II SA/Rz 403/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. C. M. w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. od wniesionej skargi, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. W części obejmującej oświadczenie o stanie rodzinnym jako osoby wspólnie gospodarujące wskazała 5 dzieci w wieku 39 – 44 lat, niemniej jak pośrednio wynikało z dalszej części wniosku, zamieszkuje tylko z jednym 37-letnim synem J. posiadającym orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Utrzymuje się z pobieranej renty w wysokości 700 zł. Na posiadany majątek składa się 2-pokojowy dom z kuchnią i werandą, zabudowania gospodarcze, 1 ha lasu oraz oszczędności "unijne", przeznaczone na rozbudowę budynków. Z informacji istotnych dla rozpoznania wniosku, udzielonych w odpowiedzi na wezwanie do jego uzupełniania wynika ponadto, że: - mieszkający z nią syn jest osobą niepełnosprawną (głuchota), lecz pracuje zarobkowo (pozostałe dzieci, tj. 3 córki i wskazywany jako opiekun syn F. mieszkają osobno), - ponosi obciążenia podatkowe oraz opłaty za wodę, gaz i wywóz śmieci, - posiadane oszczędności to kwota 30 tys. zł., "tyle co dała Agencja". Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 i 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - określanej dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie m.in. radcy prawnego lub adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, niezależnie od zakresu zgłoszonego żądania, wykazanie przesłanki od której uzależnione jest przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie wnioskującej, a kryterium finansowe (majątkowe) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów. Dokonana w tym kontekście analiza informacji udzielonych przez wnioskującą C. M. nie potwierdza zasadności jej wniosku tak w całości, jak i w części, mimo że wstępna jego analiza – przyjmująca jako punkt odniesienia uzyskiwane przez nią dochody - mogłaby na to wskazywać. Wynika to przede wszystkim z faktu posiadania stosunkowo znacznych oszczędności, których wysokość wielokrotnie przekracza wielkość związanych ze sprawą kosztów postępowania, tj. kosztów sądowych wymagalnych obecnie (wpis od skargi) i mogących wystąpić w przyszłości oraz związanych z ustanowieniem do prowadzenia sprawy fachowego pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział uważa za niezbędny (obowiązujące przepisu takiego wymogu nie przewidują, a Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przez organami administracji). Nie ma przy tym znaczenia sposób zgromadzenia i zamierzonego wykorzystania tych oszczędności, gdyż sam fakt ich posiadania wyklucza możliwość wystąpienia związanego z poniesieniem kosztów postępowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu (tym bardziej zaprzecza też braku zdolności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania). Posiadanie przez skarżącą zasobów pieniężnych, których możliwość wykorzystania nie jest w żaden sposób ograniczona, przemawia zatem wprost przeciwko zwolnieniu jej od ustawowego obowiązku (art. 199 P.p.s.a.) ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Prawo pomocy nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego, a taki wymiar miałoby w opisanej sytuacji jego przyznanie. Niezależnie od powyższego, jawi się jeszcze jedna okoliczność, przemawiająca przeciwko uwzględnieniu wniosku. Wiąże się to z zakresem wykonania skierowanego do skarżącej wezwania o udzielenie dodatkowych danych mających wpływ na ocenę jej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. O ile na podstawie udzielonych informacji możliwe było ustalenie osób z którymi faktycznie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, to skarżąca nie udzieliła odpowiedzi na pytania dotyczące wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych przez siebie i osoby wspólnie gospodarujące na zakup żywności, utrzymanie domu (opłaty za energię elektr., gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci itp.) i leczenie, dochodów uzyskiwanych przez pozostałych domowników, czy korzystania ze wsparcia pomocy społecznej. Okoliczności istotne dla oceny wniosku – z racji jego finansowania ze środków publicznych (Skarbu Państwa) nie mogą budzić żadnych wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek i podlegają wyjaśnieniu. Odmowa lub brak udzielenia tych informacji (lub ich udzielenie tylko w części) powoduje, że wnioskodawca musi się liczyć z negatywnym załatwieniem wniosku; odzwierciedla to postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r. II FZ 607/10, zgodnie z którym "w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy". W kontekście powyższego brak jest uzasadnionych przesłanek do stwierdzenia, że poniesienie przez C. M. związanych ze sprawą kosztów postępowania będzie wiązało się dla niej i domowników nie tylko z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, ale w ogóle z jakimkolwiek uszczerbkiem. Obowiązek ponoszenia tych kosztów dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium – nawet przy założeniu prowadzenia skromnego trybu życia – skarżąca wraz z synem w tej sytuacji spełnia. Ubocznie należy zaznaczyć, iż w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniesionej skargi będzie przysługiwał skarżącej od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.