II SA/Rz 304/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w osobie: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Zdrzałka po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej zatwierdzenia granic pomiędzy działkami - p o s t a n a w i a - odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. II SA/Rz 304/08 U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 15 października 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...]w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej zatwierdzenia granic pomiędzy działkami. W dniu 26 listopada 2008 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym) M. W. złożyła na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 304/09 wydanym przez referendarza sądowego odmówiono uwzględnienia wniosku skarżącej. Na skutek złożonego przez skarżącą sprzeciwu WSA w Rzeszowie postanowieniem z dnia 29 stycznia 2009 r., sygn. akt IISA/Rz 304/08 odmówił przyznania praw pomocy w zakresie całkowitym. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M. W. Wskazała, że "utrzymanie domu dla jednej osoby jest wyższe", poza tym podała, że Sąd nie uwzględnił spornej kwoty jej wydatków i "przyrostu cen w każdej dziedzinie". Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu ww. zażalenia, postanowieniem z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 254/09 uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez WSA w Rzeszowie. W uzasadnieniu Sąd podkreślił, że zaskarżone postanowienie jako oparte na niepełnym materiale faktycznym jest niezgodne z prawem, gdyż WSA w Rzeszowie wydając orzeczenie nie dysponował wiedzą dotyczącą wysokości wydatków skarżącej. Ponadto NSA podkreślił, że wniosek skarżącej z dnia 24 listopada 2008 r. dotyczył żądania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Następnie w sprzeciwie z dnia 17 grudnia 2008 r. pojawił się wniosek w "zakresie prawa pomocy-adwokata". Swoje stanowisko podtrzymała skarżąca również w zażaleniu podając, że już w "odwołaniu" napisała, iż prosi tylko o ustanowienie adwokata, czego Sąd I instancji nie uwzględnił. W związku z czym NSA wskazał Sądowi I instancji, aby przy ponownym rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy ustalił jego zakres przedmiotowy oraz stan faktyczny sytuacji majątkowej skarżącej przy ewentualnym wykorzystaniu możliwości wynikających z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. WSA w Rzeszowie mając na uwadze zalecenia NSA zwrócił się do skarżącej do wyjaśnienia, czy wnosi o prawo pomocy w zakresie całkowitym tj. o zwolnienie od kosztów sadowych oraz ustanowienia zastępcy procesowego - stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a., czy też wnosi o prawo pomocy w zakresie częściowym tj. o ustanowienie adwokata zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a.. Ponadto Sąd wezwał skarżącą o wskazanie średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczonych na siebie. W odpowiedzi skarżąca wyjaśniła, że wnosi o prawo pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Jednocześnie skarżąca udzieliła informacji o swoich wydatkach i posiadanych oszczędnościach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek M. W. nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ustalił, że M. W. ma 77 lat i nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Utrzymuje się z emerytury w kwocie 1437,86 zł miesięcznie wraz z dodatkiem do niej. Posiadane przez nią wartościowe składniki majątkowe obejmują dom parterowy murowany o pow. 46 m², działkę o powierzchni 5 arów oraz drewniany budynek gospodarczy. Z podanych przez skarżącą danych wynika, że za energię elektryczną od października 2008 r. do czerwca 2009 r. zapłaciła 645, 20 zł, za wodę od października 2008 r. do 31 maja 2009 r. zapłaciła 158,70 zł, za telefon od października 2008 r. do maja 2009 r. zapłaciła 439,59 zł, na zakup węgla w grudniu 2008 r. i lutym 2009 r. zapłaciła 1424 zł. Skarżąca wskazała również, że ponosi wydatki na zakup żywności w kwocie od 600 do 700 zł miesięcznie, oraz na leki w kwocie 40,50 zł miesięcznie, dodatkowo ponosi koszty związane z wyjazdem w celu leczenia choroby od 270 do 300 zł. Skarżąca potwierdziła, że dysponuje oszczędnościami w kwocie ponad 5000 zł. W ocenie Sądu M. W. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby skarżąca nie mogła partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie. Wprawdzie jest osobą starszą i schorowaną, jednak otrzymywana przez nią emerytura wystarcza na pokrycie kosztów związanych z jej utrzymaniem i leczeniem. Dodatkowo część posiadanych oszczędności skarżąca może przeznaczyć na koszty sądowe oraz koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru. Na możliwość wygospodarowania przez M. W. środków na poniesienie kosztów postępowania w tej sprawie świadczy uiszczenie przez skarżącą kwoty 200 zł z tytułu wpisu sądowego od skargi oraz kwoty 100 zł za otrzymanie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmować mogą wpis od skargi kasacyjnej - w przypadku jej wnoszenia w kwocie 100 zł oraz koszty wynagrodzenia pełnomocnika (adwokata). Z tych względów, na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.