II SA/Rz 355/14

Dnia 15 stycznia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2016 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku G. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi G. M. i M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy zaopiniowania pozytywnie wstępnego projektu podziału nieruchomości - postanawia - odmówić G. M. przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem W dniu 27 marca 2014r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wpłynęły skargi G. M. i M. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy zaopiniowania pozytywnie wstępnego projektu podziału nieruchomości. Wyrokiem z dnia 22 lipca 2015 r. Wojewódzki Sad Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę w powyższej sprawie. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego wskazując, że nie wykazała, jakoby poza zakresem jej możliwości płatniczych znajdowało się uiszczenie wynagrodzenia dla zawodowego pełnomocnika. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie wniosku o ustanowienia pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi kasacyjnej. Zdaniem skarżącej objęte sprzeciwem postanowienie nie odpowiada prawu, a wskazane w nim wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącej nie zostały "poparte żadnymi dowodami", zaś podane przez nią informacje dotyczące jej sytuacji materialnej są zgodne z prawdą i zostały potwierdzone przedłożonymi przez nią dowodami. Wbrew twierdzeniu Sądu nie jest ona w stanie pokryć kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje: W dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Postępowanie sądowe zostało zainicjowane skargą wniesioną przed tą datą, dlatego też – w myśl art. 2 ustawy nowelizującej – przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a.) stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Zgodnie z jego treścią, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie do treści ostatniego z powołanych przepisów przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z istoty prawa pomocy wynika więc, iż ustawodawca odstępuje od ogólnej zasady odpłatności postępowania – art. 199 P.p.s.a. - na rzecz konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacjach, gdy strona nie jest w stanie partycypować w kosztach związanych z rozpoznaniem wniesionej przez nią skargi. Wykładnia powyższego unormowania, w szczególności sformułowanie "gdy wykaże" nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki uzasadniające udzielenie prawa pomocy, ciąży na stronie ubiegającej się o takie prawo. Obowiązkiem podmiotu domagającego się pomocy ze środków Skarbu Państwa jest zatem przedstawienie rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz rodzinnej, w taki sposób, aby możliwa była ocena zdolności płatniczych w zakresie uiszczenia kosztów sądowych. W złożonym przez G. M. urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) zaznaczyła, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, utrzymując się z emerytury w wysokości 2, 244, 00 zł netto, który to dochód w całości przeznacza na wydatki związane z utrzymaniem siebie i domu. Jest właścicielką nieruchomości budynkowej o powierzchni 100 m² (w której znajdują się 2 mieszkania o powierzchni 50 m²), a także nieruchomości rolnej o powierzchni 1,63 ha. Podała, że nie posiada żadnych oszczędności, akcji, udziałów, obligacji ani wartościowych ruchomości jak np. samochodu. Jest osobą samotną. Jej dochód jest wydatkowany w całości na: opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, kanalizację, wywóz śmieci, telefon, opał, lekarstwa i leczenia, podatki i opłaty, wyżywienie, odzież, środki higieny osobistej, bieżące remonty mieszkania i opłaty sądowe W dodatkowym oświadczeniu G. M. podała, że jej średnie miesięczne wydatki wynoszą: 350 zł (wywóz śmieci, gaz, energia elektryczna, kanalizacja i woda), 100 zł (opał), 120 zł (telefon), 60 zł (środki higieny osobistej), 750 zł (wyżywienie), 64 zł (podatki i opłaty), 100 zł (odzież), 250 zł (lekarstwa i leczenie), 400 zł (bieżące remonty mieszkania), opłaty sądowe (50 zł). W ocenie Sądu G. M. nie wykazała, że poza jej możliwościami finansowymi leży pokrycie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W pierwszej kolejności zauważenia wymaga, że wnioskodawczyni ma nie tylko do dyspozycji majątek nieruchomy, który służy zaspokajaniu jej potrzeb mieszkaniowych, ale dysponuje dodatkowym mieniem nieruchomym, które przy odpowiednim zagospodarowaniu (np. dzierżawa nieruchomości rolnej) może stać się źródłem dochodu. Okoliczność ta rzutuje w niniejszej sprawie na ocenę wniosku do przyznania prawa pomocy, bowiem o taki dodatkowy dochód skarżąca nie zabiega. Wysokość uzyskiwanych przez nią dochodów pozwala jej zatem nie tylko na utrzymanie mieszkania, w którym mieszka, ale także na ponoszenie kosztów utrzymania pozostałego majątku nieruchomego (np. uiszczanie podatków), zaś niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2010 r. sygn. I OZ 110/10, publ.www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rzeczą skarżącej jest bowiem wykorzystanie majątku w sposób umożliwiający uzyskanie środków finansowych potrzebnych na prowadzenie bieżących spraw, tym bardziej jeśli obiektywnie takimi możliwościami dysponuje, a przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych ma charakter wyjątkowy i jest odstępstwem od zasady samodzielnego ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie. Istotna dla oceny zasadności wniosku jest także okoliczność, że skarżąca uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury i nie wskazuje, jakoby miała jakiekolwiek osoby na swoim utrzymaniu. Istotne jest także i to, iż przy rozstrzyganiu w przedmiocie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki, które są niezbędne dla utrzymania. Do niezbędnych dla utrzymania wydatków nie należą koszty bieżących remontów mieszkania w kwocie 400 zł miesięcznie oraz wydatki na telefon w kwocie 120 zł miesięcznie. Zatem zaledwie miesięczne oszczędności na tych wydatkach pozwoliłby skarżącej na zgromadzenie środków, które mogłaby przeznaczyć na sfinansowanie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru do sporządzenia skargi kasacyjnej. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że skarżąca nie wykazała, jakoby ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru mogłoby ją narazić na uszczerbek koniecznego utrzymania. Mając powyższe na względzie Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.