II SA/Rz 372/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. M. o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na niewykonanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 26 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 1181/10 postanawia odmówić zmiany postanowienia z dnia 10 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SO/Rz 4/12 o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. Wyrokiem z dnia 11 października 2012 r. sygn. akt j.w. WSA w Rzeszowie oddalił skargę A. M. na niewykonanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyroku tegoż Sądu z dnia 26 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 1181/10. Po sporządzeniu na wniosek skarżącej i doręczeniu jej odpisu uzasadnienia tego wyroku, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się ona o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg zawartych w nim danych, A. M. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz 2 uczących się dzieci (13 i 18 lat), zamieszkując w domu o pow. ok. 100 m² (oprócz niego nie posiadają żadnych innych wartościowych składników majątkowych). Źródło ich utrzymania stanowi praca zarobkowa skarżącej i męża z wynagrodzeniem odpowiednio 1970 i 1745 zł. brutto (1241 i 1368 zł. netto), co potwierdzają załączone kserokopie wyciągów z listy płac. Nawiązując do poprzednio złożonego przez nią w przedmiotowej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy (zarejestrowanego pod sygn. akt II SO/Rz 4/12 i zakończonego wydaniem postanowienia z dnia 10 kwietnia 2012 r. o odmowie ustanowienia adwokata) wskazała, że przy tych samych zarobkach koszty utrzymania są znacząco wyższe od roku ubiegłego, gdyż wzrosły ceny publicznych środków lokomocji, żywności, opału, pobytu starszego syna w internacie (aktualnie należy także uwzględnić wydatki na dojazdy do szkoły młodszego syna). Jednocześnie skarżąca wniosła o przyjęcie jako wiarygodnych wydatków swojej rodziny "umieszczonych w załączeniu do poprzedniego wniosku"; zgodnie z nimi koszt internatu dla syna wynosi 897 zł. miesięcznie, dojazd jej i męża do pracy odpowiednio 162 i 332 zł./m-c, rata kredytu na remont domu 217 zł., do tego należy doliczyć opłaty za energię elektryczną, śmieci, internet, telefon, tv Polsat, spłatę kredytu na zakup pomocy naukowych. "Na życie" obecnie pozostaje im średnio ok. 300 zł. na członka rodziny. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Ja wskazano już w uzasadnieniu w/w postanowienia z dnia 10 kwietnia 2012 r., z uwagi na przedmiot skargi i jej związek ze sprawą II SA/Rz 1181/10 dotyczącą przyznania zasiłku celowego, wnioskodawczyni przysługuje ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych; zgodnie z art. 239 pkt 1 a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Uznając, że zwolnienie to rozciąga się na obecnie wniesioną przez A. M. skargę na niewykonanie wydanego w tym przedmiocie 26 stycznia 2011 r. wyroku należy stwierdzić, że jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jako bezprzedmiotowy nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu, gdyż w sprawie nie obciążają ją żadne koszty sądowe. W tej sytuacji wniosek o ustanowienie adwokata wymaga rozpoznania pod względem spełnienia przez nią przesłanki do przyznania częściowego prawa pomocy, a więc wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, że skoro swym zakresem odpowiada on wcześniej wnioskowanemu przez nią do przyznania w niniejszej sprawie prawu pomocy, które to postępowanie zostało zakończone odmownym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2012 r., to obecny wniosek stanowi w istocie żądanie zmiany tego postanowienia, gdyż zgodnie z treścią art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przesłanką zmiany bądź uchylenia zapadłego wcześniej orzeczenia jest zaistnienie zmian w okolicznościach sprawy mających związek z przedmiotem wniosku, które uzasadniają modyfikację dotychczasowego rozstrzygnięcia danej kwestii. Ponieważ powyższe okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej, dochodów oraz wydatków skarżącej nie uległy praktycznie żadnej zmianie, należy stwierdzić, że nie spełniła ona warunku niezbędnego do dokonania modyfikacji wcześniejszego postanowienia o odmowie ustanowienia adwokata (jedyna różnica, której nie sposób jednak przyznać takiego znaczenia sprowadza się do tego, że obecnie także pozostający na jej utrzymaniu młodszy syn uczy się poza miejscem zamieszkania, dojeżdżając do szkoły). Zwrócenia uwagi wymaga zwłaszcza to, że skarżąca w uzasadnieniu obecnie złożonego wniosku bardzo ogólnikowo powołuje się na ponoszone wysokie koszty utrzymania i nadal mimo ciążącego na niej obowiązku nie wyjaśnia, czym miałby się dla niej i członków rodziny objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu i jakie ich uzasadnione potrzeby życiowe mogłyby pozostać niezaspokojone w związku z potencjalną potrzebą wydatkowania środków na ustanowienie w sprawie pełnomocnika z wyboru. W tym zakresie złożone przez nią oświadczenie wykazuje wyraźną sprzeczność między deklarowaniem przy takich samych dochodach "znacząco wyższych" kosztów utrzymania, a wskazywaniem jako wiarygodnych w tej mierze wydatków "umieszczonych w załączeniu do poprzedniego wniosku". Jak wskazano już w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 kwietnia 2012 r., ewentualne przyznanie prawa pomocy nierozłącznie wiąże się również z rodzajem ponoszonych wydatków, z których uwzględnieniu podlegają tylko służące zaspokajaniu koniecznych potrzeb życiowych, tj. związane z zakupem żywności, odzieży, środków czystości, leczeniem, edukacją oraz najważniejsze związane z utrzymaniem domu lub mieszkania (opłaty z tytułu czynszu, za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (tak postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09), chociaż osoba wnioskująca także te wydatki ma obowiązek ograniczyć do niezbędnego minimum. W tym zakresie kryterium wydatków o charakterze koniecznym nie spełniają pozostałe związane z opłatami za usługi telefoniczne, internetowe i telewizyjne. Nawet jeżeli nie są one znaczne, w połączeniu z nawet drobnymi oszczędnościami w bieżących wydatkach zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe, w okresie ponad 8 m-cy jaki upłynął od wydania pierwotnego postanowienia o odmowie ustanowienia dla skarżącej adwokata, bez wątpienia pozwoliłoby jej to na wygospodarowanie odpowiednich środków umożliwiających ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Z obecnie złożonego wniosku nie wynika jednak wcale, by takie starania przez A. M. zostały wogóle podjęte, co łącznie z pozostałymi wskazanymi wyżej okolicznościami – przy braku obciążenia kosztami sądowymi - przemawia przeciwko wyłączeniu z zastosowania względem niej wynikającego z art. 199 P.p.s.a. obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, rozciągającego się na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Ubocznie należy zwrócić uwagę skarżącej, że przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne ustanawiają jedynie wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez osobę uprawnioną (w niniejszej sprawie przez adwokata lub radcę prawnego) bez konieczności występowania przez nią w postępowaniu, co wpływa na obniżenie ponoszonych w związku z tym kosztów. Uznając zatem, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków przemawiających za zmianą postanowienia z dnia 10 kwietnia 2012 r., na podstawie art. 165 w/z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia.