II SA/Rz 425/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ryszard Bryk /spr./ Sędziowie NSA Stanisław Śliwa AWSA Magdalena Józefczyk Protokolant: sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 8 września 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. G. na decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymana nią w mocy decyzję Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...]; II. zasądza od Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego S. G. kwotę 100 zł /słownie: sto złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. II SA/Rz 425/04 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...].08.2003 r., Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371/, po rozpatrzeniu wniosku S. G. s. W. odmówił uchylenia ostatecznej i prawomocnej decyzji własnej z dnia [...].07.2000 r., Nr [...] i utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...].04.2000 r., Nr [...] o pozbawieniu S. G. uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu decyzji przytoczył, że S. G. w dniu 23.05.2003 r. złożył podanie, które Kierownik Urzędu zakwalifikował jako wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 k.p.a. W w/w wniosku strona powołała się na okoliczność, że w czasie okupacji hitlerowskiej współpracowała z Armią Krajową. Jednakże z wyjaśnień wnioskodawcy nie wynika, aby pełnił on służbę w organizacji, a tylko taka okoliczność zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach mogłaby stanowić tytuł do zachowania uprawnień kombatanckich. Wnioskodawca uprawnienia kombatanckie od ZBoWiD-u uzyskał z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach służby w ORMO i w związku z tym ostateczną decyzją z dnia [...].07.2000 r., przywołaną na wstępie, został pozbawiony uprawnień kombatanckich. Ustalone w sprawie okoliczności nie pozwalały na przyjęcie poglądu, aby interes społeczny lub słuszny interes strony przemawiał za uchyleniem ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu, co stanowi niezbędną przesłankę do uchylenia lub zmiany decyzji zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. G. podniósł, że chociaż nie służył w wojsku w latach 1939-1944, to jednak w tym czasie współpracował z AK, na co jednak w tej chwili dowodów nie ma. Dodał, że w późniejszym czasie brał udział w walkach z UPA. Kierownik Urzędu po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...].04.2004 r., Nr [...] utrzymał poprzedzającą decyzję z dnia [...].08.2003 r., którą wydał na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. W motywach decyzji wyjaśnił, że zgodnie z art. 154 k.p.a., decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego /k.p.a./ nie definiują pojęcia "słuszny interes strony". Słuszny interes strony nie może się jednak sprowadzać do obchodzenia innych przepisów prawa, tj. w tym przypadku art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Za tym przemawia art. 6 k.p.a. /zasada praworządności/. Nie budzi wątpliwości fakt, że S. G. uprawnienia kombatanckie od ZBoWiD-u otrzymał z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach działalności w ORMO. W przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki wyłączające pozbawienie wymienionego uprawnień kombatanckich, bo wykonywanie obowiązków członka ORMO nie mieści się w żadnym z tytułów, z którymi ustawa kombatantach wiąże możliwość ich zachowania. Działalność w ramach ORMO nie została przez ustawodawcę zaliczona do tytułów uzasadniających zachowanie przyznanych wcześniej uprawnień kombatanckich. S. G. w postępowaniu nadzwyczajnym nie wykazał, że spełnia przesłanki przewidziane w art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie 2 ustawy o kombatantach /uczestnictwo w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-39, uzyskanie uprawnień z mocy obecnie obowiązującej ustawy o kombatantach, pełnienie z poboru służby wojskowej w Wojsku Polskim w okresie 10.05.1945 – 30.06.1947 r./. Także w sprawie nie ma zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z kombatantach, bowiem ORMO nie było zmilitaryzowaną służbą państwową. W toku postępowania wnioskodawca twierdził, że w czasie okupacji hitlerowskiej współpracował z Armią Krajową. Zdaniem organu wnioskodawca nie wchodził w skład AK i nie pełnił służby w tej organizacji. Współpraca z organizacją nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich /wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10.04.2002 r. sygn. akt V SA 2157/01/. Nie ma również zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach wedle którego za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Wnioskodawca nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na okoliczność ukrywania partyzantów AK w czasie wojny. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie /za pośrednictwem Kierownika Urzędu/, skarżący S. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przytoczył, że nie zgadza się z poglądem Kierownika Urzędu, że jakiekolwiek zadania wykonywane w ramach ORMO nie mogą być uznane za działalność kombatancką. Kierownik Urzędu w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił też, że nie zachodzą przesłanki do przywrócenia mu uprawnień kombatanckich, ponieważ wykonywanie obowiązków członka ORMO nie mieści się w żadnym z tytułów, z którymi ustawa wiąże możliwość ich zachowania. Skarżący zapytuje jak to się ma do tego, że "sprawy kombatanckie stosuje się wybiórczo". Przygotowany projekt nowelizacji ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego zamierza przywrócić uprawnienia kombatanckie i zakłada nadanie statusu kombatanta byłym pracownikom Urzędu Bezpieczeństwa i MO. Zaskarżona decyzja jest dla niego krzywdząca i niesprawiedliwa, że w państwie prawa ludzi starszych dzieli się na dwie kategorie, lepszych i gorszych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna z przyczyn uwzględnionych przez Sąd z urzędu. Niesporny jest fakt, że skarżący ostateczną decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...].07.2000 r., Nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24.01.