II SA/Rz 324/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy terenu postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego ustanowienie radcy prawnego. M. B. jako uczestnik postępowania w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2011 r. Nr [...], powołując się na zły stan zdrowia (chorobę kardiologiczną i zalecany brak stresu), celem obrony swoich praw zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, gdyż nie jest w stanie samodzielnie ponieść związanych z tym kosztów. W złożonym następnie urzędowym formularzu PPF – mającym zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym do osób fizycznych ubiegających się o przyznanie prawa pomocy – wniósł o ustanowienie radcy prawnego, wskazując w jego uzasadnieniu na swój wiek (61 lat), status emeryta i ponoszone w skali miesiąca wydatki: żywność – 500 zł., energia elektryczna – 50 zł., czynsz – 200 zł., lekarstwa – 150 zł., drobne remonty mieszkania – ok. 30 zł., ubrania – ok. 70 zł., środki czystości – ok. 70 zł. Wg zawartego we wniosku oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i synem, utrzymując się z emerytury swojej i żony w wysokości odpowiednio 1440 i 1120 zł. (kwoty netto). Jako posiadany majątek wykazał mieszkanie o pow. 87 m² oraz udział w ¼ części w nieruchomości gruntowej o pow. ok. 3a. Ponieważ analiza powyższych informacji, w tym w kontekście wcześniejszego opłacenia przez wnioskodawcę tytułem wpisu od skargi kwoty 500 zł., okazała się niewystarczająca do rozpoznania jego wniosku (jego skarga została odrzucona postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2012 r. z uwagi na nieuzupełnienie w terminie jej braków formalnych), na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., został on wezwany do: a) wyjaśnienia, czy wymienione w uzasadnieniu wniosku wydatki dotyczą tylko jego, czy także pozostałych osób wspólnie z nim gospodarujących, b) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych oraz średnich wydatków związanych z ich eksploatacją, c) wskazania źródeł opłacenia wpisu od skargi, d) korzystania ze wsparcia pomocy społecznej, e) wskazania statusu syna (osoba ucząca się, pracująca, bezrobotna, pracująca dorywczo itp.) oraz jeżeli uzyskuje on dochody – ich wysokości, f) przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych swoich i osób wspólnie gospodarujących za okres od 1 listopada 2012 r. do dnia wykonania wezwania. W udzielonej na powyższe wezwanie odpowiedzi wnioskodawca wskazał, że wykazane przez niego wydatki dotyczą wszystkich zamieszkujących z nim osób, źródłem opłacenia wpisu była jego emerytura, nie korzysta z pomocy społecznej, zaś jego syn jest studentem. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Ustanowienie zastępcy prawnego (m.in. radcy prawnego) objęte jest zakresem częściowego prawa pomocy, które w przypadku osobie fizycznej warunkowane jest wykazaniem przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do powyższego, wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne bazujące przede wszystkim na osiąganych dochodach i ponoszonych wydatkach oraz sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów (z tej też przyczyny bezpośredniego wpływu na rozpoznanie wniosku nie mają takie czynniki, jak wiek czy stan zdrowia, chociaż pośrednio bierze się pod uwagę ewentualnie związane z tym zwiększone wydatki). Ocena wniosku M. B. nie potwierdziła jego zasadności, tj. braku możliwości samodzielnego ustanowienia przez niego pełnomocnika z wyboru oraz związanego z tym negatywnego wpływu tej czynności dla koniecznego utrzymania jego i członków rodziny. Mają oni w pełni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe, a pobierane przez wnioskodawcę i jego żonę świadczenia emerytalne w łącznej wysokości 2570 zł. netto miesięcznie stanowią dla nich stałe i co najważniejsze nie należące do najniższych źródła dochodu. Biorąc pod uwagę wymienione we wniosku PPF wydatki, dochody te w pełni zabezpieczają wszystkie niezbędne potrzeby życiowe 3-osobowej rodziny i nic nie wskazuje na to, by cierpiała ona jakikolwiek niedostatek. Warto zwrócić przy tym uwagę, że ewentualny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z poniesieniem kosztów sądowych /kosztów postępowania dotyczy zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych: zakupu żywności, kosztów leczenia, najważniejszych opłat związanych z utrzymaniem domu /mieszkania. Pokrywają się one z wydatkami wskazanymi przez M. B., których suma oscyluje w granicach ok. 1050 zł. miesięcznie. Daje to w jego przypadku po stronie dochodów ok. 1500 zł. miesięcznej nadwyżki, którą to kwotę należy uznać jako w pełni wystarczającą do ustanowienia żądanego radcy prawnego we własnym zakresie, jeżeli tylko dostrzega on taką potrzebę; w równym stopniu dotyczy to także toczącej się równolegle przed WSA w Rzeszowie i wykazującej przedmiotowy związek z niniejszą sprawy ze skargi jego i Z. B. o sygn. akt II SA/Rz 587/12, w której wystąpił on z analogicznym wnioskiem o ustanowienie radcy prawnego. O faktycznej możliwości wygospodarowania przez M. B. z posiadanych dochodów środków finansowych na ustanowienie radcy prawnego (adwokata) przekonuje także opłacenie przez niego na wcześniejszym etapie postępowania wpisu od skargi w kwocie 500 zł. (źródło pochodzenia tych środków potwierdził w dodatkowym oświadczeniu), która to kwota w wyniku odrzucenia jego skargi została mu ponadto zwrócona, a więc może ją obecnie przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika (taka sama kwota została przez niego i Z. B. wspólnie opłacona tytułem wpisu od skargi w sprawie II SA/Rz 587/12). Niezależnie od powyższych okoliczności, w odniesieniu do wnioskodawcy jawi się jeszcze jeden istotny powód, który może stanowić samodzielną przesłankę do odmowy przyznania mu prawa pomocy. Związane jest to z niewykonaniem przez niego w całości wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, mających stanowić uzupełnienie informacji zawartych w formularzu PPF; jak wynika bowiem z porównania zakresu tego wezwania i udzielonej odpowiedzi, nie ustosunkował się on do kwestii posiadania przez niego i domowników pojazdów mechanicznych, nie przedłożył także za wskazany w nim okres wyciągów z rachunków bankowych. Takie wybiórcze podejście do wykonania wezwania, z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych, nie może zasługiwać na akceptację, a wynikające z tego dodatkowe wątpliwości dotyczące rzeczywistej sytuacji materialnej i finansowej wnioskodawcy nie mogą być pomijane czy interpretowane na jego korzyść i tym samym przemawiać za akceptacją składanych wniosków. Potwierdza to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Także wg innego postanowienia tego Sądu (z dnia 13 czerwca 2008 r. II OZ 604/08), niepełne wyjaśnienie sytuacji materialnej i majątkowej uzasadnia ocenę o braku podstaw do przyznania prawa pomocy. Skoro zatem wnioskodawca nie spełnił przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w zakresie objętym złożonym wnioskiem, z powołanych wyżej względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.