II SA/Rz 394/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ NSA Małgorzata Wolska Protokolant Anna Zięba-Drymajło po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 października 2012 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata T. Z. - Kancelaria Adwokacka [...], kwotę 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł /słownie: dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 /słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. II SA/Rz 394/12 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi S. J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. [...] o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego. Decyzja organu I instancji zapadła po rozpatrzeniu wniosku S. J. o udzielenie pomocy finansowej na zakup wanny wraz z zabudową. W toku prowadzonego postępowania organ ten ustalił, że wnioskodawca zamieszkuje samotnie, nie pracuje zawodowo, na jego dochód miesięczny wynoszący 482,95 zł składają się : zasiłek stały z Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości 308,31 zł i dodatek mieszkaniowy - 174,64 zł). Dochód ten przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotę 477 zł. S. J. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia 9 kwietnia 2010 r. Miesięczne koszty stałego leczenia wynoszą 50 zł, wnioskodawca ponosi także opłaty związane z utrzymaniem mieszkania. Mając na względzie treść art. 2, art. 3 oraz art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) a także obecną sytuację materialno-bytową S. J. Prezydent Miasta [...] stwierdził, iż nie zachodzą podstawy do przyznania pomocy finansowej na zakup wanny. W ocenie organu I instancji istniejąca na wyposażeniu wanna nadaje się do dalszej eksploatacji, zaś specjalny zasiłek celowy powinien być udzielany w sytuacjach wyjątkowych. Z uwagi na ograniczone środki, jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej w pierwszej kolejności udzielana jest pomoc społeczna o charakterze obligatoryjnym. Nadmieniono także, że wnioskodawca w grudniu 2011 r. otrzymał pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego w kwocie 200 zł na zakup żywności, środków czystości i leków. W odwołaniu od tej decyzji S. J. podniósł, że rażąco narusza ona prawo, jest dla niego dyskryminujące oraz prowadzi do wykluczenia go ze społeczeństwa poprzez uniemożliwienie utrzymania higieny osobistej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło tego odwołania i wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wskazując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a. W uzasadnieniu wskazało, że przyznanie zasiłku celowego jest świadczeniem fakultatywnym, uzależnionym włącznie od uznania administracyjnego. Podkreślono, że nie można postawić zarzutu naruszenia prawa wobec decyzji o odmowie przyznania zasiłku celowego, jeśli organ I instancji uznał, że ze względu na sytuację materialną, rodzinną i potrzeby wnioskodawcy oraz możliwości finansowe organu przyznanie takiego świadczenia jest niecelowe. Nie ulega wątpliwości, iż sytuacja materialna odwołującego jest trudna i wymaga wsparcia ze strony organu pomocy społecznej, jednak odwołujący takie wsparcie otrzymuje, czego dowodem jest przyznanie bezpłatnego gorącego posiłku dziennie w okresie od 1.01.do 29.06.2012 r. W związku z powyższym Kolegium uznało, że organ I instancji nie pozostawił odwołującego bez pomocy, natomiast uwzględnił zarówno sytuację materialną wnioskodawcy, jak i ograniczone środki finansowe, które muszą być rozdysponowane w taki sposób, by nie pozbawiać pomocy osób nie mających żadnych środków utrzymania. S. J. zaskarżył tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Skarżący wskazał, że pomimo spełnienia warunków przyznania pomocy społecznej, o których mowa w art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej nie otrzymał żądanej pomocy. Organy obu instancji nie rozpatrzyły skarg składanych na decyzje Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Skarżący wskazał, że jest represjonowany z powodu wnoszonych skarg oraz prowadzonej działalności ekologicznej. W toku prowadzonego postępowania naruszono także art. 138 § 1 oraz art. 234 k.p.a. Pełnomocnik skarżącego – adwokat T. Z. dodatkowo podniósł zarzut naruszenia art. 6 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania materialnoprawnej podstawy decyzji, a w konsekwencji brak uzasadnienia prawnego, a także wydanie decyzji z naruszeniem granic uznania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Dokonując kontroli we wskazanym wyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Dotyczy ona odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup wanny wraz z zabudową. Prawo do zasiłku celowego z pomocy społecznej zostało uregulowane w art. 39 - 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, ze zm.). Zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności wynikającej z: konieczności zakupu żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, wykonania drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Zgodnie z ogólną zasadą świadczenie to może być przyznane po spełnieniu kryterium dochodowego określonego w ustawie. Wyjątkiem od tej zasady objęty został m. in. specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Zasiłek ten w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe i nie podlega zwrotowi. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna ma bowiem na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6.11.2009 r., II SA/Po 307/09, System Orzecznictwa LEX Nr 531606). Zasiłek celowy, w tym także specjalny zasiłek celowy, jest świadczeniem przyznawanym w granicach uznania administracyjnego, co wynika z użytego przez ustawodawcę zwrotu "może być przyznany" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 11.05.2005 r., I SA/Wa 448/04, LEX nr 166677, wyrok NSA z dnia 16.01.2009 r., I OSK 343/08, LEX Nr 528050). Nawet zatem zajście przesłanek uzasadniających udzielenie tego świadczenia, w postaci niepomyślności losowych skutkujących niedoborem środków utrzymania, nie tworzy roszczenia o tego rodzaju świadczenie. W rozpoznawanej sprawie organy nie przekroczyły granic tego uznania. Bezspornym jest, że dochód skarżącego, który jest osobą samotnie gospodarującą, przekracza kryterium dochodowe, stąd też jego wniosek organ rozpatrywał w oparciu o art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Niekwestionowany jest również fakt korzystania skarżącego ze świadczeń z pomocy społecznej – w grudniu 2011 r. otrzymał on specjalny zasiłek celowy w kwocie 200 zł na zakup żywności, środków czystości i leków, a w czasie rozpatrywania wniosku w niniejszej sprawie organ I instancji przyznał mu świadczenie w postaci bezpłatnego jednego gorącego posiłku dziennie w okresie od 1.01.2012 r. do 29.06.2012 r. Okoliczności te w zestawieniu z faktem ograniczonych możliwości finansowych organów pomocy społecznej oraz szczególnym charakterem specjalnego zasiłku celowego, uzasadniają w ocenie Sądu odmowę przyznania zasiłku na wskazany we wniosku cel. Należy zgodzić się z twierdzeniem organu, że zadaniem i celem pomocy społecznej nie jest zaspokojenie wszystkich potrzeb, a jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, o czym stanowi art. 3 ustawy o pomocy społecznej. . Nawiązując do tego przepisu, Sąd nie podziela eksponowanego w skardze poglądu sprowadzającego się do uznania, że posiadanie starej i zużytej wanny w mieszkaniu uniemożliwia życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Za takie warunki niewątpliwie należałoby uznać dostęp do bieżącej wody czy możliwość korzystania z toalety, a z akt sprawy nie wynika, by skarżący był takich dóbr pozbawiony. W ocenie Sądu nie stanowi również naruszenia prawa skutkującego uchyleniem zaskarżonej decyzji brak wskazania jej materialnej podstawy. Organ odwoławczy rozpatruje oczywiście sprawę w jej całokształcie, ale w sytuacji, gdy tak jak w niniejszej sprawie stosuje art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji, "akceptuje" także powołane w jej podstawie prawnej przepisy materialne. Z przedstawionych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza i w oparciu o art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.