II SA/Rz 398/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w osobie: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. B.- K. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania - p o s t a n a w i a - I. zwolnić skarżącą od kosztów sądowych w 1/2 części, a w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić; II. ustanowić adwokata. II SA/Rz 398/09 U z a s a d n i e n i e R. B.-K. wnioskiem z dnia 30 maja 2009 r. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jednocześnie skarżąca na skutek wezwania Sądu uiściła wpis sądowy w kwocie 100 złotych od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2009 r., nr [...]. Postanowieniem z dnia 22 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Rz 389/09 wydanym przez referendarza sądowego odmówiono zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych i ustanowiono dla niej adwokata. Od wyżej opisanego postanowienia skarżąca wniosła w dniu 1 lipca 2009 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) sprzeciw. Zaskarżyła jedynie pkt I orzeczenia dotyczący odmowy zwolnienia od kosztów sądowych wnosząc przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. Jako okoliczności mające uzasadniać wniosek wskazała, że dochody z gospodarstwa rolnego i domowego są mniejsze biorąc pod uwagę "dzisiejszą drożyznę za nawozy sztuczne, środki ochrony roślin oraz ceny żywności". Podkreśliła, że "musi się zastanawiać na co wydać pensję męża, aby przeżyć miesiąc". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, tj. gdy nie został on odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Wyjaśnienia wymaga, że pomimo, iż skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego tylko odnośnie pkt I dotyczącego odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, orzeczenie wydane przez referendarza traci moc, gdyż już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji Sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym przypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości. Skoro postanowienie referendarza utraciło moc, nie można uznać, że sprzeciw dotyczył jego części (patrz postanowienie NSA z 23 października 2004 r., sygn. akt FZ 375/2004, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 119). Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 P.p.s.a. oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m.in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym to na stronie wnioskującej spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Istotą instytucji zwolnienia od kosztów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego jest stosowanie jej wobec osób pozostających w ubóstwie. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek R. B.-K. zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienie od kosztów sądowych w 1/2 części oraz ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie ustalił, że R. B.- K. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i dwójką dzieci w wieku 2 i 5 lat. Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z wynagrodzenia za pracę skarżącej w kwocie 612,82 zł miesięcznie i jej męża w kwocie około 1200 zł miesięcznie. Dodatkowo skarżąca otrzymuje zasiłek wychowawczy w kwocie 400 zł miesięcznie, natomiast dochód z gospodarstwa ustalony według powierzchni przeliczeniowej wynosi 1898 zł rocznie. Ich łączny dochód za 2008 r. wyniósł około 15333 zł. Posiadane przez nich wartościowe składniki majątkowe obejmują dom o pow. 116,5 m² oraz nieruchomość rolna o pow. 1,06 ha. Z podanych przez skarżącą danych wynika, że średnie wydatki jej rodziny w skali roku obejmują: ogrzewanie (około 3000 zł), gaz (500 złotych), energia elektryczna (1700 zł), bilety miesięczne (około 2800 złotych), ubezpieczenie domu, opłacenie podatku rolnego, nakłady związane z prowadzeniem gospodarstwa (około 2000 złotych). Skarżąca ponosi również wydatki na zakup żywności, wywóz śmieci oraz leczenie choroby męża. Dodatkowo wraz z rodziną korzysta ze wsparcia rodziców. W ocenie Sądu R. B.-K. w sposób wystarczający uwiarygodniła, iż nie posiada dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych oraz kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie. Skarżąca zarówno w tej sprawie jak i w sprawie objętej sygn. akt II SA/Rz 224/09 podkreślała, że potrzebuje pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, celem skutecznego zabezpieczenia swoich praw. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd przychylił się do wniosku skarżącej o ustanowienie adwokata z u rzędu oraz zwolnił ją od ponoszenia kosztów sądowych w 1/2 ich wysokości. Analizując zawarte w aktach niniejszej sprawy jak i sprawy o sygn. akt II SA/Rz 224/09 oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżącej nie jest na tyle zła, aby R. B.-K. nie mogła partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmować mogą opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku - w przypadku jej oddalenia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej - w przypadku jej wnoszenia (100 zł) - przy uwzględnieniu częściowego zwolnienia koszty te wynieść mogą 100 złotych. Ubocznie należy podkreślić, że przyznane częściowe zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmuje wpisu od skargi, gdyż wniosek o prawo pomocy wywiera skutki od daty jego wniesienia i nie obejmuje kosztów, które strona miała obowiązek uiścić lub też uiściła przed jego złożeniem. Natomiast w przypadku uwzględnienia wniesionej skargi przez sąd pierwszej instancji skarżącej przysługuje prawo domagania się zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (w tym wpisu od skargi) - art. 200 P.p.s.a. Z tych względów, na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.