II SA/Rz 391/15

St. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. P. i S. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] lutego 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany klasyfikacji gruntów - p o s t a n a w i a - odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z. P. i S. P. wezwani do solidarnego uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł od wniesionej skargi, dokonali jego opłacenia, wnioskując jednocześnie o "obniżenie kosztów sądowych" z uwagi na niskie emerytury i zły stan zdrowia. W nadesłanym następnie urzędowym formularzu PPF, mającym zastosowanie do osób fizycznych ubiegających się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że znaczną część dochodów muszą przeznaczać na leczenie. Wg zawartego we wniosku oświadczenia prowadzą wspólne gospodarstwo domowe (z wyłączeniem innych osób), utrzymując się z emerytur w wysokości odpowiednio 677 i 1838 zł brutto. Posiadany przez nich majątek obejmuje mieszkanie o pow. 82 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 11,88 arów. W odpowiedzi na wezwanie skarżący wskazali kwoty netto pobieranych świadczeń, tj. 590 i 1527 zł, z czego miesięcznie na leczenie przeznaczają 400 zł, na opłaty za gaz, energię elektryczną i wywóz śmieci odpowiednio 93, 80 i 15 zł, opał – 160 zł, telefon – 33 zł, zakup paliwa do samochodu ([...]) – 150 zł. Ubezpieczenie mieszkania wynosi 124 zł, rata podatku – 88 zł. Kwotę pozostałą po opłaceniu rachunków przeznaczają na własne wydatki. Nie posiadają żadnego konta bankowego, mieszkanie pozbawione jest wody, kanalizacji i centralnego ogrzewania. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Kryterium finansowe (majątkowe) jest więc jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej; zgodnie m.in. z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r. II FZ 825/11, wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Z. i S. P. wskazanej wyżej przesłanki nie spełnili, a tym samym nie wykazali, z jakim negatywnym wpływem dla ich koniecznego utrzymania wiązałoby się jednorazowe poniesienie związanych ze sprawą kosztów sądowych i jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mogliby w związku z tym zaspokoić /stosownie do postanowienia NSA z dnia 13 marca 2012 r. I FZ 51/12, przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, w którym strona nie jest w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych/. Mimo sygnalizowanych niedogodności związanych z brakiem bieżącej wody i kanalizacji oraz centralnego ogrzewania, z treści udzielonych informacji nie wynika, by cierpieli jakikolwiek niedostatek. Mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, dysponują też stałymi dochodami w łącznej wysokości 2118 zł miesięcznie (kwota netto), które jak wynika ze złożonego oświadczenia, w dostatecznym stopniu zabezpiecza ponoszone przez nich wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem. Ich wykazana wysokość wynosi ok. 800 zł miesięcznie, obejmując koszty leczenia, ogrzewania, opłat za tzw. media oraz rozliczone do tego okresu opłaty za ubezpieczenie mieszkania i należności podatkowe (ujęte najprawdopodobniej w skali rocznej i kwartalnej). Pozostała kwota, tj. ok. 1300 zł, jawi się jako adekwatna względem wydatków związanych z niezbędnym, bieżącym utrzymaniem 2 osób (przede wszystkim zakupem żywności, okresowym zakupem środków czystości, odzieży itp.) i jednorazowym wygospodarowaniem środków na opłacenie kosztów sądowych, zwłaszcza że jak wspomniano na wstępie, skarżący uiścili już w sprawie wpis od skargi w kwocie 200 zł (do pozostałych kosztów, które mogą wystąpić w przyszłości, należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – obydwie w wysokości po 100 zł). Z udzielonych informacji nie wynika przy tym, by skarżących obciążały jakieś szczególne zobowiązania finansowe lub zaległości płatnicze, np. w związku z podejmowanymi lub planowanymi działaniami zmierzającymi do poprawy warunków technicznych i standardu mieszkania. W kontekście wyszczególnionych kwotowo wydatków i ustawowych zasad przyznawania prawa pomocy zwrócenia uwagi wymaga również, że jako służące zabezpieczeniu koniecznych potrzeb życiowych nie są uznawane wydatki związane z utrzymaniem pojazdów mechanicznych (w przypadku wnioskodawców min. 150 zł miesięcznie, tj. koszt zakupu paliwa, nie licząc napraw, ubezpieczenia, przeglądów itp.), które nie korzystają z pierwszeństwa względem kosztów sądowych. Prawo pomocy ma zastosowanie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialnej, stanowiąc formę dofinansowania osób ubogich z budżetu Państwa. Może to nastąpić jedynie w przypadku, w którym zdobycie przez stronę środków na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu sądowym jest niemożliwe lub związane z trudnymi do przezwyciężenia przeszkodami. Żadnych tego typu okoliczności w odniesieniu do wnioskodawców nie stwierdzono, co skutkuje przekonaniem o adekwatności ich możliwości płatniczych do związanych ze skargą kosztów sądowych. Ubocznie należy podkreślić, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie do powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.