II SA/Rz 385/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Maciej Kobak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2016 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego w związku z opieką nad dzieckiem I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej D. J. kwotę 497 zł /słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi D.J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "SKO" lub "Kolegium" z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 7 stycznia 2016 r. D.J. wystąpiło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko M.J. (ur. W dniu [...] listopada 2015 r.) Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] Burmistrz Miasta [...] odmówił D.J. przyznania wnioskowanego świadczenia wyjaśniając, że wcześniejsze ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad pierwszym dzieckiem H.J. stanowi negatywną przesłankę do ustalenia prawa do świadczenia rodzicielskiego na inne dziecko – M.J. W odwołaniu D.J. podniosła, iż świadczenie pielęgnacyjne pobiera w związku z opieką nad synem H.J., a zatem może skutecznie ubiegać się o świadczenie rodzicielskie w związku z opieką nad drugim synem M.J. tym bardziej, że nie pobierała zasiłku macierzyńskiego w związku z jego urodzeniem. Opisaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy objętą odwołaniem decyzję w podstawie prawnej powołując art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23, dalej "k.p.a.") oraz art. 17c w zw. z art 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2015 r., poz. 114 ze zm., dalej "u.ś.r.") Kolegium wyjaśniło, że materialną podstawą przyznania wnioskowanego świadczenia jest art. 17c u.ś.r. w sposób wyczerpujący określający podmiotowy krąg beneficjentów, którzy mogą ubiegać o pomoc państwa w postaci świadczenia rodzicielskiego. W sytuacji jednakże zbiegu prawa do świadczeń, w tym m.in. prawa do świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje wyłącznie jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną, co wynika z brzmienia art. 27 ust. 5 u.ś.r. Bezspornym jest, że odwołująca jest matką małoletniego M.J. ur. w dniu [...] listopada 2015 r. i nie pracuje zawodowo oraz to, że na podstawie decyzji z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 marca 2019 r. w związku z opieką nad synem H.J. Wnioskodawczyni jest zatem formalnie osobą legitymowaną do ubiegania się o prawo do świadczenia rodzicielskiego, ale z uwagi na fakt pobierania świadczenia pielęgnacyjnego nie może skutecznie uzyskać prawa do świadczenia rodzicielskiego. Wbrew twierdzeniom odwołującej, świadczenia jakich dotyczy niniejsze postępowanie przysługują odrębnie na każdego członka rodziny (w przedmiotowej sprawie na każde z dzieci z osobna) ale dotyczą osoby uposażonej - świadczeniobiorcy (w przedmiotowej sprawie wnioskodawczym). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na opisaną na wstępie decyzję D.J. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i zasądzenie od Kolegium na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego oraz kwoty 17 zł tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa zarzuciła zaskarżonej decyzji: naruszenie art. 27 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na bezzasadnym uznaniu, że skoro skarżącej przysługuje na jedno dziecko świadczenie pielęgnacyjne, to na inne dziecko skarżącej już nie przysługuje świadczenie rodzicielskie, co nie wyklucza prawa skarżącej do przyznania świadczenia rodzicielskiego na drugie dziecko, na które nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego, naruszenie art. 27 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu przez organ I instancji, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli w związku z wychowywaniem jakiegokolwiek innego dziecka i opieką nad nim jest na to inne dziecko ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy przez co nie dokonano dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także jego kompleksowej oceny. W uzasadnieniu wyjaśniła, że w jej ocenie dokonana przez organy wykładnia przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest błędna, a przepis ten nie może stanowić podstawy prawnej do odmowy przyznania skarżącej świadczenia rodzicielskiego na syna M.J. Skarżąca istotnie ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na syna H.J., jednakże nie pobiera takiego świadczenia na swojego drugiego syna M.J. Z przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. wynika jasno, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje jeżeli w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższa interpretacja tego przepisu została potwierdzona przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów na stronie internetowej www.premier.gov.pl w zakładce: https://premier.gov.pl/narada-rodzinna- świadczenie-rodzicieIskie.html. Nie można tu zatem mówić o zbiegu praw do świadczeń, który wykluczałby żądanie skarżącej w sytuacji, gdy wcześniej ustalone zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Spór między stronami w przedmiotowej sprawie nie dotyczy faktów. Bezspornym jest, że skarżąca jest matką niepełnosprawnego od urodzenia syna H., na którego otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. Jest również matką M. urodzonego w dniu [...] listopada 2015 r. Spór dotyczy interpretacji przepisu art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Oceniając zasadność skargi należy udzielić odpowiedzi na pytanie "czy w rozpatrywanej sprawie doszło, tak jak przyjęły organy obu instancji, do zbiegu uprawnień do świadczeń, a mianowicie świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego, w rozumieniu art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r. i tym samym zaistnienia negatywnej przesłanki wyłączającej możliwość przyznania świadczenia rodzicielskiego na drugie dziecko. Przechodząc zatem do oceny kwestii spornej w punkcie wyjścia przytoczyć należy przepisy regulujące świadczenie rodzicielskie, które jest nowym rodzajem świadczenia, wprowadzonym do katalogu świadczeń rodzinnych w Rozdziale 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodanym przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1217) zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 stycznia 2016 r. Jak wynika z uzasadnienia do rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie to będzie przysługiwać osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Uprawnieni do tego świadczenia są więc bezrobotni, studenci a także wykonujący pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej. Przepis art. 17c ust. 1 u.