II SA/Rz 355/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. i G. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie wstępnego zaopiniowania projektu podziału nieruchomości postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. G. M. wskazując na brak finansowych możliwości poniesienia kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania, w treści skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] zwróciła się o zwolnienie od nich; wniosek w tym zakresie podtrzymała w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF. Wg jego uzasadnienia oraz zawartego w nim i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia, wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, mimo wspólnego zamieszkiwania z córką (współskarżącą M. M.). Źródło jej utrzymania stanowi emerytura w wysokości 2244 zł. netto, wydatkowana na opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę i kanalizację – 350 zł., opał – 100 zł., telefon – 120 zł., środki higieny – 60 zł., wyżywienie – 800 zł., podatki i opłaty – 64 zł., odzież – 100 zł., lekarstwa i leczenie – 250 zł. oraz remont mieszkania – 400 zł. Posiadany przez nią majątek obejmuje dom z mieszkaniem o pow. 50 m² oraz wykorzystywaną dla potrzeb własnych nieruchomość rolną o pow. 1,58 ha. Wyciąg z jej rachunku bankowego na dzień 20 maja 2014 r. wykazywał saldo 0 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez osobę wnioskującą braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; świadczy o tym m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, zgodnie z którym wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. G. M. warunku tego nie spełniła, a złożony przez nią wniosek – mimo wskazywania na wzajemne bilansowanie się miesięcznych dochodów i wydatków - nie potwierdza jej trudnej sytuacji materialnej oraz nie wykazuje związku między jednorazowym poniesieniem przez nią kosztów sądowych a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania (przez uszczerbek ten należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych – postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12). Wnioskodawczyni ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz - przyjmując prowadzenie przez nią 1-osobowego gospodarstwa domowego - stosunkowo wysokie dochody, które jak wynika ze złożonego oświadczenia, zabezpieczają wszystkie jej niezbędne wydatki. Z udzielonych informacji nie wynika także, by cierpiała jakikolwiek niedostatek. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, że punktem odniesienia względem możliwości poniesienia przez stronę kosztów postępowania sądowego nie są wszystkie normalnie ponoszone przez nią wydatki, chociażby wyczerpywały całość uzyskiwanych dochodów, lecz wyłącznie te, które zmierzają do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i to wyłącznie w ich niezbędnym zakresie (zakup żywności, środków czystości, koszty leczenia, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania). Nie kwestionując potrzeby doraźnego ponoszenia pozostałych wymienionych przez skarżącą wydatków (przede wszystkim związanych z remontami i zakupem odzieży), to nie są one uznawane jako bezpośrednio związane z zaspokajaniem takich potrzeb i nie korzystają z pierwszeństwa względem kosztów sądowych (co do zasady, do takich nie są również kwalifikowane opłaty za telefon, płatną telewizję, internet, koszty utrzymania pojazdów mechanicznych oraz spłaty kredytów i pożyczek). W przypadku wnioskodawczyni daje to kwotę ok. 600 zł. miesięcznie (remonty, odzież, telefon), która znacząco przewyższa wysokość związanego ze skargą wpisu (w niniejszej sprawie 100 zł.), jak i kosztów, które mogą (nie muszą) wystąpić w przyszłości; do najbardziej prawdopodobnych należy w takiej samej wysokości opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji. Powyższe skutkuje pełnym przekonaniem o adekwatności możliwości finansowych skarżącej do poniesienia wszystkich związanych z jej udziałem w sprawie kosztów sądowych. Obowiązek taki wynika z art. 199 P.p.s.a. i zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym dotyczy wszystkich posiadających jakiekolwiek środki majątkowe oraz dochody. Nie uchyla go też wymóg poczynienia pewnych oszczędności w bieżących wydatkach (zwłaszcza gdy stanowią one ich niewielką część) i sam w sobie nie przesądza on o wystąpieniu uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Uwzględnienie w opisanej sytuacji złożonego przez skarżącą wniosku naruszałoby ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy. Prawo to, jako instytucja wyjątkowa, ma gwarantować dostęp do sądu osobom najuboższym (wnioskodawczyni do takich nie należy), które bez tej pomocy byłyby go pozbawione. Nie może ono służyć zabezpieczaniu lub poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar w opisanej sytuacji miałoby przyznanie G. M. dochodzonego zwolnienia (jej możliwości płatnicze nie mogą być oceniane tak samo, jak ubiegającej się również w niniejszej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych córki M., której dochody są skali miesiąca ok. 3,5 razy mniejsze). Ubocznie należy podkreślić, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.