestawieniu z ogółem pozostałych ponoszonych przez Gminę wydatków związanych z realizacją przez nią zadań własnych nie będą stały na przeszkodzie do jednorazowego uiszczenia pozostałych kosztów sądowych, które mając na uwadze aktualny etap postępowania sądowego w zasadzie sprowadzają się do opłacenia przez Gminę wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości połowy wpisu od skargi, tj. 250 zł. W tym kontekście wyraźnego zwrócenia uwagi wymaga, że wynikający z uzasadnienia wniosku brak dostatecznych środków na poniesienie przez Gminę [...] pełnych kosztów sądowych nie wynika z ich rzeczywistego i obiektywnego braku, lecz zamiaru ich przeznaczenia na realizację innych i wg własnego przekonania ważniejszych celów. Powyższe prowadzi do stwierdzenia, iż rozpoznawany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Gmina [...] nie wykazała w należyty sposób uzasadniających go okoliczności. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3 i 4, art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.