II SA/Rz 327/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. K. o ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę C. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...]. Po doręczeniu skarżącemu sporządzonego na jego wniosek uzasadnienia wyroku, kolejnym wnioskiem wniesionym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF zwrócił się on o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata. W jego uzasadnieniu wskazał na zamiar wniesienia od powyższego wyroku skargi kasacyjnej i wymóg jej sporządzenia przez adwokata, na którego ustanowienie go nie stać. W zawartym we wniosku oświadczeniu jako posiadany majątek wykazał 19-arową działkę wraz z będącym w budowie domem o pow. 80 m², zaś jako źródło utrzymania prowadzoną działalność gospodarczą z dochodowością 1326,64 zł. miesięcznie brutto; kwotę tę przeznacza na utrzymanie domu, leczenie i zakup żywności. Zamieszkuje sam. W złożonym następnie w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu wnioskodawca jako źródło swoich dochodów wskazał działalność gospodarczą i rentę, określając ich miesięczną wysokość na 3300 zł. Na taką też kwotę oszacował ponoszone wydatki obejmujące wyżywienie – 500 zł., opłaty za telefon i gaz – 300 zł., spłatę kredytu – 400 zł., leczenie – 200 zł., utrzymanie domu – 100 zł. i koszty działalności gospodarczej – 1800 zł. Posiadane przez skarżącego pojazdy to Fiat Punto i Peugeot (rok prod. odpowiednio 1999 i 2007), sfinansowane kredytem bankowym (miesięczna rata kredytu to 930 zł., uwzględniona w kosztach działalności gospodarczej). Prace przy wykończeniu domu prowadzi w systemie gospodarczym, wykorzystując pomoc sąsiedzką i rodzinną. Jako załączniki do dodatkowego oświadczenia wnioskodawca przedłożył zaświadczenie z potwierdzeniem salda rachunku bankowego na dzień 20 kwietnia 2011 r. na kwotę 1698 zł., kserokopie decyzji ZUS o waloryzacji renty z dnia 3 marca 2011 r. i wskazaniem jej wysokości – 966 zł. oraz faktury za najem lokalu związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej na kwotę 278 zł. W związku z powyższym stwierdzono, co następuje: Mimo już wcześniej przyznanego w sprawie skarżącemu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części (postanowienie z dnia 11 sierpnia 2010 r., względem którego NSA postanowieniem z dnia 7 października 2010 r. oddalił wniesione przez skarżącego zażalenie), analiza obecnego wniosku o ustanowienie adwokata nadal następuje pod względem spełnienia przez niego przesłanki do przyznania częściowego prawa pomocy, czego warunkiem w przypadku osoby fizycznej jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Jak wynika z powyższego, kryterium ekonomiczne jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów postępowania. Dowodzi to jednocześnie, że wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą. Dokonana w tym kontekście ocena wniosku C. K. o ustanowienie adwokata nie kwalifikuje go do uwzględnienia, co podyktowane jest: 1. Pozytywną oceną jego możliwości płatniczych wynikającą z: a) posiadania na rachunku bankowym środków finansowych, których wysokość jest dostateczna do ustanowienia adwokata (radcy prawnego) do sporządzenia skargi kasacyjnej i opłacenia od niej wpisu w kwocie 50 zł. (z uwzględnieniem przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych), b) prowadzenia prac budowlanych przy wykończeniu domu; jakkolwiek skarżący wśród opisanych przez siebie wydatków nie wymienił żadnych związanych z tym nakładów, nie budzi wątpliwości, że każde prace budowlane są nierozłącznie związane z pewnymi wydatkami i nie da się ich prowadzić bez jakichkolwiek nakładów finansowych (tym kontekście jako niewiarygodne jawi się więc jego oświadczenie o uzyskiwanych dochodach i bilansujących się z nimi wydatkach), c) faktu zaciągnięcia przez wnioskodawcę zobowiązań cywilnoprawnych (kredyty), co zwłaszcza w odniesieniu do sfinansowania z nich zakupu związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą pojazdów mechanicznych jest poniekąd odzwierciedleniem jego w miarę dobrej kondycji finansowej, świadcząc o jego zdolności kredytowej i zdolności do ich spłaty. Zobowiązania finansowe zaciągnięte na pokrycie własnych potrzeb – w tym prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, wobec wyjątkowego charakteru prawa pomocy i jego finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa) nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed opłaceniem kosztów sądowych, gdyż stanowiłoby to pośrednie i niejako podwójne przerzucanie na SP wydatków związanych z ich spłatą (w ramach prawa pomocy i poprzez odliczenia podatkowe). Potwierdzeniem tego są poglądy prezentowane w orzecznictwie sądowym (m.in. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09), zgodnie z którymi spłata przez stronę kredytów komercyjnych nie może mieć pierwszeństwa względem obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. 2. Niespójnością udzielonych przez niego informacji co do osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków. W formularzu PPF skarżący wykazał wyłącznie dochody z działalności gospodarczej (1326 zł.), zaś w dodatkowym oświadczeniu łączne dochody z tej działalności i renty oszacował na 3300 zł. miesięcznie. Wynikająca z załączonej decyzji kwota renty (966 zł.) nie pokrywa różnicy między kwotą 3300 zł. a deklarowanymi pierwotnie dochodami z działalności. Ponadto różnica między kwotą 3300 zł. a sumą wstępnie wskazywanych dochodów z działalności i renty (ok. 2300 zł.) znacząco przy tym odbiega od wskazanych w dodatkowym oświadczeniu kosztów działalności gospodarczej (1800 zł.). Prowadzi to do konkluzji o zaniżeniu uzyskiwanych dochodów, bądź zawyżeniu ponoszonych wydatków celem uzyskania korzystnego dla siebie orzeczenia. Zwrócenia uwagi wymaga przy tym, że wydatki stanowiące koszty działalności gospodarczej w rozliczeniach podatkowych odliczane są od uzyskanego przychodu i wbrew twierdzeniu skarżącego nie obciążają już uzyskanego dochodu (dochód stanowi różnicę między przychodem a kosztami uzyskania). 3. Nieprzedłożeniem przez wnioskodawcę pomimo wezwania dokumentów potwierdzających wysokość dochodu osiągniętego przez niego w 2010 r. (prowadzi to do wniosku jak w pkt 2) oraz nieudzieleniem informacji, czy dla potrzeb prowadzonej działalności gospodarczej (mając na uwadze przedmiot skargi i stan zdrowia) zatrudnia pracowników. Mając powyższe na uwadze brak jest uzasadnionych podstaw do stwierdzenia, iż C. K. wykazał spełnienie warunków do przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 30 lipca 20089 r. sygn. akt I FZ 171/09, to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności jego przyznania. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ocena żądania skarżącego dokonana na podstawie informacji zawartych w formularzu PPF i dodatkowym oświadczeniu oraz wynikających z dołączonych załączników, mimo odwoływania się przez niego do trudnej sytuacji finansowej nie potwierdziła zagrożenia dla jego koniecznego utrzymania. W żaden sposób nie wykazał on, czym miałby się dla niego objawić uszczerbek w tym utrzymaniu i jakie jego uzasadnione potrzeby życiowe pozostałyby niezaspokojone w związku z ewentualnym ustanowieniem pełnomocnika z wyboru (wyraźnie przy tym należy podkreślić, iż uszczerbek ten dotyczy zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, lekarstwa czy podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które powinny zostać zaniechane lub ograniczone do niezbędnego minimum). Prawo pomocy jako tzw. prawo ubogich nie może być nadużywane i ma zastosowanie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej; tego typu okoliczności w odniesieniu do wnioskodawcy nie stwierdzono. Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.