II SA/Rz 363/17

Dnia 9 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2017 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 24 października 2017 roku o odmowie zmiany postanowienia z dnia 18 kwietnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego – postanawia – Utrzymać w mocy postanowienie Referendarza Sądowego z dnia 24 października 2017 roku sygn. II SA/Rz 363/17. Wraz ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego, J. S. (dalej w skrócie: "skarżący") wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wyeksponował swoje ubóstwo, długotrwałą i ciężką chorobę, niepełnosprawność i bezradność. Podał, że jego jedynym źródłem dochodu jest zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł. Wskazał, że posiada oszczędności w kwocie 9.290,24 zł, oraz zadłużenie alimentacyjne na kwotę 24 937,50 zł. Za media ponosi opłaty w wysokości 147,50 zł miesięcznie, natomiast koszty leczenia wynoszą 99,99 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2017 roku Referendarz Sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Referendarza Sądowego o negatywnym rozpatrzeniu wniosku skarżącego przesądzał fakt, że posiada on oszczędności w wysokości ponad 9.000 zł, a instytucja prawa pomocy nie może zaś zmierzać do ochrony posiadanego przez stronę majątku. Zwrócił uwagę również na okoliczność, że skarżący kwestionuje korzystną dla siebie decyzje organu tj. przyznającą mu zasiłek stały na okres od 1 stycznia 2017r. do 30 listopada 2017 r., natomiast w skardze nie zawarto żadnych konkretnych zarzutów skierowanych przeciwko temu rozstrzygnięciu. Ponadto na etapie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma wymogu działania strony za pośrednictwem zawodowego pełnomocnika, gdyż sąd na mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (t. j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. - dalej w skrócie "Ppsa"), kontroluje zaskarżoną decyzję w granicach skargi i z urzędu uwzględnia wszelkie ewentualne uchybienia zaistniałe w postępowaniu administracyjnym, które poprzedzało postępowanie sądowe. Po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego od powyższego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 5 czerwca 2017 r. utrzymał je w mocy. Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 363/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę wniesioną w niniejszej sprawie. W dniu 18 października 2017 r. do tut. Sądu wpłynął kolejny wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata - celem sporządzenia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku. W załączonym do wniosku oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący oświadczył, że jest właścicielem budynku mieszkalnego o pow. ok. 90 m2 o wartości 90.000 zł, nieruchomości rolnej o pow. 1,18 ha o wartości 22.000 zł, posiada oszczędności w kwocie 9.493,24 zł, ponadto otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł miesięcznie. Na utrzymanie domu i leczenie przeznacza ok. 400 zł miesięcznie, posiada zadłużenie z tytułu alimentów w kwocie ok. 24.000 zł. Postanowieniem z dnia 24 października 2017 r. Referendarz Sądowy odmówił zmiany postanowienia z dnia 18 kwietnia 2017 roku. W uzasadnieniu postanowienia wyjaśnił, że z uwagi na tożsamy w istocie zakres obecnego wniosku skarżącego, który ubiega się ponownie o ustanowienie zawodowego pełnomocnika, należało potraktować go jako wniosek o zmianę postanowienia niekończącego postępowania w sprawie w trybie art. 165 Ppsa. Dalej wskazał, że w sytuacji skarżącego doszło do zmiany okoliczności procesowych, bowiem zapadł w stosunku do niego wyrok, który może zostać zakwestionowany wyłącznie w przypadku sporządzenia skargi kasacyjnej przez zawodowego pełnomocnika. W ocenie Referendarza, oszczędności jakie zgromadził skarżący są wystarczające do poniesienia kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Przyznanie skarżącemu w takiej sytuacji prawa pomocy oznaczałoby udzielenie faktycznej ochrony prywatnemu jego majątkowi, co jest nie do przyjęcia w kontekście wyjątkowości instytucji prawa pomocy. Służy ona bowiem wsparciu osób ubogich, które nie mając dostatecznych dochodów czy majątku nie mogłyby realizować swoich praw przed sądem. Jeśli więc skarżący zamierza zaskarżyć zapadły w jego sprawie wyrok, to winien w tym celu przeznaczyć własne środki, a nie domagać się by źródłem sfinansowania powyższego były środki publiczne o ograniczonej przecież ilości. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia w którym podniósł, że kwota 11.953,58 zł stanowi wyrównanie zasiłku stałego otrzymanego za lata 2008 – 2011, a zatem nie są to oszczędności pieniężne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, iż Referendarz słusznie przyjął, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy winien być rozpoznawany w trybie art. 165 Ppsa. Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy uwarunkowana jest zmianą okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia (tak w postanowieniu NSA z dnia 13 marca 2014 r. II OZ 239/14). W postępowaniu o zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy bada się przede wszystkim, czy nastąpiła zmiana stanu faktycznego do tego stopnia, że przesłanki z art. 246 Ppsa zostały spełnione. W niniejszej sprawie sytuację prawną skarżącego kształtuje postanowienie Sądu z dnia 5 czerwca 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza z dnia 18 kwietnia 2017 r. Orzekając o kolejnym wniosku w trybie art. 165 Ppsa należało porównywać obecną sytuację skarżącego z jego sytuacją istniejącą w czasie rozpoznawania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący uzasadnił kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potrzebą wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tut. Sądu z dnia 29 sierpnia 2017 r., którą skutecznie może sporządzić tylko profesjonalny pełnomocnik. W tym kontekście można mówić o zmianie sytuacji procesowej skarżącego. Jak jednak wynika z treści przedmiotowego wniosku oraz materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, sytuacja materialna skarżącego od chwili przedłożenia pierwszego wniosku nie uległa istotnej zmianie, w dalszym ciągu jego jedynym źródłem dochodu jest zasiłek pielęgnacyjny, nadal posiada też oszczędności przekraczające kwotę 9.000 zł. Jedynie jego stałe miesięczne wydatki nieznacznie wzrosły (z kwoty 250 do kwoty 400 zł). Należy więc zgodzić się ze stanowiskiem Referendarza, że skarżący posiada wystarczające środki aby skorzystać z pomocy fachowego pełnomocnika, Kolejny raz należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma służyć umożliwieniu skorzystania z prawa do sądu przez osoby nieposiadające dostatecznych środków finansowych. Jej celem nie jest natomiast ochroną posiadanych zasobów pieniężnych, po to by wnioskujący mógł spłacać swoje zobowiązania. Z tych względów Sąd na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 165 Ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.