II SA/Rz 424/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości, II. Odmówić ustanowienia adwokata. S. Ś. w treści wniesionej skargi zawarł wniosek o zwolnienie "od opłat i kosztów sądowych", który podtrzymał w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF, rozszerzając go o żądanie ustanowienia adwokata. Wg zawartych w nim informacji /istotnych dla rozpoznania wniosku/, prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku i utrzymuje się z emerytury w wysokości 1109 zł. Leczy się z powodu przewlekłego nowotworu, cukrzycy oraz dolegliwości wzroku, stawów biodrowych i kręgosłupa. Obciąża go dług na kwotę 20 tys. zł. Wskazał, że jego sprawa trafiła do Sądu po raz trzeci, za każdym razem pomoc została mu przyznana, a od tego czasu nic się nie zmieniło. Ponieważ wstępna analiza tych informacji, przede wszystkim z uwagi na brak danych co do wysokości wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem i leczeniem, nie wykazywała w sposób przekonujący zasadności wniosku, wezwano skarżącego do: a) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na wyżywienie, utrzymanie mieszkania (z wyszczególnieniem opłat za czynsz, energię elektr., gaz, wodę, telefon itp.), leczenie oraz ewentualnie inne cele stanowiące istotne obciążenie finansowe (np. koszty spłaty zadłużenia), b) wyjaśnienia, czyją własność stanowi zajmowane przez niego mieszkanie, c) wyjaśnienia, czy w opłatach za mieszkanie partycypują inne osoby, d) wskazania kwoty netto pobieranej emerytury, e) korzystania ze wsparcia pomocy społecznej, f) przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień doręczenia wezwania, ze wskazaniem ich salda końcowego, g) wyjaśnienia, względem kogo i z jakiego tytułu jest zadłużony oraz czy zadłużenie jest spłacane (deklarowana kwota zadłużenia jest taka sama, jak wykazywana wcześniej w innych sprawach, np. II SA/Rz 706/11, II SA/Rz 1142/11, II SA/Rz 720/13). W udzielonej odpowiedzi – w części nawiązującej do wezwania - skarżący stwierdził, że żąda się od niego informacji, które są w aktach sprawy, gdyż są przedmiotem skargi. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: - w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zastępcy prawnego w osobie m.in. adwokata) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, - w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego) – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie w/w przesłanek obciąża więc osobę wnioskującą, która powinna wykazać, że nie jest w stanie we własnym zakresie pokryć związanych ze sprawą kosztów; odzwierciedla to m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2012 r. I OZ 184/12, zgodnie z którym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. S. Ś. z ciążącego na nim z mocy ustawy obowiązku nie wywiązał się. Przede wszystkim, mimo wezwania, nie wyjawił wysokości aktualnie ponoszonych wydatków związanych z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych (zakupem żywności, opłatami za mieszkanie, leczenie), które co do zasady stanowią największe obciążenie domowego budżetu. Dotyczy to także innych obciążeń finansowych, w tym przede wszystkim związanych z ewentualną spłatą zadłużenia, która to okoliczność tak co do wysokości długu jak i jego spłaty nie została przez niego mimo wezwania w żaden sposób wykazana (zwrócenia uwagi wymaga przy tym, że deklarowana kwota zadłużenia jest taka sama, jak wykazywana wcześniej do potrzeb rozpoznania wniosków o prawo pomocy składanych w innych sprawach z jego skarg, tj. II SA/Rz 706/11 (sierpień 2011 r.), II SA/RZ 1142/11 (grudzień 2011 r.) i II SA/Rz 720/13 (sierpień 2013 r.), co wskazywałoby, że dług nie jest spłacany, a więc nie obciąża bieżących dochodów wnioskodawcy). Wbrew zapewnieniom skarżącego, informacji dotyczących tych kwestii nie ma w aktach sprawy. Oparcie się w tej sytuacji wyłącznie na ogólnikowych danych zawartych w obecnie złożonym wniosku PPF - przy braku możliwości jakiejkolwiek weryfikacji aktualności oświadczeń złożonych dla potrzeb rozpoznania poprzednich - stanowiłoby naruszenie zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), a tym samym wyjątkowego charakteru prawa pomocy. Jak już wyjaśniono skarżącemu w wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia, mimo wcześniejszego przyznawania mu prawa pomocy w innych sprawach z jego skarg, każda ze spraw ma byt samodzielny i przyznanie tego prawa w jednej, nie przesądza automatycznie o wydaniu identycznego orzeczenia w innych (postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r. I OZ 978/10). W tej sytuacji, brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania uzasadniających go okoliczności (postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12). Z racji finansowania prawa pomocy ze środków publicznych (Skarbu Państwa) nie mogą one budzić żadnych wątpliwości i być one interpretowanie na korzyść osoby składającej wniosek. Biorąc jednak pod uwagę takie aspekty, jak zły stan zdrowia skarżącego oraz wymóg ponoszenia z posiadanych dochodów wydatków związanych z utrzymaniem siebie i mieszkania, uznano za celowe zwolnienie skarżącego od całości związanych ze sprawą kosztów sądowych. Prawo pomocy w tym zakresie nie zamknie mu drogi do sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia SKO, co w wystarczającym stopniu zabezpieczy jego interesy w postępowaniu i będzie adekwatne do zakresu udzielonych informacji. Odnośnie wniosku o ustanowienie adwokata, abstrahując od braku ustosunkowania się do wezwania, wnioskodawca również w żaden sposób nie wykazał potrzeby występowania przed Sądem przez fachowego pełnomocnika. Wymogu w tym zakresie nie statuują też przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne, a Sąd z urzędu bierze pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Z mocy przepisów prawa ciąży też na nim powinność udzielania stronom występującym bez fachowego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych, ich skutków i skutków zaniedbań, co dodatkowo zabezpiecza ich prawa. Odmowa ustanowienia adwokata – odmiennie niż w przypadku braku zwolnienia od kosztów sądowych - w żaden sposób nie ograniczy dostępu skarżącego do sądu, odpowiadając zakresowi pierwotnie wnioskowanego przez niego do przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.