II SA/Rz 319/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Joanna Zdrzałka Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2015 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej A. L. kwotę 357 zł /słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi A. L. jest decyzja Wojewody [...] z [...] stycznia 2015 r. nr [...], o odmowie wymeldowania z pobytu stałego. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne: wnioskiem z 3 października 2014 r. A. L. zwróciła się do Wójta Gminy [...] o wymeldowanie M. L. z pobytu stałego w budynku mieszkalnym położonym w miejscowości C. [...] gmina [...]. Wójt Gminy [...] po rozpatrzeniu tego wniosku decyzją z [...] grudnia 2014 r. nr [...], orzekł o wymeldowaniu M. L. z pobytu stałego w budynku mieszkalnym położonym w miejscowości C. [...] gmina [...]. W uzasadnieniu Wójt wskazał, że M. L. wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z 19 lipca 2011 r. sygn. akt [...], za znęcanie się psychiczne i fizyczne nad rodziną - został zobowiązany do opuszczenia ww. lokalu. W dniu 17 maja 2014 r. został zatrzymany przez funkcjonariuszy policji pod ww. adresem i osadzony w Zakładzie Karnym [...]. Organ wyjaśnił, że co do zasady opuszczenie lokalu powinno być dobrowolne. To jednak na równi z dobrowolnością, należy traktować te sytuacje, w których dotychczas zameldowany nie może zgodnie z prawem lub wskutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w lokalu, w którym jest zameldowany. Ponieważ sąd zobowiązał M. L. do opuszczenia domu, zatem nie może on zgodnie z prawem dalej zamieszkiwać w tym miejscu. W związku z powyższym organ uznał, że ww. w sposób trwały i dobrowolny opuścił miejsce swojego zamieszkania. Opuszczenie to trwało ponad 3 miesiące i nie nastąpiło wymeldowanie. Zaistniały zatem wszystkie przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego. Odwołanie od tej decyzji wniósł M. L. domagając się aby Wojewoda nie wymeldowywał go do czasu opuszczenia przez niego zakładu karnego. Wojewoda decyzją z [...] stycznia 2015 r. nr [...], uchylił w całości decyzję organu I instancji i orzekł o odmowie wymeldowania M. L. z pobytu stałego w ww. lokalu. W uzasadnieniu wskazał, że M. L. opuścił przedmiotowy budynek z powodu konieczności odbywania kary pozbawienia wolności. Takie opuszczenie miejsca pobytu stałego nie można uznać za opuszczenie dobrowolne, które jest konieczne dla wymeldowania. Wojewoda wyjaśnił, że wymeldowanie M. L. z pobytu stałego byłoby możliwe w sytuacji, gdyby opuścił on miejsce pobytu stałego jeszcze przed zatrzymaniem go przez policję do odbycia kary pozbawienia wolności albo gdyby po osadzeniu go w zakładzie karnym właściwy sąd powszechny pozbawiłby go prawa do zamieszkiwania w ww. budynku. Wojewoda uznał, że na obecnym etapie sprawy słuszna jest odmowa wymeldowania ww. z pobytu stałego. Nie oznacza to jednak, że wszystkie przytaczane przez niego argumenty są słuszne. Wymagają one rozważenia. Nadto stwierdził, że gdyby w aktach sprawy znajdowało się postanowienie sądu powszechnego zobowiązujące M. L. jako sprawcę przemocy w rodzinie do opuszczenie budynku, to pociągałoby to za sobą konieczność jego wymeldowania. Skoro jednak takie postanowienie, ani wyrok eksmisyjny nie zostały wydane, to w tej sytuacji nie można orzec o jego wymeldowaniu z pobytu stałego. A. L. reprezentowana przez adwokata złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na decyzję Wojewody z [...] stycznia 2015 r. wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1) art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez błędną wykładnię i w konsekwencji błędne zastosowania przez przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania tego przepisu w szczególności, że brak jest po stronie M. L. przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu, mimo, że przesłanki uzasadniające wymeldowanie zostały spełnione, 2) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. przez nieprawidłową ocenę materiału dowodowego skutkującą odmową wymeldowania M. L., niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności przedmiotowej sprawy, pominięcie faktu, że M. L. nie ma prawa do przedmiotowego budynku mieszkalnego. W uzasadnieniu skarżąca nie zgodziła się z argumentacją zawartą w zaskarżonej decyzji odnośnie braku po stronie M. L. przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu mieszkalnego. W jej ocenie opuszczenie lokalu przez ww. w związku z konicznością odbycia kary pozbawienia wolności jest konsekwencją jego nagannego zachowania względem najbliższych członków rodziny. W związku z powyższym takie zachowanie nie powinno być nagradzane. Powołano się na stanowisko sadów administracyjnych zgodnie z którym odbywanie kary pozbawienia wolności, co do zasady, wiąże się z opuszczeniem miejsca pobytu stałego i potwierdza zaistnienie przesłanki wymeldowania z pobytu stałego. Podkreślono, że brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania się. Opuszczenie lokalu jest bowiem zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności. W ocenie skarżącej brak przesłanki dobrowolności opuszczenia przedmiotowego lokalu, nie uniemożliwia orzeczenia o wymeldowaniu M. L. