II SA/Rz 381/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki wybudowanego samowolnie budynku letniskowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. B. J. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF (w 3 egz.) zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał, iż jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy, pobierającą rentę w wysokości 1538 zł. Jego schorzenia oprócz stosowania lekarstw wymagają systematycznej rehabilitacji, co wiąże się ze znacznymi wydatkami. Na utrzymaniu ma bezrobotnego syna który ukończył studia oraz studiującą córkę. Oprócz nich we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną uzyskującą dochody z pracy zarobkowej w wysokości 2521 zł. Wg zawartego we wniosku oświadczenia jedyny wartościowy składnik posiadanego przez nich majątku to dom o pow. 102 m². Ponieważ oświadczenie to okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, został on wezwany do jego uzupełnienia. Wg złożonego przez niego dodatkowego oświadczenia: - średnie miesięczne wydatki przeznaczane na opłaty wynoszą 2757 zł. (1157 zł. wydatki na rachunki, 1500 zł. – utrzymanie córki na studiach, 100 zł. – zakup lekarstw), - pozostała kwota 1302 zł. przeznaczana jest na zakup żywności, odzieży i inne wydatki, niespodziewane wydatki losowe pokrywane są kredytami spłacanymi "z pozostającej kwoty dochodu", - studiująca córka nie pracuje zarobkowo, nie pobiera też stypendium, - syn od dnia 8 lipca 2008 r. podjął pracę zarobkową, na dzień złożenia oświadczenia nie otrzymał jeszcze żadnego wynagrodzenia i pozostaje na utrzymaniu skarżącego, - skarżący oprócz rehabilitacji w publicznych placówkach służby zdrowia korzysta w tym zakresie także z usług placówek prywatnych; nie posiada na to żadnych rachunków (analogicznie jak z zakupu leków), gdyż wydatki na to nie podlegają odliczeniu od podatku, - skarżący jest posiadaczem samochodu m-ki Fiat Siena z 1998 r.; ponieważ ma ograniczone możliwości poruszania się pieszo, "znaczne wydatki jednak w rozsądnych granicach ponoszone są na paliwo". Wraz z dodatkowym oświadczeniem skarżący przedłożył załączniki (kserokopie): - decyzji o ustaleniu prawa do renty z dnia 30 listopada 2006 r. na kwotę 1754 zł. brutto (1447,58 zł. netto), - zaświadczenia lekarskiego z dnia 30 listopada 2007 r. potwierdzającego ograniczenie wydolności kręgosłupa z adnotacją o wymaganej opiece osoby drugiej, - legitymacji studenckiej córki, - zaświadczenia, iż syn był osobą bezrobotną w okresie od 4 czerwca do 7 lipca 2008 r., - dowodu rejestracyjnego pojazdu, wykupionej polisy OC (272 zł.) i przeprowadzonego badania technicznego (99 zł.), - dowodu wpłaty za zakup drzewa z 30 maja 2008 r. na kwotę 1440 zł., - faktur opłat: a) za wodę i odprowadzenie ścieków (za okres 22 luty – 3 kwiecień 2008 r. – 99,71 zł., 4 kwiecień – 5 czerwiec 2008 r. – 126,67 zł.), b) za telefon: m-ce maj, czerwiec i lipiec 2008 r. w wysokości odpowiednio 125,93 zł., 132,46 zł. i 162,86 zł., c) za gaz (za okres 21 luty – 14 kwiecień 2008 r. – 205,23 zł., 14 kwiecień – 11 czerwiec 2008 r. – 238,74 zł., d) za energię elektryczną, poniesionych w m-cu kwietniu i czerwcu 2008 r.; odpowiednio 194,89 zł. i 157,86 zł., - umowy kredytu z dnia 8 listopada 2007 r. zaciągniętego przez żonę skarżącego na zakup kuchni gazowej za kwotę 1799 zł. wraz z harmonogramem spłat (od 7 grudnia 2007 r. do 8 września 2008 r. – raty po 179,89 zł.), - zawiadomienia kierowane do żony skarżącego jako poręczyciela o wysokości przypadającego do spłaty kredytu, - harmonogram spłat kredytu w wysokości 1500 zł. zaciągniętego przez skarżącego (spłata rat po 150 zł. w okresie od 29 lutego do 30 listopada 2008 r.). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (obejmują one opłaty sądowe: wpis i opłatę kancelaryjną oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Kryterium finansowe (majątkowe) jest zatem jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia kosztów postępowania, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. Informacje zawarte w złożonych przez B. J. oświadczeniach i załącznikach nie dają jednak uzasadnionych podstaw do rozpoznania wniosku zgodnie z jego oczekiwaniami. Dokonana na ich podstawie analiza sytuacji materialno – bytowej jego i członków rodziny nie wykazuje związanego z opłaceniem kosztów sądowych zagrożenia dla ich koniecznego utrzymania, mimo iż wskazane przez skarżącego wyliczenie ponoszonych wydatków ściśle odpowiada wielkości jego i żony dochodów (potwierdza to tym samym, iż wykazane w formularzu PPF dochody są dochodami netto). Wynika to z następujących okoliczności: 1. Zawyżenia średniej wysokości miesięcznych opłat oszacowanych przez skarżącego na kwotę 1157 zł. poprzez wliczenie do nich pełnej wysokości rachunków za energię elektrycz, gaz, wodę i kanalizację, podczas gdy z załączników wynika, że dotyczą one w zasadzie 2-krotnie dłuższych okresów