II SA/Rz 344/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...]. W osobiście sporządzonej i wniesionej od tego wyroku skardze kasacyjnej P. K. zawarł wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych. W złożonym następnie w wyniku wezwania urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF powołał się na swoją trudną sytuację majątkową. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną i będącym na jego utrzymaniu rocznym synem (żona pozostaje na własnym utrzymaniu). Wykazany majątek obejmuje dom o pow. 400 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 1,5 ha. Na uzyskiwane dochody składają się wynagrodzenie za pracę jego i żony (odpowiednio 3500 oraz 4500 zł. oraz dochody z najmu w kwocie 1000 zł.). Wnioskodawcę obciąża spłata kredytu hipotecznego w kwocie ok. 95 000 zł. oraz pożyczek na łączną kwotę 2 000 zł. Miesięczne wydatki wynoszą 2300 zł. (opłaty stałe, tj. telefony, woda, gaz, prąd, internet, kanalizacja – łącznie 1500 zł./m-c). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Mimo niewskazania przez P. K. w treści formularza PPF zakresu dochodzonego prawa pomocy uznano, że ubiega się on o zwolnienie od kosztów sądowych, czemu jednoznacznie dał wyraz we wniesionej skardze kasacyjnej; z tego względu odstąpiono od wzywania go do uzupełnienia tego braku. Zwolnienie od kosztów sądowych (składają się na nie opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) – zarówno w całości, jak i w części - wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Kryterium finansowo - majątkowe jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. P. K. warunku tego nie spełnił, a jego twierdzenie o trudnej sytuacji majątkowej nie znajduje żadnego potwierdzenia w treści złożonego wniosku. Nie został wykazany przez niego żaden związek między kosztami sądowymi które potencjalnie mogłyby jeszcze w sprawie wystąpić (wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł.), a uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. Mając na uwadze łączną wysokość miesięcznych dochodów skarżącego i jego żony (9 000 zł.) należy stwierdzić, że nawet przy stałych miesięcznych wydatkach rzędu 1500 – 2300 zł. i uwzględnieniu potrzeby zakupu żywności, opłacenie kosztów sądowych w w/w wysokości nie będzie miało żadnego negatywnego wpływu dla niezbędnego utrzymania ich i dziecka (jak wynika z akt sprawy, skarżący opłacił już w takiej samej wysokości wpis od skargi oraz opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku). Chociaż kwota wydatkowana na żywność nie została przez skarżącego określona, to uwzględniając realia życiowe, przy podanych dochodach z pewnością nie stanowi dominującej pozycji w domowym budżecie. Wyraźnego zaznaczenia wymaga, że ewentualny uszczerbek w koniecznym utrzymaniu związany z poniesieniem kosztów sądowych dotyczy zagrożenia dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które powinny zostać zaniechane lub co najmniej ograniczone do niezbędnego minimum. Do takich niezbędnych wydatków zalicza się przede wszystkim przeznaczane na zakup żywności i lekarstw oraz najważniejsze opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, chociaż także one o ile to możliwe powinny zostać zracjonalizowane. Za niezbędne z pewnością nie mogą być uznane np. opłaty za telefon, internet, czy wydatki na utrzymanie samochodu. Takiego charakteru nie posiadają także nieokreślone co do wysokości przez P. K. jego zobowiązania finansowe o charakterze cywilnoprawnym (pożyczki, kredyty), których zaciągnięcie jest odzwierciedleniem jego kondycji finansowej (zdolności kredytowej). Są one zaciągane we własnym interesie i na pokrycie własnych potrzeb, a wobec wyjątkowego charakteru prawa pomocy i jego finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa) nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed opłaceniem kosztów sądowych, gdyż stanowiłoby to pośrednie przerzucanie na SP wydatków związanych z ich spłatą. Gdyby przyjąć odmienny tok rozumowania, zawsze "znalazłyby się" jakieś wydatki, którym w subiektywnym ujęciu osoby wnioskującej trzeba by przypisać miano absolutnie niezbędnych i ważniejszych od kosztów sądowych. Abstrahując od nominalnej wartości obciążającego skarżącego i jego żonę kredytu hipotecznego oraz miesięcznych rat jego spłaty, jego wysokość także nie może być uznana za nieproporcjonalnie wysoką i będącą dla nich nadmiernym obciążeniem, stanowiąc w przybliżeniu sumę ich rocznych dochodów. W tej sytuacji brak jest podstaw do wyłączenia z zastosowania wobec niego wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie; przepis ten dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04). Prawa pomocy jako tzw. prawo ubogich nie może być nadużywane i ma zastosowanie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej; tego typu okoliczności w odniesieniu do wnioskodawcy nie stwierdzono. Źródłem dodatkowych korzyści może być też dla niego nieruchomość rolna (bezpośrednio poprzez jej uprawę, bądź przez jej wydzierżawienie). Wnioskodawca nie udzielając żadnych informacji nt. aktualnego sposobu jej wykorzystania także w ten sposób nie wywiązał się z ustawowego obowiązku wykazania zasadności przyznania mu prawa pomocy, co jednak i tak pozostaje bez wpływu na merytoryczne załatwienie jego wniosku. Z uwagi na powyższe uznano, iż przy stałych i stosunkowo wysokich dochodach skarżącego i jego żony jednorazowe opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych nie będzie dla P. K. w żaden sposób dolegliwe oraz nie będzie się wiązało dla niego i jego rodziny nie tylko z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, ale i z jakimkolwiek uszczerbkiem. Bez znaczenia dla rozpoznania wniosku jest argument skarżącego, że syn pozostaje tylko na jego utrzymaniu; zgodnie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie obowiązani są przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ewentualne odmienne ustalenia między małżonkami mają skutek tylko między nimi, a dla potrzeb prawa pomocy uwzględnia się dochody wszystkich osób prowadzących wspólne z osobą wnioskującą gospodarstwo domowe. Z tej przyczyny na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.