II SA/Rz 399/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik NSA Stanisław Śliwa /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 21 października 2008 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego -skargę oddala- do wyroku z dnia 21 października 2008 r. Decyzją z dnia [...] marca 2008 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 KPA w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 3, ust. 3 i art. 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania G. R. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...].02.2008 r., Nr [...] w przedmiocie udzielenia pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów leczenia, pokrycie w części rachunków opłat za gaz i energię elektryczną w wysokości 200,00 zł utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu podano, że w dniu 4.01.2008 r. G. R. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy finansowej. Decyzją z dnia [...].02.2008 r. Wójt Gminy przyznał zainteresowanej wnioskowane świadczenie pieniężne w wysokości 200,00 zł. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła G. r. W uzasadnieniu swojego odwołania wskazała, iż jest niezadowolona z rozstrzygnięcia swojej sprawy. Podała, że ma na utrzymaniu rodzinę a także opłaty związane z utrzymaniem domu. Mąż zainteresowanej nadużywa alkoholu, na co przeznacza swoje dochody. Organ II instancji uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Organ podał, że materialnoprawną podstawę żądania strony stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.). Ustawa ta określa m.in. rodzaje świadczeń z zakresu pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Stosownie do treści art. 8 ust. 1 pkt 3 wyż. cyt. ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91 przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego rodzina G. R. składa się z 4 osób. Odwołująca nie pracuje zawodowo. Źródłem utrzymania są świadczenia rentowe z ZUS wnioskodawczyni w kwocie 565,19 zł netto, W. R. w wysokości 525,69 zł netto, oraz dożywotnia renta z A. S.A. W. R. w wysokości 852,48 zł netto a także zasiłku rodzinnego w wysokości 64,00 zł miesięcznie. Łączny miesięczny dochód wynosi 2007,36 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi zatem 501,84 zł i przekracza ustawowe kryterium określone w art. 8 ust. 1 cyt. ustawy warunkujące prawo do otrzymania pomocy. Z art. 39 ust. 1 cyt. Ustawy wynika, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży i niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek ten może być jednak przyznany pod warunkiem spełnienia przez wnioskodawcę "kryterium dochodowego", a G. R. kryterium tego nie spełnia. Zgodnie z art. 41 ust. 1 w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z uprawnień tych skorzystał organ I instancji przyznając wnioskodawczyni przedmiotowe świadczenia. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia - stosownie do treści art. 3 ust. 3 powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Wymaga to oceny organu na tle okoliczności konkretnego przypadku. Jednakże decyzja w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego ma charakter uznaniowy co oznacza, że organ I instancji może zasiłek przyznać w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Ustawodawca w treści art. 41 ust. 1 nie wskazał specyfikacji tych przypadków, powierzył zaś organom ocenę okoliczności w każdej indywidualnej sprawie w ramach uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie organ I instancji uznał, że sytuacja wnioskodawczyni stanowi szczególnie uzasadniony przypadek uwzględniając przy tym również własne możliwości finansowe oraz dużą liczbę osób i rodzin korzystających ze świadczeń z zakresu pomocy społecznej. Jak wynika z pisma Kierownika GOPS z dnia 22.02.2008 r. G. R. była objęta pomocą społeczną również w roku 2007 w różnych formach. Kontrola wydanej decyzji organu I instancji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze sprowadza się w istocie do zbadania czy organ przeprowadził postępowanie zgodnie z prawem i czy rozstrzygnięcie organu nie nosi znamion dowolności tj. czy przy podejmowaniu decyzji organ nie przekroczył granic swobodnego uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zakwestionowania decyzji organu I instancji. Powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zaskarżyła G. R. nie wskazując kierunku jej weryfikacji. W uzasadnieniu skargi zarzuciła, że decyzja nie uwzględnia udzielenia pomocy na zakup węgla. W mieszkaniu jest zimno, a jej 6. letnie dziecko było głodne. W. R. stracił całkowicie dochody z uwagi na ciężką chorobę. Kwota 200 zł nie jest kwotą wystarczającą dla jej rodziny. W. R. jest uzależniony od alkoholu i "musi go spożywać". Organy nie udzieliły skarżącej informacji "gdzie można uzyskać utracone środki", które W. R. przeznaczył na alkohol, gdzie uzyskać dalsze środki na leczenie rodziny. Gmina posiada możliwości udzielenia skarżącej szczególnej pomocy poprzez przyznanie zasiłku okresowego specjalnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje : Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) -zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach dokonywanej kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej - pomoc społeczna jest instytucją mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 3 i 4 tej ustawy rodzaj forma i rozmiar przyznanych świadczeń powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przepisy art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) zwanej dalej ustawą przewidują, że zasiłek celowy z pomocy społecznej może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Może on być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenie, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Powołane przepisy prawa nie określają kryteriów według jakich ustala się wysokość tego zasiłku. Zauważyć jednak należy, że przepis art. 8 ustawy przewiduje, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza określonego w nim kryterium dochodowego. W przypadku rodziny skarżącej dochód na osobę w rodzinie wynosi kwotę 501,84 zł i przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. Rzeczywisty całkowity miesięczny dochód rodziny skarżącej wynosi 2.007,36 zł, tak więc przekracza znacznie wskazane wcześniej kryterium dochodowe. W takiej sytuacji przyjęcie przez organy, że niemożliwe jest przyznanie skarżącej zasiłku celowego w oparciu o przepis art. art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej jest w pełni trafne. Odnosząc się w tym miejscu do zarzutu skarżącej dotyczącego problemu wliczania do dochodu jej rodziny, dochodów jej męża z uwagi na jego alkoholizm wskazać należy, że w świetle art. 6 pkt 14 ustawy rodziną są osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności sporządzony wywiad środowiskowy wskazuje, że W. R. jest mężem skarżącej, wspólnie z rodziną zamieszkuje i gospodaruje, stąd też przyjąć należy, iż rodzina skarżącej składa się z 4 osób, w tym jej męża W. R. Zgodnie z art. 6 pkt 4 ustawy dochodem rodziny jest suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie. W takiej sytuacji do dochodu rodziny skarżącej należy wliczać dochody jej męża. Przepis art. 41 ustawy przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Analizując sprawę z punktu widzenia możliwości przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego organy stanęły na stanowisku, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze szczególnym przypadkiem, który uzasadnia przyznanie tegoż zasiłku. Za szczególny przypadek uznały organy bezrobocie syna skarżącej oraz długotrwałą chorobę jej męża. W swoim wniosku, który G. R. sformułowała w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego domagała się ona udzielenia pomocy w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłatę gazu i światła i leczenie. Organ I instancji przyznał wnioskodawczyni kwotę 200 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów leczenia oraz na częściowe pokrycie rachunków opłat za gaz i energię elektryczną. Powołane przepisy prawa nie określają kryteriów według jakich ustala się wysokość specjalnego zasiłku celowego. Taka konstrukcja powołanego przepisu powoduje, że zasiłek ten ma charakter typowo uznaniowy i właśnie od uznania organu zależy możliwość jego przyznania oraz określenie jego wysokości. Oczywistym jest, że uznanie to nie może być dowolne, a stanowisko organu pomocy społecznej w tej materii musi określać kryteria odmowy lub przyznania zasiłku i zawierać je w uzasadnieniu decyzji. Organy administracji rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku specjalnego celowego działają w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że rozpatrując go opierają się na własnej ocenie potrzeb osób, czy rodzin ubiegających się o pomoc. Organy obowiązane są mieć na uwadze potrzeby wszystkich osób i rodzin znajdujących się w podobnej trudnej sytuacji życiowej i w miarę posiadanych środków zaspokajać ich najbardziej pilne i konieczne potrzeby . Kryteria zastosowane przez organy obu instancji przy przyznania zasiłku nie naruszają powołanych wyżej przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Wskazując na zastosowane kryteria należy przede wszystkim zwrócić uwagę na to, że wysokość dochodów rodziny skarżącej wynosząca kwotę 2.007,36 zł miesięcznie, przekracza znacznie ustawowe kryterium dochodowe rodziny. Taka sytuacja pozwala na stwierdzenie, że rodzina G. R. w znacznej części - bez pomocy społecznej - może ponieść kosztów leczenia i opłat za energię elektryczną i gaz. Organy stanęły na stanowisku, że oczekiwana pomoc mieści się w znacznej mierze w finansowych możliwościach rodziny, dlatego brak jest szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego w większym niż to uczyniono zakresie. Organ wskazał także, iż przyznanie tego rodzaju zasiłku jest limitowane między innymi możliwościami finansowymi ośrodka pomocy społecznej oraz wynika z ilości osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Na podkreślenie zasługuje fakt, że rodzina skarżącej zgodnie z informacją udzieloną SKO przez organ I instancji na przestrzeni 2007 r. sześciokrotnie korzystała z różnych form pomocy społecznej. Ustosunkowując się do zarzutów skargi stwierdzić należy, że odnoszą się one głównie do problemu choroby alkoholowej W. R. i faktu, że uzyskiwane przez siebie środki finansowe musi on przeznaczać na alkohol. Podniesione zarzuty nie mogą skutkować stwierdzeniem, że organy wydając zaskarżoną decyzję dopuściły się naruszenia przepisów prawa. Z przepisu art. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W związku z tym na rodzinie W. R. spoczywa obowiązek podjęcia środków prowadzących do poddania się przez niego leczeniu odwykowemu i doprowadzenia do sytuacji by uzyskiwane przez niego dochody nie były przeznaczane na alkohol. Poza tym należy wskazać na przepis art. 28 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59 z późn. zm.) przewidujący, że w sytuacji, kiedy jeden z małżonków pozostających we wspólnym pożyciu nie spełnia ciążącego na nim obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd może nakazać, ażeby wynagrodzenie za pracę albo inne należności przypadające temu małżonkowi były w całości lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka. Ewentualne uwzględnienie złożonego w tej materii przez skarżącą wniosku uniemożliwiłoby W. R. przeznaczanie uzyskiwanych dochodów na alkohol, a jej rodzinie zapewniłoby środki do życia. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była kwestia udzielenia pomocy na leczenie i opłatę rachunków za energię elektryczną i gaz, a nie kwestia udzielenia zasiłku na zakup węgla. Sąd rozpoznając skargę na decyzję administracyjną jest związany przedmiotem rozstrzygnięcia, dlatego w niniejszej sprawie nie może wypowiadać się na temat zasadności wniosku o przyznanie zasiłku na zakup węgla. Podobnie wygląda sprawa przyznania skarżącej zasiłku okresowego. Zasiłek okresowy nie był przedmiotem rozstrzygania przez organy, dlatego Sąd nie może wypowiadać się zasadności wniosku w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznając, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2008 r. nie narusza prawa – w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.