II SA/Rz 359/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie Referendarz sądowy Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. W. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. K. W. wezwana do uiszczenia wpisu od wniesionej przez siebie skargi na decyzję SKO z dnia [...] marca 2008 r. Nr [...] zwróciła się o zwolnienie od niego, wskazując na pobierane przez siebie i męża świadczenia emerytalne w wysokości odpowiednio 646 zł. i 1513 zł. (wg załączonych odcinków przekazów pocztowych są to świadczenia netto) oraz ponoszone wydatki: gaz – 51 zł., energia elektrycz. 88 zł., zakup lekarstw – łącznie 270 zł./m-c. Skarżąca i jej mąż nie posiadają żadnych pojazdów mechanicznych, mieszkają "u syna za dożywocie", nie prowadzą z nim wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiadają innych źródeł dochodu. W złożonym następnie urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF K. W. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się w jego uzasadnieniu ponownie na wysokość dochodów swoich i męża, ponoszone wydatki związane z opłatami (energia elektrycz. 177 zł., gaz 102 zł.) i zakupem leków (350 zł./m-c.). Reszta pieniędzy przeznaczana jest na utrzymanie i pomoc synowi, który przy zarobkach ok. 900 zł. ma na utrzymaniu 4 dzieci w wieku 7 – 13 lat i niepracującą żonę. Treść zawartego we wniosku oświadczenia znajduje odzwierciedlenie we wcześniej udzielonych informacjach: skarżąca wraz z mężem prowadzą samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiadają wartościowych składników majątkowych, zamieszkują w domu będącym własnością syna na zasadzie tzw. dożywocia, utrzymują się wyłącznie z emerytur. Rozpatrując złożony wniosek w oparciu o powyższe dane stwierdzono brak dostatecznych podstaw do jego uwzględnienia. Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (koszty sądowe obejmują opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków). Okoliczności przedstawione przez wnioskodawczynię nie wykazują spełnienia powyższej przesłanki, ponieważ wg dokonanej względem tego kryterium oceny sytuacji materialno – bytowej K. W., nie wykazała ona zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jej i męża. Skarżąca w szczególności nie wymieniła, w jaki sposób ten uszczerbek miałby się dla niej i męża objawić, jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe byłyby zagrożone i z jakimi negatywnymi skutkami wiązało by się dla nich poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych (mówiąc o uszczerbku w koniecznym utrzymaniu należy przez to rozumieć zagrożenie dla podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, lekarstwa, niezbędne opłaty, a nie wszystkie normalnie ponoszone wydatki, co do których osoba wnosząca ma obowiązek ich ograniczenia celem poczynienia oszczędności). W kontekście uzyskiwanych dochodów (łącznie 2159 zł. miesięcznie netto) nie spełnia tego wymagania odwoływanie się skarżącej do pobieranych przez nią i męża emerytur jako jedynego źródła ich dochodów oraz do ponoszonych przez nich wydatków związanych z utrzymaniem. Emeryci jako grupa społeczna nie zostali ustawowo zwolnieni od obowiązku opłacania kosztów sądowych i podlegają w związku z tym ogólnym zasadom w tym zakresie; zgodnie z art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Przy wskazanych stałych dochodach, wymienione przez skarżącą wydatki związane z utrzymaniem nie są na tyle znaczące, aby uzasadniały przyznanie jej chociażby częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wydatki wykazane co do wysokości obejmują opłaty za energię elektryczną i gaz - ok. 140 zł. miesięcznie (uznano, iż rozbieżność między kwotami wskazanymi w formularzu PPF oraz w poprzedzającym go piśmie wynika z przyjęcia różnych okresów rozliczeniowych – odpowiednio 2 i 1 miesiąc) oraz zakup lekarstw – ok. 300 zł./m-c (wobec wskazywania różnych kwot, tj. 270 zł. i 350 zł., przyjęto kwotę uśrednioną). Odliczenie tych wydatków od pełnych dochodów daje kwotę ok. 1800 zł., która jest wystarczająco wysoka, aby nawet przy uwzględnieniu zakupu żywności dla 2 osób czy innych drobnych płatności pokryć związane z niniejszą sprawą koszty sądowe, w tym wymagany na obecnym etapie postępowania wpis od skargi (oprócz tego wpisu do najbardziej prawdopodobnych kosztów, jakie ewentualnie mogą obciążać skarżącą należy zaliczyć opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej – w przypadku jej wnoszenia - w wysokości połowy wpisu od skargi, tj. 250 zł.). Obecnie wymagana tytułem wpisu od skargi kwota 500 zł. nie jest niska i zapewne skarżąca byłaby w stanie odpowiednio spożytkować te środki. Dla potrzeb prawa pomocy zasadnicze znaczenie ma jednak faktyczna możliwość opłacenia związanych ze skargą kosztów sądowych bez powodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, która podlega każdorazowo ocenie w kontekście możliwości płatniczych konkretnej osoby. Możliwość ta w przypadku K. W. nie doznaje wyłączenia i jest jak najbardziej realna, zwłaszcza że ma ona wraz z mężem zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe i nie posiada innych osób na swoim utrzymaniu. W tym miejscu należy podkreślić, że do takich osób nie może być zaliczony syn z rodziną, bowiem skarżąca jednoznacznie oświadczyła, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jedynie z mężem. Nie kwestionując zupełnie naturalnej chęci pomocy ze strony rodziców dla swoich dzieci, nie można jednak w omawianym przypadku przyznać priorytetu dobrowolnie świadczonej przez nią i męża pomocy na jego rzecz, gdyż to na nim w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek dbania o utrzymanie swojej rodziny. Koszty sądowe tak jak podatki mają charakter publicznoprawny i przyjęcie odmiennego założenia prowadziłoby do sytuacji, w której osoba wnioskująca o pomoc – mimo posiadania stosownych możliwości finansowych – zawsze mogłaby tłumaczyć brak możliwości opłacenia kosztów sądowych różnymi wydatkami, które w jej mniemaniu są absolutnie konieczne i niezbędne. Skoro K. W. ma wraz z mężem możliwość udzielania swemu synowi z posiadanych dochodów stałego wsparcia finansowego, to tym bardziej będzie też w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych (mają one charakter jednorazowy). Dodatkowo potwierdza to wspomniane przez nią w skardze wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego, odnośnie którego zapewne musiała się również liczyć z poniesieniem pewnych wydatków (lub już je poniosła). Rozumowanie takie odzwierciedla postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1983 r. sygn. I CZ 151/83, zgodnie z którym obciążenie strony kosztami sądowymi, których wysokość nie przewyższa jednomiesięcznych jej dochodów zbliżonych do przeciętnych (...) z reguły nie oznacza - gdy strona nie ma innych osób na utrzymaniu - że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Ubocznie należy podkreślić, iż w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji postanowienia.