II SA/Rz 409/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Marcin Kamiński Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi T. K. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi T. K. działającego przez opiekuna prawnego K. P. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium", z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...], wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że podaniem z dnia [...] listopada 2016 r. K. P. - opiekun prawnego (matki) całkowicie ubezwłasnowolnionego T. K. zwróciła się o umorzenie zadłużenia powstałego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego w kwocie 4 968, 08 zł wraz z odsetkami w kwocie 4 626, 48 zł. W motywach swojej prośby wskazała na trudną sytuację zdrowotną i finansową. W czasie kiedy powstało zadłużenie T. K. nie uzyskiwał żadnych dochodów, a później zachorował i kilkakrotnie przebywał w Szpitalu Psychiatrycznym. Od momentu przyznania mu renty reguluje należności związane z alimentami. Matka pomaga mu w utrzymaniu bo pozostała kwota jest wydatkowania na leki i inne "potrzebne rzeczy w egzystencji życiowej". Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 pkt 9 i 10, art. 12 i art. 27 ust.1, ust. 1a, ust. 2 i ust. 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawionym do alimentów (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 169 z późn. zm., dalej "ustawa alimentacyjna") odmówił T. K. umorzenia zadłużenia powstałego wobec Prezydenta Miasta [...] z tytułu wypłaconych świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na dzień [...] stycznia 2017 r. w kwocie łącznej 17. 988, 90 zł oraz umorzenia odsetek ustawowych naliczonych od w/w kwoty, które na dzień [...] stycznia 2017 r. wynoszą łącznie: 57.00 zł. W uzasadnieniu podano, że nie został spełniony wynikający z treści art. 30 ust. 1 ustawy alimentacyjnej warunek umorzenia części należności, a to ze względu na to, że w przypadku wnioskodawcy nie miała miejsca skuteczna egzekucja należności powstałych w tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w pełnej wysokości tj. 370 zł. Ponadto wysokość wyegzekwowanego zadłużenia w kwocie 25 848,10 zł wskazuje, iż istnieje po stronie zobowiązanego realna szansa na spłatę zadłużenia. W odwołaniu od powołanej wyżej decyzji opiekun prawny wnioskodawcy K. P. wskazała na bardzo trudną sytuację z uwagi na wielkość kwot wydatkowanych przez obojga na leczenie podkreślając, że zadłużenie z powodu nieregulowania alimentów powstało w czasie, kiedy zobowiązany nie miał żadnych dochodów oraz wskazując na konieczność udzielania mu pomocy finansowej. Opisaną na wstępie decyzją Kolegium działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej "k.p.a.") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przytoczył ustalenia organu I instancji wskazując, że zobowiązany mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką K. P. Matka zobowiązanego jest zamężna z B. P., który prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się ze świadczenia w kwocie ok. 1.130 zł. Z kolei K. P. ma ukończone lat 75 i pobiera rentę z ZUS w kwocie 957,03 zł i jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego w kwocie 208,67 zł. T. K. jest całkowicie ubezwłasnowolniony, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ważne do dnia [...] marca 2017 r., pobiera rentę rolniczą brutto 891,38 zł/miesięcznie, po potrąceniu przez komornika z tytułu alimentów, wymieniony faktycznie otrzymuje kwotę: 649,95 zł. Łącznie dochód rodziny na m-c wynosi: 1.815,65 zł uwzględniając 2 osoby w gospodarstwie domowym daje kwotę: 907,83 zł na osobę. Zobowiązany nie posiada zadłużenia w instytucjach lub u osób fizycznych oraz nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Posiada zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Łączna kwota zaległości na dzień [...] stycznia 2017 r., tj. wydania decyzji wraz z odsetkami wynosi: 18.045, 90 zł, z tytułu zaliczek alimentacyjnych: 10.867, 50 zł. W ramach spłat uiszczona został już kwota: 25.848, 10 zł, z czego 19.011,10 zł przekazano na spłatę należności głównej, a 6.836,00 zł na spłatę odsetek ustawowych. Organ I instancji dokonał szczegółowej analizy sytuacji materialnej i życiowej zobowiązanego oraz słusznie przyjął, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że zarówno istnieje realna szansa na spłatę zadłużenia, to również pomimo niepełnosprawności K. (orzeczenie ZUS ważne do [...] marca 2017 r.) istnieje możliwość podjęcia w przyszłości zatrudnienia przez w/w. Również sytuacja materialna ojca zobowiązanego, prowadzącego samodzielne gospodarstwo pozwala na pomoc synowi w spłacie zaległości alimentacyjnych. W związku z powyższym słusznie uznano, że brak jest podstaw do wydania decyzji na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej dopuszczającego możliwość umorzenia przez organ właściwy wierzyciela na wniosek dłużnika alimentacyjnego jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, które ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto koniecznym warunkiem umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego po myśli art. 30 ust. 1 ustawy alimentacyjnej jest prowadzenie wobec dłużnika alimentacyjnego skutecznej egzekucji w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów rzez okres minimum 3 lat. Ten ustawowy warunek nie został spełniony przez zobowiązanego, jako że w rozpoznawanej sprawie nie prowadzono skutecznej egzekucji należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w pełnej wysokości, tj. w kwocie 370, 00 zł miesięcznie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na opisaną na wstępie decyzję opiekun prawny T. K. wskazał, że w czasie kiedy powstały zaległości alimentacyjne skarżący pozostawał na utrzymaniu matki bowiem nie posiadał żadnych dochodów i ubiegał się o uzyskanie renty, która w chwili obecnej wynosi 890 zł. Skarżący przebywał kilkakrotnie w Szpitalu Psychiatrycznym i obecnie wymaga stałej opieki matki. Od 19 lat nie żyje jego ojciec. Jego leczenie pochłania znaczne koszty. Także sytuacja zdrowotna i materialna K. P. nie należy do łatwych. Posiada I grupę inwalidzką, przeszła 2 operacje ortopedyczne, zawał, a jej leczenie pochłania także duże koszty. I jej obecny mąż zamieszkuje osobno i nie pomaga jej finansowo. