II SA/Rz 285/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2017 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D.K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2017r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia informacji publicznej. - postanawia - utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na opisaną w sentencji postanowienia decyzję skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych, wskazując nie jest w stanie ich ponieść. Wnioskodawczyni jest osobą bezrobotną od stycznia 2017 r. i pobiera z tego tytułu zasiłek w wysokości 717 zł, a od kwietnia 2017 r. będzie to kwota 500 zł. Skarżąca prowadzi z mężem i studiującym synem wspólne gospodarstwo domowe. Jako comiesięczne wydatki wnioskodawczyni wskazała: 850 zł – najem mieszkania, energia elektryczna – od 100 do 150 zł, media – 120 zł, wyżywienie – 40 zł dziennie, środki chemiczne – 90 zł, ubezpieczenie samochodu – 25 zł. Do powyższych dochodzą wydatki na studiującego syna w postaci: dojazdy 100 zł, stancja – 500 zł, wyżywienie, lekarstwa i ubrania – 300 zł (ok. 600 zł – 900 zł). Celem uzyskania bardziej szczegółowych informacji odnośnie do sytuacji materialnej strony, zwłaszcza zaś wyjaśnienia kwestii nadwyżki wskazanych wydatków nad dochodami rodziny, wezwano ją do uzupełnienia złożonego oświadczenia. W odpowiedzi skarżąca podała, że jej wydatki na telefon i Internet w związku z wypowiedzeniem stosownej umowy ulegną zmniejszeniu i będą wynosić 80 zł. Wskazała, że samochód stanowi własność jej i matki, która ponosi koszty związane z jego użytkowaniem. Wydatki na początku 2017 r. pokryła z dochodów uzyskanych z pracy w 2016 r., a otrzymanych z opóźnieniem. Podkreśliła, że jej mąż pracuje dorywczo i nieregularnie, dlatego pomagają jej rodzice – emeryci. Matka skarżącej uzyskuje emeryturę w kwocie 1822,20 zł. Wnioskodawczyni podniosła, że jej syn uzyskuje oprócz stypendium w wysokości 400 zł także dofinansowanie do mieszkania oraz dochód z tytułu umowy zlecenia w kwocie 500 zł miesięcznie (umowa zawarta na okres od marca do czerwca 2017 r.). Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie wskazując, że nie spełnia ku temu przesłanek. Nie wykazała bowiem, że należy do kręgu osób ubogich bez dochodu bądź pobierających dochód w wysokości pozwalającej na pokrycie tylko podstawowych potrzeb. Za taką oceną przemawia m. in. fakt, że ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, posiada środki na pokrycie wydatków nie związanych z egzystencją, tj. na telefon i Internet, jak też korzysta z samochodu. Ponadto syn skarżącej uzyskuje dochód z tytułu umowy zlecenia w kwocie 500 zł miesięcznie, a skarżąca może liczyć na pomoc finansową rodziców polegającą m. in. na tym, że jej matka ponosi koszt użytkowania samochodu stanowiącego współwłasności jej i skarżącej. W sprzeciwie od powołanego wyżej postanowienia nie zgadzając się ze stanowiskiem referendarza sądowego skarżąca podniosła, że niezrozumiała jest dla niej przedstawiona w postanowieniu interpretacja jej sytuacji materialnej. Osoby zarabiające minimalną kwotę wynagrodzenia zalicza się do niezamożnych, a jej dochód dalece odbiega od najniższego. Fakt, że jej syn pracuje nie powinien być decydujący i negatywnie wpływać na ocenę jej sytuacji finansowej tym bardziej, że "sąd nie powinien oczekiwać aby ona zabierała dziecku zapracowane pieniądze na opłatę jej kosztów sądowych". W jej ocenie wbrew twierdzeniom referendarza ujawniła dochody syna, który z tytułu zawartej w marcu 2017 r. umowy zlecenia dochód otrzymał dopiero w kwietniu 2017 r. W dacie składania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w dniu 21 marca 2017 r. nie wiedziała ona jeszcze ani o umowie ani o stawce, a jej syn nie uzyskiwał dochodu. Nie zna wysokości kwoty dodatku mieszkania, ale zawiera się ona w kwocie stypendium. Podała, że koszty utrzymania ponad 20 - letniego samochodu ponosi jej mama, przy czym kierowcą w razie potrzeby jest skarżąca, wobec nieposiadania przez mamę prawa jazdy. W ocenie skarżącej rzetelnie przedstawiła opis swojej sytuacji materialnej. Nie posiada wyciągów bankowych, bo nie prowadzi działalności gospodarczej, a jej mąż w ogóle nie posiada konta bankowego, bo pracuje dorywczo i nie osiąga stałego dochodu. W załączeniu przedłożyła wydruk z rachunku bankowego obejmujący okres od 24 marca 2017 r. do 10 maja 2017 r. Na początku roku posiadała "napływy" bowiem otrzymała kwoty zaległych wypłat od pracodawcy. Teraz pobiera tylko zasiłek. Aktualnie jej sytuacja nie uległa zmianie, ale zmniejszeniu uległy wydatki na skutek "wypowiedzenia umów na telefon" i Internet". Ponadto w maju wyprowadziła się z wynajmowanego mieszkania i pod koniec maja zamierza złożyć pismo z prośbą o rozwiązanie umowy za porozumieniem stron w związku z redukcją kosztów życia. Aktualnie mieszka u mamy. W dniu 6 czerwca 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęło pismo przewodnie skarżącej z dnia 2 czerwca 2017 r., do którego dołączyła porozumienie z dnia 31 maja 2017 r. w sprawie rozwiązania umowy najmu lokalu mieszkalnego zawartej w dniu [...] października 2003 r. nr [...] z A Spółka z o.o. w J., a