rozliczeniowych; przyjmując je w połowie wysokości kwot za ostatnie okresy rozliczeniowe, uwzględniając opłaty za telefon, spłatę rat oraz rozliczone miesięcznie wydatki na ubezpieczenie, przegląd techniczny samochodu i zakup drzewa, daje to kwotę ok. 900 zł./m-c (różnica ok. 260 zł.), 2. Brak potwierdzenia przez skarżącego wysokości wydatków związanych z leczeniem (rehabilitacją i zakupem leków); wobec wskazywania przez niego we wniosku PPF na ich znaczną wysokość, za wiarygodne nie może być uznane twierdzenie o braku jakikolwiek rachunków (faktur) je potwierdzających i to tylko z tej przyczyny, iż nie podlegają odliczeniu od podatku. Nie kwestionując kwoty wydatkowanej przez skarżącego na zakup leków (100 zł./m-c) przyjęto, iż ze świadczeń rehabilitacyjnych korzysta on nieodpłatnie (co jest możliwe zarówno w placówkach publicznej jak i prywatnej służby zdrowia – na podstawie stosownych umów z Narodowym Funduszem Zdrowia), a okoliczność ponoszenia opłat z tego tytułu uznano za powołaną wyłącznie dla potrzeb wniosku o prawo pomocy. W tym kontekście co najmniej zastanawiający jest też fakt posiadania przez wnioskodawcę rachunków za przegląd techniczny pojazdu i zakup drzewa (wydatki sporadyczne), a ich zupełny brak w stosunku do systematycznych i rzekomo znacznych wydatków przeznaczanych na leczenie, 3. Kredyty zaciągnięte przez B. J. i jego żonę świadczą o ich zdolności kredytowej i możliwości spłaty zaciągniętych zobowiązań (dotyczy to również udzielonego poręczenia do spłaty kredytu). W tym zakresie brak jest uzasadnionych podstaw, aby wydatkom m.in. na zaspokojenie własnych potrzeb (zakup nowego sprzętu AGD) przyznać absolutne pierwszeństwo względem kosztów sądowych; dotyczy to również niewątpliwie ponoszonych przez skarżącego nakładów i wydatków na utrzymanie nieruchomości związanej z przedmiotem zaskarżenia, 4. Brak możliwości uwzględnienia pełnej wysokości wydatków przeznaczanych na utrzymanie studiującej córki; 3-miesięczna letnia przerwa wakacyjna (lipiec – wrzesień) stwarza realną możliwość poczynienia w nich znacznych oszczędności, 5. Podjęcie przez syna skarżącego pracy zarobkowej dyskwalifikuje możliwość dalszego traktowania go jako osoby bezrobotnej i pozostającej na utrzymaniu rodziców (dla potrzeb wniosku o prawo pomocy liczą się możliwości zarobkowe i dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym). Nie może być więc uznany za zasadny argument, iż syn na dzień składania dodatkowego oświadczenia opatrzonego datą 27 lipca 2008 r. nie otrzymał jeszcze poborów. Wobec podjęcia przez niego pracy od dnia 8 lipca 2008 r. fakt ten wydaje się całkowicie zrozumiały; zgodnie z 85 § 2 Kodeksu pracy wynagrodzenie za pracę płatne raz w miesiącu wypłaca się nie później niż w ciągu pierwszych 10 dni następnego miesiąca kalendarzowego. W jego przypadku jest to miesiąc sierpień 2008 r., co jest zbieżne z terminem rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy i w istotny sposób wpływa na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Skoro zatem to na osobie wnioskującej spoczywa obowiązek wykazania przesłanki do przyznania jej prawa pomocy a skarżący tego warunku nie spełnił, tym samym nie może liczyć na pozytywne dla niego rozpatrzenie wniosku. Wobec w/w okoliczności (opisanych w pkt 1-5) związanych ze skarżącym i osobami pozostającymi z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, przyznanie mu prawa pomocy chociażby co do części kosztów sądowych prowadziłoby do nadużycia tej instytucji, która z racji finansowania ze środków publicznych poddana jest szczególnym wymaganiom i ma zastosowanie do sytuacji wyjątkowych, np. bardzo zła sytuacja materialno – bytowa, brak lub bardzo niskie dochody, brak własnego mieszkania (domu). Wynikającą z art. 199 P.p.s.a. zasadą jest bowiem ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie; dotyczy to wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, a więc także skarżącego. Jednorazowe opłacenie kosztów sądowych (oprócz wpisu od skargi może to być opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł. od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia w kwocie 250 zł.) nie będzie przekraczało jego możliwości finansowych i nie spowoduje uszczerbku dla koniecznego utrzymania jego i domowników (uszczerbek taki wiąże się jedynie z zagrożeniem zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, lekarstwa, niezbędne opłaty, a nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, wśród których osoba wnosząca ma obowiązek poczynienia niezbędnych oszczędności). W przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącemu będzie przysługiwał od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (w tym wpisu) – art. 200 P.p.s.a. Skoro zatem skarżący nie wykazał spełnienia przesłanki do przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych (w całości lub w części), postanowiono jak w sentencji.