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga została oddalona, gdyż okazała się niezasadna. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369; zwana dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. WSA nie mógł na podstawie przytoczonych wyżej regulacji uwzględnić skargi bowiem decyzja SKO nie narusza prawa zarówno na płaszczyźnie materialnoprawnej jak również procesowej. Stan faktyczny sprawy został właściwie ustalony, tj. zgodnie z regułami art. 7, 77 i 80 K.p.a., dzięki czemu może stanowić materiał odniesienia dla właściwych przepisów prawa. Kontrolowane przez Sąd rozstrzygnięcie zostało oparte na treści art. 30 ust. 1 i 2 ustawy alimentacyjnej. Prezydent Miasta [...] był w niniejszej sprawie zarówno organem właściwym dłużnika i wierzyciela. Ustawodawca w treści art. 30 ust. 1 ustawy alimentacyjnej pozwala organowi właściwemu dłużnika na umorzenie należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (tj. m.in. należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych), w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów Organy nie mogły zastosować względem skarżącego powyższej regulacji materialnoprawnej w jakimkolwiek jej punkcie, bowiem egzekucja należności z majątku skarżącego w pełnej wysokości nie miała miejsca. Z akt sprawy wynika, że z dochodów dłużnika potrącana jest miesięcznie kwota 325,10 zł, przy wysokości zasądzonych alimentów na poziomie 370 zł. Z tego powodu żądanie skarżącego zostało odniesione do normy art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej, który stanowi : Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Nie podlega kwestii, iż rozstrzygnięcie wydawane w oparciu o wyżej przytoczoną regulację ma charakter uznaniowy, przez co w postępowaniu administracyjnym szczególnego znaczenia nabiera zasada ogólna postępowania administracyjnego wyrażona w art. 7 K.p.a. nakazująca organom uwzględniać interes społeczny oraz słuszny interes obywatela. Organ nie przekroczy granic uznania administracyjnego, jeżeli zdoła wykazać że wydane rozstrzygnięcie o charakterze negatywnym nie narusza słusznego interesu strony, a więc nie pozbawia jednostki korzyści chronionych w prawie. Dlatego też uzasadnienie decyzji uznaniowej winno wykazywać, że organ rozważył i wszechstronnie ocenił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności, a przyjęte rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, pomimo że nie odpowiada stronie. W przypadku decyzji opartych na art. 30 ust. 2 ustawy alimentacyjnej, organ nie może pominąć całokształtu sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy. Wydane w niniejszej sprawie decyzje administracyjne nie przekraczają granic uznania administracyjnego, bowiem z ich uzasadnienia wynika w sposób bezsprzeczny że organy wzięły pod rozwagę wszystkie fakty dotyczące stanu majątkowego wnioskodawcy, jego sytuacji rodzinnej a także zdrowotnej. Przekonująco wykazano, iż uzyskiwane przez rodzinę skarżącego dochody w łącznej wysokości 1815,65 zł, są dochodami wystarczającymi do tego, aby spłacać zobowiązania publicznoprawne, jak również zachować godny poziom utrzymania. Wysokość dochodów rodziny po potrąceniu należności przekracza kryterium dochodowe uprawniające rodzinę do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej. Organ pierwszej instancji zwrócił uwagę na takie okoliczności, które mogą poprawić stan bytu wnioskodawcy i jego matki jak waloryzacja emerytur i rent, czy orzeczenie o czasowej niepełnosprawności strony skarżącej. Zasadnie zdaniem Sądu podkreślono w decyzji realną szansę spłaty całości zadłużenia. Powołano się również na prawomocny wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 4 kwietnia 2012 r. sygn. II SA/Rz 1174/11, CBOSA, którym Sąd oddalił skargę na decyzję o odmowie umorzenia na wniosek skarżącego należności z tytułu wypłaconych świadczeń i odsetek z funduszu alimentacyjnego. Przytoczona w decyzjach argumentacja oraz zebrane dowody uzasadniają wyrażone w nich twierdzenie o posiadaniu przez skarżącego możliwości finansowych spłaty ciążących na nim zobowiązań. Zastosowanie instytucji umorzenia może wchodzić w grę wyłącznie wówczas kiedy sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika nie pozwala mu na wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego, co w niniejszej sprawie nie występuje gdyż wnioskodawca i jego rodzina mają zapewnione stałe dochody oraz lokal mieszkalny. Trzeba przyznać rację skarżącemu, że jego sytuacja zdrowotna jest bardzo trudna, co wynika z bardzo złego stanu jego zdrowia, jednak jak słusznie podkreśla Organ na tle innych osób i rodzin, które znajdują się w gorszych warunkach życiowych, nie jest na tyle wyjątkowa, aby uzasadniała odstąpienie od domagania się zwrotu wypłaconych ze środków publicznych należności. Ponieważ decyzje Organów nie są obarczone wadami prawnymi, to skarga nie mogła zostać uwzględniona. Sąd działając z urzędu – art. 134 § 1 p.p.s.a. - także nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które mogłyby skutkować zastosowaniem kompetencji kasacyjnych w postaci uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonych do WSA decyzji. Wobec tych okoliczności faktycznych i prawnych skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.