skarżącą i jej mężem o rozwiązaniu umowy najmu lokalu mieszkalnego w J. przy ul. [...] [...] wraz z protokołem zdawczo – odbiorczym lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Służy realizacji zasady dostępu do sądu osób, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów tego postępowania, a często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, częściowe prawo pomocy adresowane jest do osoby, która udowodni, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu postanowienie referendarza jest prawidłowe. Analiza sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawczyni prowadzi do wniosku, że nie spełnia ona przesłanek przyznania jej prawa we wnioskowanym zakresie, jakkolwiek z nieco odmiennych względów niż wskazano w postanowieniu referendarza, głównie bowiem uwagi na fakt, że nie uczyniła zadość obowiązkowi rzetelnego i nie budzącego wątpliwości udokumentowania swojej sytuacji materialnej i dochodowej. Z treści powołanych przepisów wynika wprost, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, a zatem to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że zachodzą okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku, tj. że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Wykazanie okoliczności przemawiających za zasadnością wniosku należy do składającego ten wniosek, co wynika także z brzmienia art. 252 § 1 P.p.s.a., w świetle którego wniosek o przyznanie prawa pomocy winien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie ma środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (post. NSA z 4 kwietnia 2011 r., II FZ 103/11; 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd stwierdza w pierwszej kolejności, że treść przedstawionej kserokopii wydruku z rachunku bankowego świadczy o tym, że skarżąca w sposób wybiórczy potraktowała obowiązek wykazania przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Stosownie do wezwania referendarza sądowego z dnia 3 kwietnia 2017 r. zobligowana była do przedstawienia wyciągów z posiadanych przez nią, męża oraz syna rachunków bankowych za okres od 1 stycznia 2017 r. do dnia wykonania wezwania. Tymczasem o ile należy uznać za skutecznie wyjaśnienia w zakresie nieposiadania rachunku bankowego przez męża skarżącej, o tyle pominięta została zupełnie kwestia posiadania rachunku bankowego przez jej syna, a przedstawiony wydruk z należącego do niej rachunku bankowego obejmuje okres tylko od 24 marca 2017 r. Ponadto na przedstawionym wydruku widnieją wydatki i wpływy, których skarżąca wcześniej nie wykazywała (na kwotę 668, 83 zł z Zakładu Gospodarki Komunalnej – uznanie, na kwotę 2 x 390 zł na rzecz [...] K.R. – obciążenia, na kwotę 100 zł Okręgowa Izba Radców Prawnych – obciążenie), co świadczy o braku współpracy z Sądem w zakresie przejrzystego przedstawienia swojej sytuacji dochodowej. Skarżąca zarówno bowiem pominęła wydatki, na pokrycie których posiada stosowne środki, ale też pominęła dochody, które pozwalają na ich pokrycie. Nie wyjaśniła nadto, a tylko pogłębiła wątpliwości co do rozbieżności pomiędzy dochodami i wydatkami, co nawet przy przyjęciu że korzysta ze wsparcia finansowego rodziców, nie może być przesłanką przemawiającą za uwzględnieniem jej wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym kontekście sytuacja wnioskującego musi być jasna i klarowna, a przede wszystkim w sposób nie budzący wątpliwości przekonać Sąd, iż w istocie zwolnienie od kosztów sądowych jest niezbędne dla uniknięcia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny wnioskującego. Sąd ustosunkowując się do argumentów zawartych w sprzeciwie wskazuje, że prowadzenie działalności gospodarczej nie jest warunkiem uzyskania wyciągów z rachunków bankowych, a udokumentowanie wpływów i wydatków z rachunku bankowego mogło nastąpić przez przedłożenie stosownego wydruku, tyle że obejmującego objęty wezwaniem okres. Wyjaśniając zaś wątpliwości skarżącej w zakresie wpływu kwestii dochodów syna na ocenę jej sytuacji materialnej podkreśla, że to skarżąca w treści wniosku wskazała syna jako osobę wchodzącą w skład wspólnie prowadzanego gospodarstwa domowego, a konsekwencją tego kroku był obowiązek wykazania jego dochodu siłą rzeczy wliczanego także do wspólnych dochodów osób wspólnie prowadzących to gospodarstwo. Skoro zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie podmiot domagający się, aby koszty te zostały przerzucone w ramach prawa pomocy na Skarb Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli musi liczyć z koniecznością podania wyczerpujących informacji o swojej sytuacji majątkowej. Zaniechanie w tym zakresie nie może być interpretowane na jego korzyść i uzasadniać przyznania wnioskowanego prawa pomocy tym bardziej, że mając na względzie uzasadnienie postanowienia referendarza sądowego skarżąca miała możliwość uzupełnienia brakujących danych w sprzeciwie, czego jednak nie uczyniła Mając powyższe na względzie uznano, że D.K.. nie wykazała, by potrzebne było jej wsparcie w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w części o czym Sąd orzekł na podstawie art. 260 w zw. z art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.