II SA/Rz 335/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Zarębska-Kobak Sędziowie NSA Anna Lechowska AWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...], wydaną z upoważnienia Wójta Gminy D., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. przyznał M. P. zasiłki rodzinne na okres od 1.05.2004 r. do 31.08.2005 r. na dzieci: E. P. – w wysokości 43 zł miesięcznie, K. P. – w wysokości 43 zł miesięcznie, N. P. – w wysokości 53 zł miesięcznie i D. P. w wysokości 66 zł miesięcznie oraz dodatki do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na córki: E. i K. w wysokości po 90 zł. Wnioskiem z 10.12.2004 r. M. P. zwróciła się o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego – N. P., przedkładając wyrok Sądu Rejonowego w K.z dnia 5 listopada 2004 r. sygn. akt ..., zmieniający orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie P. z [...].04.2004 i ustalający, że N. P. jest osobą niepełnosprawną od 12.07.2003 r. do 31.12.2005 r. i wymaga w tym okresie stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z akt sprawy wynika, że dochody rodziny P. w 2002 r. wyniosły 4287, 45 zł, w przeliczeniu na osobę miesięczny dochód wyniósł 59,55 zł. Decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. zmienił decyzję własną Nr [...] w sprawie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku z dnia 31.05.2004 r. i przyznał N. P. prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres od 1.12.2004 r. do 28.02.2005 r. w wysokości 50 zł miesięcznie, a na okres 1.03.2005 r. do 31.08.2005 r. w wysokości 70 zł miesięcznie. W podstawie prawnej tego rozstrzygnięcia wskazał art. 6 ust.1, art. 8, art. 20 ust. 3, art. 24, art. 47, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.), § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 213, poz. 2162) oraz art. 104, art. 108 § 1 i art. 163 k.p.a. Organ odstąpił od uzasadnienia decyzji na podstawie art. 107 § 4 k.p.a. Tego samego dnia, tj. 10.12.2004 r., w wyniku rozpatrzenia wniosków M.P., Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. wydał również 2 inne decyzje: Nr [...] - przyznającą świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad córką N., w wysokości 420 zł miesięcznie na okres od 1.12.2004 r. do 31.08.2005 i Nr [...] - przyznającą zasiłek pielęgnacyjny dla N. P. od 1.12.2004 r. do 31.08.2005 r. w kwocie 144 zł miesięcznie. Pismem z dnia 22.12.2004 r. M. P. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. o rozpatrzenie swojej sprawy, formułując pytanie, czy za okres 12.07.2003 r. do listopada 2004 r., jak zostało przyznane wyrokiem Sądu, należy jej się wyrównanie zasiłku stałego wypłacanego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w D. Jednocześnie załączyła kopie wszystkich trzech decyzji wydanych przez organ I instancji 10 grudnia 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. potraktowało to pismo jako odwołanie od wszystkich trzech decyzji. Po jego rozpatrzeniu w zakresie decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. zmieniającej decyzję w sprawie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku, utrzymało tę decyzję w mocy decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...]. Za jej podstawę prawną przyjęło art. 13 i 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia z dnia 27 września 2004 r. 1 oraz art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 155 k.p.a. Ustosunkowując się do kwestii podniesionej w odwołaniu Kolegium stwierdziło, że decyzja zmieniająca dotycząca zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku nie uprawnia do jakiegokolwiek wyrównania zasiłku stałego. Wątpliwości odwołującej dotyczą generalnie zasadności terminu początkowego (1 grudnia 2004 r.) przyznania przez organ prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności jej córki N. Wątpliwości te zdaniem organu odwoławczego należy rozpatrzyć w świetle art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Równocześnie z § 2 cyt. rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne wynika, że postępowanie w sprawie o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku wszczyna się na podstawie wniosku, którego wzór określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Do wniosku należy dołączyć m. in. orzeczenie o niepełnosprawności albo o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, w przypadku, gdy w rodzinie wychowuje się dziecko niepełnosprawne. Organ odwoławczy, na podstawie akt sprawy ustalił, że wniosek odwołującej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków wpłynął do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. 10.12.2004 r., a zatem stosownie do przytoczonej treści art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego należało ustalić począwszy od 1 grudnia 2004 r. Wprawdzie Sąd ustalił okres niepełnosprawności N. P. od 12.07.2003 r. do 31.12.2005 r., to jednak ostatecznie potwierdzone to zostało wyrokiem z dnia 5.11.2004 r., uprawomocnionym 26.11.2004 r., który strona przedłożyła organom pomocy społecznej w grudniu 2004 r. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dają natomiast podstaw do wyrównania zasiłku i innych świadczeń rodzinnych od 12.07.2003 r. do 30.11.2004 r. Organ I instancji prawidłowo ustalił kwotę przedmiotowego dodatku do zasiłku rodzinnego, bowiem zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek ten na dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia przysługuje w wysokości 50 zł miesięcznie, zaś na dziecko w wieku powyżej 5 roku życia – w wysokości 70 zł miesięcznie. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożyła M. P., zwracając się o ponowne przeanalizowanie swojej sprawy. Podniosła, że wysyłając dokumenty do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. nie dysponowała jeszcze ostatecznym orzeczeniem stwierdzającym niepełnosprawność córki N. Obecnie posiadając już kompletne dokumenty zwraca się o odpowiedź czy za okres 12.07.2003 r. do 30.11.2004 r., jak zostało przyznane prawomocnym wyrokiem Sądu, należy jej się wyrównanie zasiłku stałego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, z przyczyn, które legły u podstaw zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uwzględnienie skargi, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255, ze zm.). Ustawa ta określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Zgodnie z jej art. 2 świadczeniami rodzinnymi są zasiłek rodzinny i dodatki do tego zasiłku oraz świadczenia opiekuńcze – zasiłek pielęgnacyjny i świadczenie pielęgnacyjne. Warunki przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, którego dotyczył wniosek skarżącej i zaskarżona decyzja, określa art. 13 ust. 1 wymienionej ustawy. Dodatek taki przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka w wieku: 1) do ukończenia 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności; 2) powyżej 16 roku życia do ukończenia 24 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kwota tego dodatku zróżnicowana jest w zależności od wieku dziecka i wynosi 50 zł miesięcznie na dziecko do ukończenia 5 roku życia oraz 70 zł miesięcznie na dziecko powyżej 5 roku życia do ukończenia 24 lat, co organy orzekające w sprawie wzięły pod uwagę uwzględniając datę urodzenia N. P., tj. 7.02.2000 r. Według ogólnych zasad, wspólnych dla wszystkich świadczeń rodzinnych, prawo do nich ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem dodatków do zasiłku rodzinnego: z tytułu urodzenia dziecka, rozpoczęcia roku szkolnego i podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (art. 9 i 14-15) oraz zasiłku pielęgnacyjnego (art. 24 ust. 1). Okresem zasiłkowym w rozumieniu ustawy jest okres od dnia 1 września do 31 sierpnia następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Wyjątek od zasady ustanowionej w art. 24 ust. 1 zawiera ust. 3 tego przepisu. Stanowi on, że w przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba, że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Z istoty dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego jednoznacznie wynika, że świadczenie to uzależnione jest od niepełnosprawności osoby, a w takiej sytuacji zachodzi okoliczność, o której mowa w art. 24 ust. 3 cyt. ustawy. Córka skarżącej N. P. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przez Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. Sąd ten wyrokiem z dnia 5 listopada 2004 r. zmienił orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie P. z 23.04.2004 r. utrzymujące w mocy orzeczenie Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...].02.2004 r. nie zaliczające N. P. do osób niepełnosprawnych i ustalił, że N. P. jest osobą niepełnosprawną od 12 lipca 2003 r. do 31 grudnia 2005 r. i wymaga w tym okresie konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie o niepełnosprawności w rozpatrywanej sprawie wydane więc zostało na czas określony, a ostatnim dniem miesiąca, w którym upływa termin jego ważności jest 31 grudnia 2005 r. W takiej sytuacji zgodnie ze wskazaniem zawartym w art. 24 ust. 3 zd. drugie, prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego należało ustalić do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, czyli również do 31.12.2005 r. Tymczasem organ ustalił prawo do tego dodatku do końca okresu zasiłkowego – tj. do 31.08.2005 r. Takie rozstrzygnięcie narusza w sposób oczywisty przepis prawa materialnego – art. 24 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które to naruszenie Sąd uwzględnił z urzędu, korzystając z powołanego na wstępie unormowania art. 134 P.p.s.a. Sąd nie podzielił natomiast zarzutów skargi wskazujących na nieprawidłowości w ustaleniu daty początkowej ustalenia prawa do pobierania dodatku do zasiłku rodzinnego. Organy prawidłowo zastosowały art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiący, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Postępowanie administracyjne w sprawie o przyznanie dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego zostało wszczęte na wniosek M. P. złożony w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w D. w dniu 10.12.2004 r. Wówczas też dopiero skarżąca dołączyła niezbędne dokumenty, w tym wyrok Sądu zmieniający orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie P. i ustalający, że N. P. jest osobą niepełnosprawną od 12 lipca 2003 r. do 31 grudnia 2005 r. i wymaga w tym okresie konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z tego też powodu organ ustalił prawo do dodatku od początku miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek, a więc od 1.12.2004 r. Słuszny jest także pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazujący na brak możliwości "wyrównania" kwoty dodatku za okres od kiedy datuje się niepełnosprawność N. P. z uwagi na brak stosownej regulacji w tym zakresie. Argumentacja skarżącej zmierzająca do przyznania jej świadczenia od 12.07.2003 r. nie zasługuje na uwzględnienie również i z tego powodu, że w tej dacie nie obowiązywała jeszcze ustawa o świadczeniach rodzinnych, a tym samym nie istniał dodatek do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 13 tej ustawy. W postępowaniu ponownym organ raz jeszcze rozpatrzy odwołanie M. P. i wyda odpowiadającą prawu decyzję, mając na uwadze ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku. Z przytoczonych wyżej względów Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd odstąpił od określenia czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana (art. 152 P.p.s.a.) z uwagi na to, że okres, na jaki ustalała ona prawo do dodatku już upłynął, a tym samym zost