II SA/Rz 344/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. M. B. we wniesionej do WSA w Rzeszowie skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2014 r. Nr [...] zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Podtrzymał go w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF wskazując, że prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z renty w wysokości 1290 zł. Jego majątek to drewniany budynek mieszkalny i nieruchomość rolna o pow. 1,34 ha. W odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie dodatkowo oświadczył, że na zakup żywności przeznacza ok. 900 zł. miesięcznie (30 zł./dzień). Opłaty za gaz to 78 zł., energię elektryczną – 55 zł., telefon – 50 zł. Wskazał także na "inne obciążenia finansowe", m.in. kosztowny zabieg operacyjny, bieżące kontrole leczenia z dojazdami, ubezpieczenie nieruchomości wraz z podatkiem rolnym – 200 zł. Wykazana nieruchomość rolna jest zalesiona i nie przynosi dochodów. Nie posiada pojazdów mechanicznych, rachunków bankowych, nie korzysta z pomocy społecznej. Kwota netto pobieranej przez niego renty to 1278 zł. Dołączonym do dodatkowego oświadczenia kolejnym wnioskiem PPF skarżący wniósł o ustanowienie adwokata. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. adwokata) – gdy osoba wnioskująca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena wniosków PPF skarżącego dokonana w kontekście udzielonych przez niego informacji wskazuje na zasadność przyznania mu prawa pomocy obejmującego całość związanych ze sprawą kosztów sądowych. Zwolnienie od nich podyktowane jest przede wszystkim oceną jego sytuacji finansowej i materialnej. Wg oświadczenia nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów majątkowych ani zasobów pieniężnych. Jedyne potencjalne źródło ich pokrycia mogłoby stanowić pobierane przez niego świadczenie rentowe, niemniej jego kwota zestawiona z ponoszonymi na bieżące utrzymanie wydatkami i wysokością związanych ze sprawą kosztów sądowych, z których sam wpis od skargi wynosi 500 zł., nakazuje uznać to za praktycznie niemożliwe bez narażania go na uszczerbek związany z koniecznym utrzymaniem. Jednocześnie nie stwierdzono uzasadnionych podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Wniosek w tym zakresie nie został przez niego w żaden sposób uzasadniony, a ocena udzielonych informacji – mimo że pośrednio wskazuje na prawdopodobieństwo potencjalnych trudności finansowych związanych z dodatkowymi, nieplanowanymi wydatkami – nie sygnalizuje zagrożenia dla zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych (zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, prawo pomocy w zakresie całkowitym odnosi się do osób ubogich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są całkowicie środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone). Wnioskodawca posiadając zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe comiesięczne dochody z pobieranej renty, której wysokość ponad dwukrotnie przekracza minimum socjalne stanowiące kryterium przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, do takich osób się nie zalicza. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, że sformułowanie przytoczonych powyżej ustawowych przesłanek przyznawania prawa pomocy – tak w zakresie całkowitym, jak i częściowym - ciężarem ich wykazania obarcza osoby ubiegające się o jego przyznanie. Z uwagi na finansowanie tego prawa ze środków publicznych (Skarbu Państwa), okoliczności jego przyznawania nie mogą budzić żadnych wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. M. B. wezwany do wykazania obciążających go wydatków wykazał co prawda kwoty przeznaczane na zakup żywności i opłaty, niemniej powołał się także ogólnikowo na "inne obciążenia finansowe" (w tym związane z leczeniem), nie określając ich wysokości. W tym kontekście udzielone przez niego informacje nie jawią się jako w pełni spójne i przekonujące, zwłaszcza wobec tego, że wydatki które zostały wyszczególnione kwotowo w zasadzie bilansują się z wykazanymi dochodami. Z opisanych względów wyklucza to uwzględnienie złożonego wniosku w całości. Zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10, "w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy". Wnioskodawca nie wykonując zatem w sposób rzetelny skierowanego do niego wezwania lub wykonując je tylko częściowo, musi się liczyć z negatywnym załatwieniem wniosku (przynajmniej w części). W opisanej sytuacji zwolnienie od kosztów sądowych w wystarczającym stopniu zabezpieczy prawa skarżącego i nie zamknie mu drogi do merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd, który z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Na mocy obowiązujących przepisów ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa (przepisy te – z wyjątkiem sporządzenia niektórych środków zaskarżenia, m.in. skargi kasacyjnej - nie ustanawiają wymogu działania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 w związku art. 245 § 2 i 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.