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, przedstawiając argumentację jak w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Przy niespornym stanie faktycznym sprawy organ dokonał błędnej wykładni art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.), co przełożyło się na wynik sprawy. Ewidencja ludności ma charakter porządkowy. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt K 20/01/OTK-A 2002/3/34), ewidencja ludności polega wyłącznie na rejestracji danych o miejscu pobytu. Obowiązek meldunkowy służy zaś prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkiwania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Ewidencja ludności służy także ochronie interesów samych zainteresowanych oraz ochronie praw osób trzecich. Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki. Zdaniem Sądu, mając na uwadze stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, podzielić należy pogląd, iż w sprawie spełnione zostały przesłanki wydania decyzji o wymeldowaniu M. L. z pobytu stałego z uwagi na fakt jego aresztowania. Jest poza sporem, że od chwili zatrzymania przez Policję, nie przebywa on pod adresem stałego zameldowania. Z mocy art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych pobyt w zakładzie karnym niezależnie od długości kary, uzasadnia zawsze zameldowanie w tym zakładzie na pobyt czasowy. Pobytem stałym w rozumieniu ustawy jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). Tymczasem osoba skazana prawomocnym wyrokiem na karę pozbawienia wolności nie może spełnić tej przesłanki. Sam zamiar powrotu do poprzedniego lokalu może być w takiej sytuacji uznany za hipotetyczny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że przesłanką wymeldowania danej osoby z pobytu stałego jest opuszczenie przez tę osobę dotychczasowego miejsca pobytu z zamiarem nieprzebywania w tym miejscu. Co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej jednakże nie zawsze jest to konieczne. W pewnych przypadkach wola osoby zameldowanej nie ma znaczenia jak np. w przypadku eksmisji. Wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje w tym przypadku orzeczenie wydane przez organ Państwa jakim jest podlegający wykonaniu wyrok Sądu. Wola opuszczenia miejsca zamieszkania przez osobę zameldowaną nie ma również znaczenia w przypadku skazania tej osoby na karę pozbawienia wolności i wykonywanie wobec niej tego orzeczenia. Także w tym przypadku wolę opuszczenia miejsca zameldowania zastępuje podlegający wykonaniu wyrok Sądu. Okoliczność, mąż skarżącej nie opuścił dobrowolnie swojego miejsca pobytu nie stanowiła więc przeszkody do wydania decyzji o jego wymeldowaniu. Kolejna przesłanka, która musi być spełniona, by możliwe było wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego jest ustalenie, że osoba ta opuszcza miejsce zameldowania z zamiarem nieprzebywania w tym miejscu, tj. czy opuszczenie to ma charakter trwały. Sam fakt przebywania w zakładzie karnym w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności sam w sobie nie musi przesądzać o tym, że osoba pozbawiona wolności opuściła swoje dotychczasowe miejsce pobytu z zamiarem nieprzebywania już w tym miejscu (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 21 marca 2014 r., II OSK 2573/12). Sąd dokonujący oceny tej przesłanki stanął na stanowisku, że deklaracja M. L. co do tego, że kwestia jego zamieszkania z żoną rozstrzygnie się po opuszczeniu zakładu karnego w okolicznościach sprawy jest bez znaczenia. Otóż stan faktyczny sprawy po skazaniu M. L. na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu nie pozwala mu na powrót do dotychczasowego miejsca zamieszkania. W wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia 19 lipca 2007 r., sygn. akt [...] orzeczono wobec niego nakaz opuszczenia budynku w C. nr [...]. Stan powstały na skutek tego wyroku wykluczał możliwość przebywania zgodnie z prawem M. L. pod wskazanym adresem, był tożsamy z prawomocnym wyrokiem eksmisyjnym. Wskazywał on na konieczność opuszczenia tego lokalu przez niego i przesądzał o jego dobrowolności i trwałości. Niezastosowanie się M. L. do opisanego obowiązku opuszczenia domu, skutkowało zarządzeniem wykonania kary pozbawienia wolności. Rację na Wojewoda stwierdzając, że zawarty w w/w wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia 19 lipca 2011 r. nakaz opuszczenia budynku nr [...] w C. skierowany do M. L. był tzw. środkiem probacyjnym obowiązującym w okresie próby. Wobec zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności obowiązek ten wygasł (art. 72 § 1 pkt 76 k.k. i art. 75 k.k.). Wprowadzony ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie obowiązek opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym (art. 72 § 1 pkt 7b k.k.) co do intencji jest słuszny, ma bowiem przeciwdziałać kontynuowaniu przez sprawcę przestępstwa, w szczególności znęcania się nad osobą najbliższą . Brak prawomocnego wyroku eksmisyjnego w tej sytuacji nie jest przeszkodą dla ustalenia trwałości stanu faktycznego uniemożliwiającego M. L. powrót do domu w C. nr [...]