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego został pozbawiony uprawnień kombatanckich przyznanych mu orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD z dnia [...].02.1985 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej w ramach ORMO w okresie 15.07.-31.1.1947 r. Wymienioną decyzję doręczono skarżącemu w dniu 24.07.2000 r. W dniu 23.05.2003 r. wpłynął do Kierownika Urzędu wniosek S. G. /skarżącego/ opatrzony datą 17.05.2003 r. o następującej treści: "Uprzejmie proszę o ponowne rozpatrzenie mojej prośby dotyczące pozbawienia uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZBoWiD decyzją z dnia [...].04.00 Nr [...]. W sprawie tej wniosłem odwołanie na co otrzymałem decyzję utrzymującą w mocy poprzednią z dnia [...].07.2000 r. wraz z uzasadnieniem. W związku z powyższym w dalszym ciągu uważam, że decyzje są dla mnie krzywdzące i dlatego uprzejmie proszę o ponowne rozpatrzenie mojej prośby". Jak wynika z tekstu tego wniosku, nie powołano w nim okoliczności uzasadniającej rozpatrzenie sprawy w trybie nadzwyczajnym, jak również nie określono trybu postępowania. Kierownik Urzędu nie wezwał skarżącego o uzupełnienie wniosku we wskazanym zakresie /art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z § 17 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22.09.1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach, dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzenia weryfikacji tych uprawnień - Dz. U. nr 116, poz. 745, dalej jako rozporządzenie z dnia 22.09.1997 r./, potraktował wskazane pismo skarżącego jako wniosek o uchylenie ostatecznej decyzji pozbawiającej skarżącego uprawnień kombatanckich w trybie art. 154 § 1 k.p.a. i w tym trybie rozstrzygnął sprawę przyjmując, że nie zachodzą przesłanki z tego przepisu /interes społeczny lub słuszny interes strony/. Zdaniem Sądu in merito w sprawach dotyczących pozbawienia uprawnień kombatanckich art. 154 § 1 k.p.a. nie ma zastosowania. Wynika to wyraźnie z art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25.04.1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. nr 68, poz. 436/ oraz z § 10 i 17 powołanego już rozporządzenia z dnia 22.09.1997 r. Art. 2 ustawy zmieniającej z dnia 25.04.1997 r. stanowi: ust. 1 – "Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przywraca uprawnienia kombatanckie z urzędu w przypadkach, w których decyzja pozbawiająca uprawnień kombatanckich była w momencie jej wydania nieważna z mocy prawa". Z tym przepisem wiąże się § 10 pkt 3 rozporządzenia z dnia 25.04.1997 r. ust. 2 – "Przywrócenie uprawnień kombatanckich z innych przyczyn niż określone w ust. 1 następuje na wniosek osoby uprawnionej złożony w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych". Z art. 2 ust. 2 omawianej ustawy wiążą się przepisy § 10 pkt 1 i 2, § 11, § 12 i § 13 wskazanego rozporządzenia z dnia 22.09.1997 r. Z kolei art. 2 ust. 3 powołanej ustawy zmieniającej stanowi, że do spraw związanych z przywróceniem uprawnień kombatanckich stosuje się odpowiednio art. 22 i 25 ustawy o kombatantach, z tym że rekomendacja stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji nie jest wymagana. Paragraf 17 rozporządzenia z dnia 22.09.1997 r. stanowi, że w zakresie nie uregulowanym w rozporządzeniu stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro przepisy rozporządzenia regulują kwestię wzruszenia ostatecznych decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, zatem art. 154 k.p.a. nie może być w tych sprawach stosowany. Krótko mówiąc, powołane przepisy określają szczególny /w stosunku do k.p.a./ tryb weryfikacji stosunków prawnych ukształtowanych na podstawie ostatecznych decyzji pozbawiających uprawnień kombatanckich, czyli wprowadzają w tych sprawach instytucję przywrócenia uprawnień kombatanckich /zob. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6.02.2002 r., sygn. akt III RN 210/00 – OSNAP i US Nr 17/2002, poz. 397/. Z przedstawionych względów Kierownik Urzędu powinien wniosek skarżącego z maja 2003 r. potraktować jako wniosek o przywrócenie uprawnień kombatanckich, a następnie na podstawie § 11 rozporządzenia z dnia 22.09.1997 r. powinien wezwać skarżącego o wskazanie okoliczności uzasadniających wniosek oraz o dołączenie dowodów stanowiących podstawę zasadności wniosku wraz z pouczeniem /art. 9 k.p.a./, że ciężar dowodu istnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie uprawnień kombatanckich spoczywa na skarżącym. Kierownik Urzędu naruszył również zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu /art. 10 § 1 k.p.a./, gdyż przed wydaniem decyzji nie pouczył skarżącego o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia. Z powodu wskazanego i objaśnionego naruszenia prawa, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera a i c, art. 135 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270/, orzekł jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania sądowego, Sąd orzekł po myśli art. 200 w/w ustawy. Sąd nie stosował art. 152 cytowanej wyżej ustawy, bo zaskarżona decyzja nie nadaje się do wykonania. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Kierownik Urzędu uwzględni wskazówki Sądu zamieszczone w uzasadnieniu, a w szczególności zakwalifikuje wniosek skarżącego z 23.05.2003 r. jako wniosek o przywrócenie uprawnień kombatanckich, po czym wezwie skarżącego o uzupełnienie wniosku przez dokładne określenie okoliczności uzasadniających wniosek i o dołączenie dowodów potwierdzających te okoliczności, zaś przed wydaniem decyzji wykona obowiązek wynikający z art. 10 § 1 k.p.a. Na zakończenie i dla jasności sprawy należy wyjaśnić, że trafne jest stanowisko Kierownika Urzędu, że działalność w ramach ORMO nie jest działalnością kombatancką. Co się tyczy kwestii odnoszącej się do Armii Krajowej czy też dawanie ewentualnego schronienia partyzantom, to istniejący materiał, nie pozwala na poczynienie ustaleń w tym zakresie, a w szczególności czy skarżący był członkiem AK, czy tylko pomagał tej organizacji wojskowej. Jednakże jak to już wyjaśniono, na skarżącym spoczywa ciężar dowodu wykazania, że legitymuje się tytułem określonym w ustawie o kombatantach i uprawniającym do zachowania uprawnień kombatanckich.