ś.r. określa krąg podmiotów, którym przysługuje świadczenie rodzicielskie. W przepisie art. 17c ust. 3 ustawodawca ustala okresy przysługiwania świadczenia rodzicielskiego w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie na 52 tygodnie. W przepisie art. 17c ust. 8 u.ś.r. ustawodawca ustanowił zasady przyznawania osobie uprawnionej omawianego świadczenia wskazując, że: w tym samym czasie przysługuje jedno świadczenie rodzicielskie bez względu na liczbę wychowywanych dzieci oraz przysługuje jedno świadczenie rodzicielskie w związku z wychowywaniem tego samego dziecka. Z tego unormowania wynika, że w sytuacji opieki nad więcej niż jednym urodzonym dzieckiem, nawet gdy w trakcie jednego porodu urodzono dwoje i więcej dzieci, osobie uprawnionej przysługuje wyłącznie jedno świadczenie rodzicielskie w tym samym czasie. Ponadto ustawodawca ustanowił niepodzielność uprawnienia z uwagi na przypisanie jednego świadczenia do tego samego dziecka. Równocześnie w art. 17c ust. 9 ustawy przewidziano sytuacje, w których świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, a mianowicie jeżeli: - co najmniej jeden z rodziców dziecka, lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3 otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie na okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego, - dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej, - osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki na dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które umożliwiają sprawowanie opieki, - w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, - osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów ubezpieczenia społecznego lub umowy dwustronne o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W przytoczonym przepisie ustawodawca wskazał zamknięty katalog negatywnych przesłanek, których zaistnienie wyklucza przyznanie świadczenia rodzicielskiego, przy czym mogą to być okoliczności związane z sytuacją prawną i faktyczną zarówno osoby sprawującej opiekę jak i osoby wymagającej opieki. Ze świadczenia rodzicielskiego nie będą mogły skorzystać osoby uprawnione do zasiłku macierzyńskiego, a także osoby, które mają prawo skorzystania z tego typu świadczeń z tytułu urodzenia dziecka w innych systemach niż powszechny system ubezpieczeniowy (m.in. funkcjonariusze tzw. służb mundurowych). Jeżeli jeden z rodziców będzie uprawniony do zasiłku macierzyńskiego, drugiemu z rodziców nie będzie przysługiwało świadczenie rodzicielskie (art. 17c ust. 9 pkt 1 u.ś.r.). Wątpliwości nie budzi również wyłączenie, o którym mowa w art. 17c ust. 9 pkt 2 – 3 ustawy związane z niesprawowaniem opieki lub jej zaprzestaniem. Również wyłączenie, o którym mowa jest o już ustalonym prawie do zasiłku rodzinnego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub opieką nad tym samym dzieckiem – nie budzi wątpliwości. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie nie mamy do czynienia z żadną z okoliczności wskazanych w cytowanym przepisie dotyczącym wyłączenia prawa do przyznania świadczenia rodzicielskiego. Nie zaistniała bowiem w realiach niniejszej sprawy sytuacja wychowywania tego samego dziecka i opieki nad tym samym dzieckiem, tak jak wymaga tego przepis art. 17c ust. 9 pkt 4 ustawy. Wniosek skarżącej dotyczy ubiegania się o świadczenie rodzicielskie w związku z urodzeniem drugiego dziecka, natomiast wcześniej przyznano jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad pierwszym niepełnosprawnym synem. Skarżąca ma przyznane uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przesłanki z art. 17 u.ś.r., natomiast ust. 5 cyt. przepisu enumeratywnie wymienia sytuacje związane z osobą sprawująca opiekę i osobą wymagającą opieki, w przypadku których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Żadna z określonych w tym przepisie negatywnych przesłanek nie wskazuje na brak uprawnień w przypadku zbiegu ze świadczeniem rodzicielskim. Nie ma również podstaw aby z innych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wyprowadzić wniosek o ograniczeniu prawa do świadczenia rodzicielskiego w związku ze zbiegiem uprawnień do innych świadczeń przysługujących na podstawie tej ustawy w przypadku różnych dzieci osoby uprawnionej. Takiej podstawy, wbrew stanowisku organów obu instancji nie można również upatrywać w przepisie art. 27 u.ś.r., regulującym zbieg praw do świadczeń rodzinnych, a w szczególności jego ust. 5, który stanowi "w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego, 2) świadczenia pielęgnacyjnego, 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, 5) zasiłku dla opiekuna – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Zdaniem tut. Sądu wskazany w art. 27 ust. 5 ustawy zbieg uprawnień do określonych w nim świadczeń ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym zarówno co do osoby sprawującej opiekę jak i osoby wymagającej opieki. Innymi słowy cytowany przepis art. 27 ust. 5 ustawy dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowywania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień z tytułu wychowywania różnych dzieci. W piśmiennictwie podkreśla się, że wolno odstąpić od wykładni językowej wówczas tylko gdy uzyskane w ten sposób rozumienie sprawy prowadzi do rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć, lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi. Wówczas możliwa jest wykładnia systemowa (L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komentarz, Toruń 2002, s. 10). Taka sytuacja miałaby miejsce, stosując wykładnię językową art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przedmiotowej sprawie. Nie mamy tutaj do czynienia z przypadkiem zbiegu obu świadczeń, a to: świadczenia pielęgnacyjnego i rodzicielskiego z tytułu wychowywania i opieki nad tym samym dzieckiem. Skarżącej przysługują dwa odrębne uprawnienia w stosunku do każdego z dwojga dzieci z innego tytułu i na innej podstawie prawnej. Wobec tego zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego, a to art. 27 ust. 5 u.ś.r., a to obligowało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylić decyzje organów obu instancji. Prowadząc ponownie postępowanie organ winien uwzględnić wykładnię przepisu art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.