. Wskazują nań: - usunięcie z domu jego rzeczy, - rozwód z małżonką będącą wyłączną właścicielką domu, - wniesienie przez nią pozwu o eksmisję M. L. przez skarżącą (odpis pozwu dołączony do skargi). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 lipca 2014 r., sygn. II OSK 394/13 uznał, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których dotychczas zameldowany nie ma prawa przebywania w lokalu, w którym jest zameldowany. Podkreślić należy, że co do zasady opuszczenie lokalu powinno oznaczać, że działanie takie nastąpiło na skutek zachowania samego wymeldowanego i powinno nosić cechy dobrowolności. Nie jest to jednak regułą, bowiem należy dopuścić sytuacje, w których wymeldowaniu z pobytu stałego będzie podlegał nie tylko ten, kto opuścił lokal na skutek tego, że nie chce z miejscem zameldowania wiązać swych dalszych spraw życiowych, ale również ten, kto nie ma prawa przebywania w lokalu, w którym był zameldowany. Wobec tego za równoważne przypadki dobrowolnego opuszczeniu miejsca zameldowania należy uznać wszystkie przypadki, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana. Należy zauważyć, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy i w żaden sposób nie są powiązane z prawem do lokalu mieszkalnego (tak też WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 683/14). M. L. był sprawcą przemocy domowej, zignorował nakaz opuszczenia domu zawarty w wyroku karnym. Negatywna ocena jego zachowania, także w kontekście wykładni przepisów o wymeldowaniu nie może prowadzić do ustaleń sprzecznych z celem wyroku skazującego za znęcanie się nad rodziną i skutkować brakiem ochrony pokrzywdzonych w tej sprawie, w szczególności skarżącej. Całkowicie bez znaczenia są wywody zawarte w decyzji dotyczące istnienia prawa podmiotowego M. L. do domu w C. nr [...]. Z akt jednoznacznie wynika, że takiego prawa czy prawa wynikającego ze stosunków rodzinnych nie posiada. Należy podkreślić, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy i nie są w żaden sposób powiązane z prawem do lokalu mieszkalnego. Z treści art. 15 ust. 2 u.e.l. wynika, że jedyną przesłanką uzasadniającą wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest opuszczenie przez tę osobę miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Natomiast kwestia utraty uprawnienia do przebywania w tym lokalu, nie rzutuje na rozstrzygniecie o wymeldowaniu. Za utrwalone należy uznać stanowisko sądów administracyjnych, że "opuszczenie miejsca pobytu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.e.l. - oznacza opuszczenie trwałe i dobrowolne. W konsekwencji w postępowaniu o wymeldowanie rolą organu administracji publicznej jest ustalenie, czy doszło do opuszczenia danego lokalu przez osobę i czy ma ono charakter trwały oraz dobrowolny. Jeśli zatem osoba nie przebywa w dotychczasowym miejscu pobytu (bez względu na to, czy opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny, czy też przymus opuszczenia wynikał z czynności prawnych właściwego organu) i nie wykonała obowiązku wymeldowania, istnieją podstawy do orzeczenia o wymeldowaniu. Celem postępowania w sprawie o wymeldowanie jest bowiem zapewnienie zgodności zapisów rejestrowych w ewidencji ludności z rzeczywistym stanem, czyli miejscem pobytu danej osoby. Wymeldowanie nie wpływa na prawa rzeczowe, czy zobowiązaniowe strony (por. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2387/10). Celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, ma więc ona charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji, tj. doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania. Decyzja ta nie prowadzi do powstania, ani też do zmiany stosunków prawnorzeczowych na nieruchomości. Inaczej mówiąc ewidencja ludności służy rejestracji danych o miejscu rzeczywistego pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Przesłankami wymeldowania są tylko okoliczności faktyczne (opuszczenie trwałe i dobrowolne miejsca stałego zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania), nie zaś kwestie materialnoprawne, których rozstrzygnięcie mogłoby być przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym lub innym organem (zob. wyrok WSA w Warszawie z 19 marca 2014 r., sygn. IV SA/Wa 2689/13) (tak słusznie WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 683/14) Sąd uznał, że Wojewoda przy rozpoznawaniu sprawy dokonał wadliwej wykładni art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stopniu, który przełożył się na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 200 P.p.s.a. orzekł jak w wyroku.